Lá dâu tằm - loại lá dân dã được ví như “thần dược”: Nấu nước uống có thể giúp bổ phổi, tốt cho gan và hỗ trợ trẻ hóa

Nhắc đến cây dâu tằm, nhiều người thường nghĩ ngay đến những quả dâu chín mọng hoặc nghề nuôi tằm lấy tơ. Tuy nhiên, trong y học cổ truyền, không chỉ quả mà lá dâu cũng là một bộ phận được sử dụng từ lâu.

Lá dâu tằm còn được gọi là tang diệp. Theo các tài liệu y học cổ truyền, loại lá này có vị ngọt, hơi đắng, tính mát và thường được quy vào kinh phế, can. Vì vậy, lá dâu được sử dụng trong một số trường hợp liên quan đến ho, khô họng, mắt đỏ, đau đầu, chóng mặt hoặc cảm giác nóng trong người.

Một số người còn gọi vui lá dâu là “lá trường sinh” bởi tin rằng việc sử dụng thường xuyên có thể giúp cơ thể khỏe mạnh, làn da tươi sáng và duy trì vẻ ngoài trẻ trung. Tuy nhiên, đây chủ yếu là cách gọi mang tính dân gian, không phải tên gọi y khoa và cũng không có nghĩa lá dâu có thể giúp con người “trẻ hóa” theo nghĩa chống lão hóa trực tiếp.

Điều đáng chú ý là các nghiên cứu hiện đại đã phát hiện trong lá dâu tằm nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học như flavonoid, polyphenol, alkaloid DNJ, vitamin C, carotenoid, chất xơ cùng một số khoáng chất. Chính thành phần này khiến lá dâu trở thành đối tượng được quan tâm trong nghiên cứu dinh dưỡng và sức khỏe.

Có thể hỗ trợ đường hô hấp, nhất là khi thời tiết hanh khô

Mùa thu, thời tiết thay đổi, độ ẩm giảm khiến nhiều người dễ gặp tình trạng khô họng, khát nước, ho khan hoặc cảm giác khó chịu ở đường hô hấp.

Trong y học cổ truyền, lá dâu được sử dụng với mục đích hỗ trợ các triệu chứng thuộc nhóm này. Một số bài thuốc dân gian dùng lá dâu để nấu nước hoặc phối hợp với các dược liệu khác trong những trường hợp ho, khô miệng, đau họng.

Từng chia sẻ trên báo VietNamNet, Tiến sĩ, lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu phát triển y dược cổ truyền Việt Nam, cho biết lá dâu, hay tang diệp, là một trong những bộ phận được sử dụng phổ biến của cây dâu. Theo chuyên gia, lá dâu chứa nhiều hợp chất hoạt tính sinh học và trong y học cổ truyền được sử dụng với nhiều mục đích hỗ trợ sức khỏe.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng “bổ phổi” hay “thanh lọc phổi” là cách diễn đạt thường gặp trong các nội dung về y học cổ truyền và đời sống. Không nên hiểu rằng uống nước lá dâu có thể làm sạch phổi khỏi bụi mịn, khói thuốc hoặc chữa khỏi các bệnh lý hô hấp. Nếu bị ho kéo dài, khó thở, đau ngực, sốt hoặc các triệu chứng bất thường khác, người bệnh vẫn cần thăm khám thay vì chỉ sử dụng nước lá.

Lá dâu tằm còn được quan tâm vì khả năng hỗ trợ chuyển hóa đường

Một trong những điểm khiến lá dâu nhận được nhiều sự chú ý trong các nghiên cứu hiện đại là hoạt chất 1-deoxynojirimycin, thường được gọi tắt là DNJ. Hoạt chất này có khả năng ức chế một số enzyme tham gia vào quá trình phân giải carbohydrate. Nhờ đó, quá trình chuyển hóa tinh bột thành đường đơn có thể diễn ra chậm hơn, từ đó hạn chế mức tăng đường huyết sau ăn trong một số nghiên cứu.

Đây cũng là lý do lá dâu thường được nhắc đến trong các sản phẩm hoặc nghiên cứu liên quan đến kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc người mắc tiểu đường có thể dùng nước lá dâu để thay thế thuốc điều trị.

Một số nghiên cứu về chiết xuất lá dâu cho thấy tiềm năng hỗ trợ kiểm soát đường huyết, nhưng cách sử dụng, liều lượng và dạng chiết xuất trong nghiên cứu không hoàn toàn giống với việc hái lá tươi rồi nấu nước uống tại nhà. Vì vậy, người đang điều trị tiểu đường không nên tự ý bỏ thuốc hoặc thay đổi phác đồ chỉ vì nghe nói lá dâu có tác dụng hạ đường huyết.

Vì sao lá dâu được nhắc đến khi nói về gan và đôi mắt?

Trong y học cổ truyền, tang diệp được quy vào kinh can và thường được sử dụng trong các bài thuốc liên quan đến mắt. Các tài liệu dân gian mô tả lá dâu có tác dụng hỗ trợ tình trạng mắt đỏ, mờ mắt, đau mắt hoặc khó chịu do phong nhiệt. Điều này phần nào giải thích vì sao các công thức nước lá dâu đôi khi được kết hợp với những nguyên liệu khác như kỷ tử.

Kỷ tử từ lâu cũng được sử dụng trong y học cổ truyền, đặc biệt trong các bài thuốc liên quan đến can thận và mắt. Khi kết hợp với lá dâu, người dùng thường kỳ vọng thức uống vừa dễ uống vừa hỗ trợ cảm giác khô mắt, mỏi mắt.

Tuy nhiên, nếu mắt thường xuyên đỏ, nhìn mờ, đau hoặc giảm thị lực, đây có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý khác nhau. Nước lá hay các loại trà thảo dược không thể thay thế việc kiểm tra mắt.

Tương tự, cụm từ “bổ gan” cũng cần được hiểu thận trọng. Gan vốn có khả năng tự thực hiện nhiều chức năng chuyển hóa và đào thải của cơ thể. Không có chuyện một loại nước uống có thể “rửa sạch” hoặc “giải độc” gan ngay lập tức. Cách thiết thực nhất để bảo vệ gan vẫn là hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, ăn uống cân bằng và điều trị các bệnh lý về gan khi có chỉ định.

Lá dâu có thể kết hợp với những gì?

Trong đời sống, lá dâu có thể được sử dụng dưới dạng lá tươi nấu nước hoặc hãm như trà. Một số công thức dân gian còn kết hợp lá dâu với kỷ tử, bạc hà hoặc các nguyên liệu thực phẩm khác.

Với kỷ tử, mục đích thường hướng đến một thức uống có vị thanh, dễ uống và phù hợp với những người hay cảm thấy mỏi mắt hoặc khô mắt. Trong khi đó, bạc hà tạo cảm giác mát và sảng khoái, đặc biệt thích hợp khi thời tiết oi bức hoặc sau một ngày làm việc căng thẳng.

Một số người còn kết hợp lá dâu với chuối hoặc sử dụng chuối như một phần của chế độ ăn uống lành mạnh. Tuy nhiên, không nên gọi những công thức này là “bài thuốc bổ gan, bổ phổi” hoặc kỳ vọng chúng chữa được bệnh. Điểm quan trọng nhất vẫn là sử dụng với lượng vừa phải, xem đây như một thức uống hỗ trợ trong chế độ ăn uống chứ không phải thuốc điều trị.

Không phải ai cũng nên uống nước lá dâu thường xuyên

Lá dâu là nguyên liệu tương đối quen thuộc nhưng không có nghĩa càng uống nhiều càng tốt. Những người có cơ địa nhạy cảm hoặc hệ tiêu hóa yếu có thể không phù hợp với việc sử dụng nước lá dâu thường xuyên. Nếu sau khi uống xuất hiện đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn hoặc các triệu chứng bất thường, nên ngừng sử dụng và theo dõi cơ thể.

Đặc biệt, người đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng các loại thảo dược thường xuyên. Một số hoạt chất trong thảo dược có thể ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc hoặc làm thay đổi đường huyết.

Người mắc tiểu đường cũng cần đặc biệt lưu ý. Nếu sử dụng các sản phẩm từ lá dâu nhằm hỗ trợ kiểm soát đường huyết, việc theo dõi đường huyết vẫn rất quan trọng để tránh tình trạng đường huyết xuống quá thấp khi kết hợp với thuốc.

Muốn “trẻ lâu”, đừng chỉ trông chờ vào một loại lá

Lá dâu chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa nên được quan tâm trong các nghiên cứu về sức khỏe và chuyển hóa. Tuy nhiên, nói rằng uống nước lá dâu có thể “trẻ hóa” cơ thể là cách diễn đạt quá mức.

Một làn da khỏe, vẻ ngoài tươi tắn và quá trình lão hóa chậm hơn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: chế độ ăn uống, giấc ngủ, vận động, mức độ tiếp xúc ánh nắng, stress, hút thuốc, rượu bia và sức khỏe tổng thể.

Nếu muốn bổ sung lá dâu vào thực đơn, có thể xem đây là một lựa chọn đồ uống thảo mộc đơn giản, bên cạnh việc ăn đa dạng rau củ, trái cây và các nguồn đạm lành mạnh. Đặc biệt, không nên vì tin vào những lời quảng cáo như “lá trường sinh”, “thanh lọc toàn bộ cơ thể” hay “trẻ hóa từ bên trong” mà uống nước lá dâu với lượng lớn hoặc kéo dài.

Lá dâu tằm có giá trị nhất khi được nhìn nhận đúng vai trò: một nguyên liệu dân dã có nhiều hợp chất đáng chú ý, có tiềm năng hỗ trợ sức khỏe nhưng không phải “thần dược”. Một cốc nước lá dâu có thể là lựa chọn thú vị trong chế độ ăn uống, nhưng nền tảng để cơ thể khỏe mạnh và duy trì vẻ ngoài trẻ trung vẫn là lối sống khoa học, dinh dưỡng cân bằng và chăm sóc sức khỏe đúng cách.