GS.TSKH.Hoàng Văn Kiếm: Người trẻ đừng nghĩ “mình sẽ làm nghề gì”, mà là “mình cần chuẩn bị gì để sống và làm việc trong một thế giới luôn đổi thay”

GS.TSKH.Hoàng Văn Kiếm - nguyên Chủ tịch Hội đồng Chức danh giáo sư Nhà nước ngành công nghệ thông tin, chuyên gia đầu ngành, nhà khoa học nghiên cứu, ứng dụng và giảng dạy trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam, hiện là Cố vấn cấp cao, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo tại Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn (SIU), cho rằng:

Ai đặt ra những thách thức nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội mới. Ông cũng chỉ ra những vấn đề then chốt về năng lực, tư duy và bản lĩnh mà người trẻ cần chuẩn bị để bước vào tương lai.

AI đang làm thay đổi thế giới nghề nghiệp

Theo GS.TSKH. Hoàng Văn Kiếm, trong nhiều thập kỷ trước, con đường nghề nghiệp của một người thường khá rõ ràng: học một ngành, ra trường làm một nghề, tích lũy kinh nghiệm và phát triển trong cùng lĩnh vực đó suốt nhiều năm. Nhưng hiện nay, AI đang làm thay đổi mô hình này.

Nhiều công việc mang tính lặp lại, xử lý dữ liệu hoặc tuân theo quy trình chặt chẽ đang dần được tự động hóa, trong khi những nghề mới liên quan đến dữ liệu, công nghệ, sáng tạo và quản trị hệ thống thông minh lại liên tục xuất hiện. Điều đó cho thấy nghề nghiệp tương lai sẽ là một hành trình liên tục học hỏi và thích nghi.

Trong bối cảnh đó, giáo sư cho rằng, điều người trẻ cần nghĩ tới không chỉ là “mình sẽ làm nghề gì”, mà là “mình cần chuẩn bị gì để sống và làm việc trong một thế giới luôn đổi thay”.

Một sinh viên hôm nay hoàn toàn có thể sẽ làm những công việc mà ngay lúc này còn chưa có tên gọi cụ thể. Vì vậy, điều quan trọng không phải là cố bám vào một hình dung nghề nghiệp cố định, mà là xây dựng được năng lực để thích ứng với sự thay đổi đó.

Cần chuẩn bị những năng lực nền tảng để học suốt đời

Trong bối cảnh ấy, theo GS.TSKH.Hoàng Văn Kiếm, điều quan trọng nhất mà học sinh, sinh viên cần chuẩn bị không phải chỉ là kiến thức chuyên môn, mà là những năng lực nền tảng để học suốt đời.

Trước hết là năng lực học tập chủ động. Tiếp đó là tư duy phản biện, tức khả năng phân tích, kiểm chứng và đánh giá thông tin trong bối cảnh AI tạo ra một khối lượng dữ liệu rất lớn.

Thứ ba là khả năng làm việc cùng AI, nghĩa là biết sử dụng AI như một cộng sự: biết đặt câu hỏi đúng, khai thác dữ liệu, kiểm tra kết quả và sáng tạo trên nền tảng đó. Bên cạnh đó là năng lực sáng tạo, tư duy liên ngành, cùng với trí tuệ cảm xúc và đạo đức nghề nghiệp. Trong một thế giới càng công nghệ hóa, những phẩm chất rất con người như sự đồng cảm, trách nhiệm và lòng tin lại càng trở nên quan trọng.

Liệu AI có thay thế con người?

Trả lời câu hỏi này, GS.TSKH. Hoàng Văn Kiếm nhận định, câu trả lời không đơn giản là “có” hay “không”. AI sẽ thay thế một số công việc, nhưng đồng thời cũng mở ra những lĩnh vực hoàn toàn mới.

Điều quan trọng hơn là giá trị của con người trong kỷ nguyên AI sẽ ngày càng nằm ở những gì máy móc khó thay thế nhất: sự sáng tạo, trí tưởng tượng, khả năng cảm nhận cái đẹp, tinh thần trách nhiệm và khát vọng đóng góp cho xã hội. Trong thời đại mà máy tính có thể xử lý tri thức với tốc độ khổng lồ, trí tưởng tượng và năng lực sáng tạo của con người lại càng trở nên quý giá.

“Chẳng hạn, tại SIU, chúng tôi đã có một số nền tảng quan trọng để hướng tới mục tiêu đó. Trước hết là nền tảng giáo dục quốc tế và liên ngành, giúp sinh viên tiếp cận tri thức toàn cầu, đồng thời hình thành năng lực học tập và làm việc trong môi trường đa văn hóa.

Thứ hai là định hướng tích hợp công nghệ và chuyển đổi số trong đào tạo. AI không chỉ là một ngành học riêng biệt, mà đang trở thành một công cụ trong hầu hết các lĩnh vực. Vì vậy SIU đang thúc đẩy việc tích hợp AI và công nghệ số vào nhiều chương trình đào tạo, giúp sinh viên biết cách sử dụng công nghệ như một “trợ lý trí tuệ” trong học tập và công việc. SIU cũng chú trọng phát triển tư duy phản biện, năng lực sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề, bởi đó là những giá trị cốt lõi làm nên bản lĩnh của con người trong thời đại công nghệ. Do đó, SIU khuyến khích các phương pháp học tập chủ động, nghiên cứu khoa học sinh viên và các hoạt động sáng tạo liên ngành.

Song song đó, nhà trường hướng đến xây dựng một môi trường giáo dục nhân văn, nơi sinh viên không chỉ được trang bị năng lực nghề nghiệp mà còn được nuôi dưỡng nhân cách, trách nhiệm xã hội và khát vọng đóng góp”.

GS.TSKH. Hoàng Văn Kiếm cho rằng trong kỷ nguyên AI, nhiệm vụ của đại học không chỉ là đào tạo người sử dụng công nghệ, mà còn là bồi dưỡng những con người có trí tuệ, sáng tạo và bản lĩnh để định hướng công nghệ phục vụ con người. Với những nền tảng ấy, sinh viên mới có khả năng thích ứng với sự đổi thay của nghề nghiệp tương lai và từng bước tham gia kiến tạo giá trị mới trong nền kinh tế tri thức.