Mẹ Hà Nội chia sẻ: Tưởng cầm tiền mặt sẽ dễ kiểm soát chi tiêu, ai dè sau 1 tháng mới nhận ra tiền vẫn “bốc hơi” vì một thói quen

Khoảng đầu tháng, chị Hương, 36 tuổi, sống tại Hà Nội, quyết định thử một nguyên tắc mới: Mỗi tuần chỉ rút một lượng tiền mặt cố định để chi cho ăn uống, đi chợ, cà phê và các khoản lặt vặt. Các khoản lớn như điện, nước, học phí, bảo hiểm vẫn thanh toán qua tài khoản, còn chi tiêu hàng ngày sẽ dùng tiền mặt.

Lý do khá đơn giản. Chị nhận thấy mỗi lần thanh toán bằng điện thoại, cảm giác “mất tiền” gần như không rõ ràng. Một cốc cà phê 45.000 đồng, đơn đồ ăn 180.000 đồng hay vài món trên sàn thương mại điện tử chỉ cần vài thao tác là xong. Đến cuối tháng mở sao kê, hàng chục khoản nhỏ cộng lại thành vài triệu đồng.

“Tôi nghĩ cứ cầm tiền thật trong tay, nhìn ví mỏng dần thì tự khắc sẽ biết sợ mà dừng”, chị kể.

Tuần đầu tiên: Cảm giác kiểm soát tiền tốt hơn hẳn

Chị Hương đặt ngân sách 2 triệu đồng mỗi tuần cho các khoản sinh hoạt linh hoạt. Tiền được chia thành vài ngăn nhỏ: Đi chợ, ăn ngoài, cà phê và chi phí phát sinh.

Những ngày đầu, phương pháp này hoạt động rất tốt.

Trước khi mua một món đồ, chị bắt đầu cân nhắc lâu hơn. Một bữa ăn trưa 80.000 đồng cũng khiến chị phải nghĩ xem tối nay còn cần mua thực phẩm gì. Một chiếc áo đang giảm giá trên mạng trở nên kém hấp dẫn hơn khi chị tự nhắc mình rằng nếu mua, số tiền đó sẽ phải lấy từ ngân sách tuần.

Cuối tuần đầu tiên, chị còn dư gần 400.000 đồng.

Thành tích nhỏ ấy khiến chị khá hào hứng. Chị tin rằng mình đã tìm được cách đơn giản nhất để kiểm soát tiền: Không cần ứng dụng phức tạp, không cần bảng Excel, chỉ cần nhìn số tiền còn lại trong ví.

Nhưng sang tuần thứ hai, một vấn đề khác bắt đầu xuất hiện.

Khi tiền mặt trở thành “tiền lẻ”, cảm giác tiếc tiền cũng giảm theo

Trước đây, nếu phải chuyển khoản 300.000-500.000 đồng cho một món đồ không thật sự cần thiết, chị Hương thường có vài giây do dự. Nhưng khi đã cầm sẵn tiền mặt trong ví, tâm lý lại thay đổi.

- 50.000 đồng mua thêm hoa quả.

- 70.000 đồng mua đồ ăn vặt cho con.

- 120.000 đồng ghé siêu thị tiện lợi.

- 35.000 đồng gửi xe và mua nước.

- 90.000 đồng mua một món đồ gia dụng nhỏ.

Mỗi khoản đều không lớn đến mức khiến chị thấy mình đang “tiêu hoang”. Vấn đề nằm ở chỗ chúng xuất hiện liên tục.

Có hôm đi chợ với dự định mua 300.000 đồng thực phẩm, chị mang theo 500.000 đồng. Thấy còn tiền, chị mua thêm bánh, trái cây và vài món đang khuyến mại. Kết quả, gần như lần nào số tiền mang theo cũng được tiêu hết.

“Sau đó tôi mới nhận ra mình có một thói quen rất buồn cười: Đã rút 500.000 đồng ra khỏi ví thì trong đầu gần như mặc định rằng 500.000 đồng đó là số tiền được phép tiêu”, chị nói.

Đây chính là điểm khiến kế hoạch dùng tiền mặt bắt đầu lệch khỏi mục tiêu ban đầu.

Sau 1 tháng, tiền vẫn “bốc hơi” vì thói quen tiêu hết số tiền đã rút

Cuối tháng, chị Hương ngồi cộng lại các khoản.

So với tháng trước, tiền mua hàng online và đồ uống giảm đáng kể. Nhưng tổng chi tiêu sinh hoạt lại không giảm nhiều như chị kỳ vọng.

Lý do là số tiền tiết kiệm được ở khoản này lại âm thầm chảy sang khoản khác.

Mỗi lần rút tiền, chị thường lấy con số tròn: 1 triệu hoặc 2 triệu đồng. Và khi số tiền ấy đã nằm trong ví, chị vô thức coi đó là “ngân sách phải dùng hết”, thay vì giới hạn tối đa.

Chẳng hạn, nếu cuối tuần còn 250.000 đồng, thay vì để lại cho tuần sau hoặc bỏ vào tiết kiệm, chị thường tự cho phép mình mua một bữa ăn ngon hơn, thêm vài món trong siêu thị hoặc đưa con đi uống nước.

Kết quả, ngân sách tuần nào cũng gần như về 0.

Đó là lúc chị hiểu rằng vấn đề không nằm ở tiền mặt hay chuyển khoản. Vấn đề nằm ở cách mình định nghĩa số tiền đang có.

Nếu nhìn 2 triệu đồng trong ví là “2 triệu để tiêu”, rất dễ tiêu hết. Nhưng nếu coi đó là “hạn mức tối đa, càng dư càng tốt”, hành vi lại hoàn toàn khác.

Chị thay đổi cách dùng tiền mặt bằng một nguyên tắc nhỏ

Sang tháng thứ hai, chị Hương vẫn tiếp tục dùng tiền mặt nhưng bỏ cách rút một cục tiền lớn.

Thay vào đó, mỗi đầu tuần chị xác định trước một số khoản tương đối cụ thể.

Ví dụ, 1 triệu đồng tiền chợ, 300.000 đồng ăn ngoài, 200.000 đồng cho cà phê và các khoản cá nhân. Riêng 300.000–500.000 đồng dự phòng không được để trong ví hàng ngày.

Quan trọng hơn, chị đặt thêm một quy tắc: Tiền còn dư cuối tuần không được dùng để “tự thưởng” chỉ vì nó còn đó.

Khoản dư sẽ được chuyển ngay sang một phong bì riêng.

Sau vài tuần, số tiền này mới thực sự tạo ra cảm giác tiết kiệm.

“Tôi từng nghĩ bí quyết là đổi từ chuyển khoản sang tiền mặt. Sau đó mới hiểu phương thức thanh toán chỉ là công cụ. Nếu đầu óc vẫn có tâm lý ‘còn tiền là còn tiêu’ thì dùng cách nào cuối tháng cũng hết”, chị chia sẻ.

Dùng tiền mặt có thể giúp tiết kiệm, nhưng không phải “lá chắn” chống tiêu hoang

Thực tế, tiền mặt có một ưu điểm khá rõ: Nó làm cho việc chi tiền trở nên hữu hình hơn. Bạn nhìn thấy số tiền trong ví ít dần và có thể dễ nhận ra mình đang tiến gần đến giới hạn ngân sách.

Tuy nhiên, tiền mặt cũng có một cái bẫy khác: Những khoản nhỏ rất dễ bị bỏ qua.

Một lần 30.000 đồng không đáng kể. Một lần 70.000 đồng cũng vậy. Nhưng nếu mỗi ngày đều có vài khoản như thế, tổng số tiền cuối tháng có thể rất lớn.

Vì thế, cách hiệu quả hơn không phải chỉ là “dùng tiền mặt” mà là gắn tiền mặt với một giới hạn rõ ràng. Rút đúng số cần dùng, ghi lại các khoản phát sinh lớn, không mang quá nhiều tiền khi ra ngoài và đặc biệt không coi tiền còn lại là lý do để tiêu thêm.

Sau hai tháng thử nghiệm, chị Hương vẫn giữ thói quen dùng tiền mặt cho một số khoản sinh hoạt. Nhưng điều chị thấy hữu ích nhất không phải chiếc ví dày hay mỏng hơn.

Đó là việc nhận ra một nguyên tắc rất đơn giản: Tiết kiệm không bắt đầu từ cách mình thanh toán, mà bắt đầu từ việc mình có biết dừng lại khi vẫn còn tiền hay không.

Và đôi khi, kiểu tiêu hoang khó nhận ra nhất không phải những món đồ đắt tiền, mà là hàng chục khoản nhỏ mà chúng ta vẫn tự nhủ: “Có bao nhiêu đâu”.