Kiệt sức, rối loạn lo âu vì hơn 40 nhóm chat công việc ‘hành hạ’ 24/7

Đầu hè này, khi lên mạng mua cho mình chiếc vé tháng bể bơi gần nhà, Đinh Văn Sơn (26 tuổi, Hà Nội) cũng đồng thời mua thêm chiếc túi chống thấm nước cho điện thoại, thứ mà bất kể ở đâu, vào giờ nào, anh cũng không được phép rời khỏi. Anh phải đảm bảo đọc và trả lời tin nhắn công việc nhanh nhất có thể, cho dù đã gần nửa đêm hay đang trong ngày nghỉ cuối tuần.

Ám ảnh nỗi sợ điện thoại rung

Làm kinh doanh cho một công ty đa ngành, Đinh Văn Sơn phụ trách 3 sản phẩm gồm cả sản phẩm du lịch, giáo dục. Mỗi ngày, hơn 40 nhóm chat (cả nhóm nội bộ công ty lẫn khách hàng) liên tục phát thông báo mà đầu việc nào cũng cần dán nhãn “gấp”, “ngay”, “luôn”... khiến Sơn kiệt sức.

“Công việc chỉ có thêm chứ không bớt đi. Vì đặc thù kinh doanh, mỗi khi khách, sếp hay đồng nghiệp nhắn tin, mình đều phải trả lời ngay, làm luôn. Đôi khi muốn rèn luyện nâng cao sức khỏe hay học tập phát triển sự nghiệp, thế nhưng chẳng có thời gian hay năng lượng”, Sơn kể.

Sau chuỗi ngày chỉ có công việc, Sơn cảm thấy cạn kiệt cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần nên quyết định sẽ đến bể bơi để tìm lại cân bằng. Nhưng khoảng thời gian vận động dưới làn nước mát không hoàn toàn là thư giãn, vì cả cơ thể dường như đều đang phấp phỏng đợi và rất nhạy với rung động nhỏ của chiếc điện thoại, biết rõ rằng bất cứ lúc nào cũng phải dừng để xem và trả lời.

Chàng trai cho biết, anh luôn bị ám ảnh với nhịp rung, tiếng báo tin nhắn của chiếc điện thoại và lo lắng chờ đợi nó, đến mức đang lái xe cũng phải dừng lại xem nãy giờ mình không thấy gì có phải là do lơ đãng bỏ sót hay không. Thậm chí khi điện thoại đã tắt, đôi khi anh vẫn có cảm giác tiếng "ting ting" dường như đang vang lên đâu đây.

Không ít đêm Sơn giật mình bật dậy, cuống cuồng kiểm tra màn hình rồi mới thở phào là không có sếp, đồng nghiệp hay khách hàng nào liên lạc cả.

Theo khảo sát của Anphabe (đơn vị tuyển dụng) trên gần 60.000 người đi làm tại hơn 500 công ty vào năm 2022, tỷ lệ người lao động rơi vào trạng thái thường xuyên hoặc rất thường xuyên bị kiệt sức chạm mốc 42%. Các nguyên nhân như tính chất công việc, môi trường, điều kiện làm việc, quan hệ công sở, làm việc ngoài giờ… góp phần khiến người lao động mệt mỏi, stress.

Tính chất công việc của nhiều lĩnh vực và sự hỗ trợ của công nghệ khiến cho rất nhiều người lao động không bao giờ được ngắt kết nối và đây chính là một trong những nguyên nhân khiến họ càng cạn kiệt năng lượng. Theo khảo sát “Sự cần thiết của quyền được ngắt kết nối của người lao động trong thời đại kỹ thuật số” vào năm 2024 do nhóm tác giả Đại học Đà Nẵng thực hiện, có đến 93,3% người được khảo sát trả lời rằng, họ bị cấp trên liên hệ ngoài giờ làm việc để giải quyết các vấn đề liên quan đến công việc.

Trong đó có 26,6% cho biết, họ thường xuyên được nhận yêu cầu liên quan đến công việc sau giờ làm. Bên cạnh đó, có đến 47,6% số người được khảo sát cho biết, họ cảm thấy phải đối mặt với hậu quả tiêu cực tại nơi làm việc nếu từ chối nhận liên lạc từ cấp trên sau khi tan ca.

Với những người phải duy trì kết nối 24/7, đảm bảo tiếp nhận, phản hồi ngay mọi câu hỏi hay yêu cầu từ công ty hoặc khách hàng, không có khoảng thời gian hoàn toàn tách khỏi công việc để nghỉ ngơi thực sự, áp lực tinh thần mà họ phải chịu đựng vô cùng lớn, thậm chí không ít người phải đi chữa bệnh.

Anh Hùng (35 tuổi, Hà Nội) là một trong số đó. Mỗi sáng, anh thức dậy không phải trong trạng thái đầy ắp năng lượng của ngày mới mà là sự nặng nề, mệt mỏi và đờ đẫn cứ như chưa hề nghỉ ngơi. Hôm qua, khi bước ra khỏi thang máy ở tầng 9, anh đứng sững một lúc mới ngơ ngác nhận ra văn phòng của mình ở tận tầng 12.

Hùng vốn không phải là người nhớ trước quên sau nhưng gần đây liên tục quên đủ thứ, từ mật khẩu máy tính cho đến chìa khóa xe hay những việc mình định làm, đầu óc lúc nào cũng căng thẳng như dây đàn do lo âu sếp nhắn tin, gọi điện vì công việc.

Với vai trò nhân viên phụ trách dự án tại một công ty công nghệ, công việc luôn là áp lực và đặc biệt tăng trong vài tháng qua. Sếp liên tục gọi điện, nhắn tin ngoài giờ làm việc trong hàng chục nhóm chat; đến nỗi chỉ cần nhìn thấy tên sếp hiển thị trên màn hình điện thoại, toàn thân anh lập tức cứng đờ.

Anh chia sẻ rằng mỗi lần như vậy, tim anh lại đập nhanh, tay run rẩy và đầu óc hoàn toàn trống rỗng, đến mức phải hít một hơi thật sâu mới dám bấm nút nghe, dù đó có thể chỉ là cuộc gọi hỏi tiến độ hoặc lời nhắc sửa báo cáo thông thường.

Sự lo âu không dừng lại ở cửa phòng làm việc mà len lỏi vào từng bữa cơm, giấc ngủ của anh. Có những tối nhận cuộc gọi sếp giao việc lúc 22h, sau đó anh thức trắng đến tận 3h vì quay cuồng trong những kịch bản tự tưởng tượng ra về việc bị sếp khiển trách vào hôm sau.

Nhìn những bát cơm ăn dở và sự sa sút tinh thần của chồng, vợ anh nhận ra sự bất ổn. Khi anh Hùng đi khám tâm lý theo lời khuyên của gia đình, chuyên gia kết luận anh mắc hội chứng rối loạn lo âu.

Sếp chưa thay đổi, mình chủ động thay đổi

Một nghiên cứu của Hàn Quốc được công bố năm 2024 trên tạp chí khoa học Journal of Occupational Health khẳng định rằng 55,7% người sử dụng thiết bị liên lạc công việc ngoài giờ có nguy cơ xuất hiện triệu chứng lo âu cao gấp 2,18 lần so với nhóm không bị kết nối ngoài giờ.

Liên tục phải giải quyết công việc sau giờ hành chính là thực trạng ngày càng phổ biến, đặc biệt tại các thành phố lớn. Ở trạng thái kiệt quệ vì không thể "ngắt mạch" công việc khi luôn phải duy trì kết nối, nhiều người cảm thấy bản thân trống rỗng, không còn mục tiêu sống, dễ nổi cáu hoặc thu mình lại. Mức độ nặng hơn có thể là rối loạn giấc ngủ, rối loạn ăn uống và thậm chí là các cơn hoảng loạn nhẹ.

Thạc sỹ Tâm lý học Lâm sàng Lê Thế Hanh, Trường Đại học Đại Nam, Hà Nội, cũng cảnh báo tình trạng làm việc ngoài giờ quá mức có thể dẫn đến rối loạn lo âu và suy giảm chất lượng sống.

Sau quá trình làm việc căng thẳng, nếu như não bộ không được thư giãn và nghỉ ngơi thì theo thời gian, chức năng não sẽ bị ảnh hưởng với biểu hiện giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và tư duy sáng tạo. Việc phải nhận thông tin công việc ngoài giờ làm việc cũng gây suy giảm chức năng tâm lý của người lao động.

Vị chuyên gia cho biết, việc không thể ngắt kết nối sau giờ làm còn gây ra hội chứng Burnout (Kiệt sức nghề nghiệp hay Kiệt sức vì công việc).

Về dấu hiệu nhận biết người đang bị rối loạn lo âu do công việc, anh chia sẻ: “Có 3 dấu hiệu chính dễ nhận biết nhất gồm: Sợ tiếng tin nhắn thông báo điện thoại; né tránh những thông tin trong nhóm công ty; hoảng loạn khi có ai đó tag tên mình trong tin nhắn”.

Tất cả những biểu hiện trên thể hiện sự lo âu, căng thẳng, ám ảnh với công việc của người lao động. Trong khi đó, biểu hiện của những nhân sự có sức khỏe tinh thần tốt là cảm xúc muốn gắn bó với tổ chức, có động lực làm việc, hiệu suất công việc cao, cân bằng được cuộc sống - công việc.

Hiện tượng ám ảnh, kiệt sức nghề nghiệp là vấn đề tâm lý phổ biến của người lao động làm việc với cường độ cao mà cơ thể không đủ thời gian để phục hồi. Chất lượng sức khoẻ tâm lý sẽ ảnh hưởng tới sự cam kết và nhiệt tình trong công việc của người lao động.

Thạc sỹ Lê Thế Hanh khuyên: “Để giải quyết vấn đề kiệt sức vì không thể ngắt kết nối sau giờ làm việc, nhân sự cần chủ động trao đổi với cấp trên để thay đổi khối lượng công việc hoặc tuyển thêm người.

Người lao động cũng cần sắp xếp các nhiệm vụ theo thứ tự ưu tiên, việc nào cần được làm ngay và việc nào có thể làm vào ngày hôm sau; xây dựng nguyên tắc chỉ xử lý các công việc khẩn cấp có thể gây ảnh hưởng đến tổ chức. Bên cạnh đó, cần chủ động chăm sóc sức khoẻ cảm xúc của bản thân, dành thời gian để nghỉ ngơi và thư giãn tâm trí”.

Đó cũng là điều Đinh Văn Sơn - nhân vật được nhắc đến đầu tiên trong bài - đang làm trong nỗ lực tự cứu mình khỏi tình trạng kiệt sức. Tuy nhiên anh nhận thấy chừng nào công việc và sếp vẫn đòi hỏi giữ liên lạc 24/7 và phản hồi lập tức, nỗi ám ảnh sợ hãi, tim đập điên cuồng khi bị tag tên hay có cuộc gọi tới vẫn sẽ tồn tại.

Trong một buổi đi bơi, chiếc túi chống thấm bọc điện thoại mà anh mua trên Shopee đã không làm tốt nhiệm vụ, khiến điện thoại dính nước, phải đem đi sửa. Trong 2 tiếng ngồi chờ sửa máy, Sơn thấy đó là khoảng thời gian yên bình hiếm hoi mà anh có được trong mấy năm qua.

*Tên một số nhân vật đã được thay đổi.