Không phải tai nạn giao thông, đây mới là căn bệnh tăng vọt trong và sau kỳ nghỉ Tết, có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm

Số lượng bệnh nhân viêm tụy cấp, xuất huyết tiêu hóa tăng vọt trong và sau kỳ nghỉ Tết

Mới đây, trong buổi chia sẻ với phóng viên ngay đầu năm mới, ThS Lê Quang Trí (Điều dưỡng trưởng của Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai) cho biết, năm nay số lượng bệnh nhân tai nạn giao thông giảm. Thay vào đó, các bệnh lý như viêm tụy, xuất huyết tiêu hóa tăng rất cao. Tất cả các bệnh nhân đang hồi sức ở đây thường là bị viêm tụy cấp, xuất huyết tiêu hóa, nguyên nhân chủ yếu đến từ những cuộc nhậu trong những ngày Tết.

"Trong dịp lễ Tết, nhiều gia đình nhậu nhiều hơn vì vui. Điều này làm tăng nguy cơ người bị viêm tụy, tình trạng bệnh cũng nặng hơn. Bệnh nhân nhập viện do viêm tụy tại Trung tâm Cấp cứu A9 thường có chỉ số triglyceride rất cao, phải lọc máu, loại bỏ mỡ ra ngoài liên tục", ThS Trí cho hay.

Tính đến mùng 5 Tết, 60% bệnh nhân nằm trong phòng hồi sức bị viêm tụy. Những bệnh nhân này có tiền sử nhậu nhiều, tập trung nhiều ở độ tuổi trung niên.

Chung nhận định, PGS.TS.BS Nguyễn Văn Chi (Chuyên gia đầu ngành về hồi sức cấp cứu, Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai) cho biết thêm, việc uống nhiều rượu bia dịp Tết là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến viêm tụy cấp và xuất huyết tiêu hóa.

Theo chuyên gia, hiện nay có lẽ vẫn còn có một bộ phận nhất định sử dụng rượu bia không có kiểm soát. Nhiều người đã có những nguy cơ nhưng không kiểm soát thì dẫn đến những bất ổn về sức khỏe. Đó là lý do vì sao viêm tụy cấp, xuất huyết tiêu hóa lại tăng lên trong dịp Tết vừa qua.

Các chuyên gia tại Bệnh viện Bạch Mai nhận định số lượng người bị viêm tụy cấp, xuất huyết tiêu hóa tăng vọt dịp Tết năm nay. (Video: Như Hoàn)

Đau bụng thế nào phải đi khám ngay?

Chung nhận định viêm tụy cấp tăng vọt sau Tết, BS Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam) cảnh báo, thách thức lớn trong viêm tụy cấp là triệu chứng ban đầu dễ bị nhầm với đau dạ dày hay rối loạn tiêu hóa thông thường. Nhiều bệnh nhân kể rằng ban đầu chỉ đau âm ỉ vùng trên rốn, đầy bụng, nghĩ do ăn nhiều hoặc uống chút rượu, nên tự uống thuốc dạ dày, thuốc giảm đau. Chỉ đến khi cơn đau trở nên dữ dội, lan ra sau lưng, không tư thế nào đỡ, kèm buồn nôn, nôn liên tục, mệt lả, họ mới vội vàng vào viện, lúc đó không ít trường hợp đã ở thể nặng.

Theo BS Hoàng, đặc trưng của cơn đau trong viêm tụy cấp là đau vùng thượng vị, có thể lệch trái hoặc phải, lan ra sau lưng như bị ''xiết chặt'', kéo dài nhiều giờ, ít đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường. Người bệnh thường buồn nôn, nôn nhiều nhưng nôn xong không thấy đỡ đau, kèm chướng bụng, chán ăn, có thể sốt, vã mồ hôi, khó thở, tụt huyết áp. Đây là những dấu hiệu cảnh báo cần đến cơ sở y tế ngay, tuyệt đối không cố chịu ở nhà hay tự uống thêm thuốc giảm đau, thuốc ''chống đầy bụng''.

Về phía bác sĩ, chẩn đoán viêm tụy cấp dựa trên triệu chứng lâm sàng kết hợp với xét nghiệm men tụy (amylase, lipase) tăng cao và hình ảnh học như siêu âm, CT bụng. Những ca có đường máu cao, bạch cầu tăng nhiều, rối loạn điện giải, tụt canxi máu thường được đánh giá là có nguy cơ diễn tiến nặng, cần theo dõi sát tại các đơn vị hồi sức. Về mặt hình thái, viêm tụy cấp có thể ở thể phù kẽ (tụy phù nề, tiên lượng tốt) hoặc thể hoại tử (ít hơn nhưng rất nặng, dễ suy đa tạng, nhiễm trùng, áp xe tụy, viêm phúc mạc).

Điều đáng chú ý là viêm tụy cấp không chỉ gặp ở người lớn tuổi mà còn xuất hiện ở người trẻ, thậm chí chưa từng đi khám mỡ máu, chỉ vì vài ngày liền ăn uống thả ga, uống nhiều rượu bia. Nhiều ca nhập viện với viêm tụy cấp nặng, triglyceride máu tăng vọt là hồi chuông cảnh báo rằng rối loạn chuyển hóa đang âm thầm hiện diện trong cộng đồng, và Tết là thời điểm dễ ''kích hoạt'' nhất.

Ăn Tết vui nhưng phải thương… tuyến tụy

Từ những con số và ca bệnh cụ thể dịp Tết Bính Ngọ 2026, thông điệp dành cho cộng đồng rất rõ: Ăn Tết vui không đồng nghĩa với việc đánh đổi sức khỏe tuyến tụy. Với người có bệnh nền như mỡ máu cao, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ, sỏi mật, việc tái khám, kiểm tra mỡ máu, đường huyết, siêu âm ổ bụng trước Tết rất quan trọng để lên kế hoạch ăn uống an toàn. Trong suốt dịp Tết, cần tuân thủ thuốc đều đặn, không tự ý ''nghỉ thuốc cho thoải mái'', vì chỉ vài ngày gián đoạn đã đủ làm rối loạn chuyển hóa, tăng nguy cơ viêm tụy, đột quỵ, nhồi máu cơ tim.

Trong bữa ăn, nên ưu tiên nguyên tắc ''rau đi trước, đạm nạc theo sau, chất béo và đường bớt lại''. Bắt đầu bữa bằng rau xanh, canh, món luộc để tạo cảm giác no, giảm khẩu phần đồ chiên rán, nhiều mỡ. Tránh để quá đói rồi ăn bù một bữa rất lớn, vì lúc đó gan, tụy và hệ tiêu hóa phải làm việc quá tải. Nước ngọt, bia, rượu, bánh kẹo, mứt nên là “gia vị xã giao”, không phải khẩu phần chính ngày nào cũng có.

Với rượu bia, càng hạn chế càng tốt; người có tiền sử viêm tụy cấp, mỡ máu rất cao, bệnh gan nên coi rượu bia là ''chất cấm'' trong dịp này. Nếu bắt buộc phải uống vì giao tiếp, hãy nhớ: Không uống khi đói, không uống dồn dập trong thời gian ngắn, xen kẽ nước lọc, tuyệt đối tránh cố uống vượt quá sức chịu đựng của cơ thể. Mỗi ly rượu bớt đi là một nguy cơ nhập viện được giảm bớt.

Sau mỗi bữa ăn, thay vì ngồi lì xem tivi hoặc tụ tập tĩnh tại, hãy đứng lên đi bộ nhẹ 15-30 phút để hỗ trợ tiêu hóa, kiểm soát đường huyết, mỡ máu. Giữ nhịp sinh hoạt gần với ngày thường, ngủ đủ, hạn chế thức khuya triền miên, chia sẻ việc nhà để giảm stress, giúp hệ nội tiết, trong đó có tụy, hoạt động ổn định hơn.

Quan trọng nhất, nếu xuất hiện đau bụng dữ dội vùng trên rốn, đặc biệt sau bữa ăn nhiều đạm, mỡ hoặc sau một cuộc nhậu, kèm buồn nôn, nôn, chướng bụng, mệt lả, hãy dừng ăn, không uống thêm rượu, không tự uống thuốc giảm đau mà đến ngay cơ sở y tế gần nhất. "Viêm tụy cấp là bệnh có ''cửa sổ vàng'' để can thiệp; đi sớm, tiên lượng thường tốt hơn rất nhiều", BS Hoàng nhấn mạnh.

Tuyến tụy là một cơ quan nhỏ, nằm sâu nên chúng ta ít nhớ đến khi khỏe mạnh, nhưng nó lại đóng vai trò sống còn trong tiêu hóa và điều hòa đường huyết. Một khi tụy ''đổ bệnh'', cái giá phải trả có thể là một đợt điều trị dài ngày, sống chung với biến chứng hoặc thậm chí mất đi tính mạng trong một cơn viêm tụy cấp nặng. Tết sẽ ý nghĩa hơn nếu mỗi gia đình biết gìn giữ một lá gan khỏe, một trái tim khỏe và một tuyến tụy khỏe.