Dự thảo quy chế tuyển sinh đại học mới: Chấm dứt thời "loạn" phương thức, thí sinh phải đổi chiến lược từ sớm

Dự thảo Thông tư sửa đổi Quy chế tuyển sinh đại học đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến được đánh giá là bước điều chỉnh mang tính hệ thống. Đề xuất này hướng tới việc khắc phục tình trạng phân mảnh phương thức xét tuyển, hạ nhiệt cơn sốt lạm phát điểm số và đưa tuyển sinh về đúng bản chất đánh giá năng lực thực tế.

Theo TS. Hoàng Phương, Trưởng Chương trình Tiếp thị kỹ thuật số và Truyền thông xã hội tại Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), việc các trường chia nhỏ chỉ tiêu cho quá nhiều phương thức trong giai đoạn trước đã vô tình dựng nên một "ma trận" phức tạp, gây tốn kém chi phí cơ hội và tạo áp lực tâm lý nặng nề cho học sinh. Việc thu gọn đầu mối xét tuyển không chỉ buộc hệ thống đại học phải minh bạch hóa dữ liệu mà còn tháo gỡ điểm nghẽn lọc ảo, hạn chế tình trạng một thí sinh trúng tuyển ảo cùng lúc vào một ngành bằng nhiều tiêu chí khác nhau.

Khi lộ trình tiến tới việc mỗi ngành chỉ áp dụng duy nhất một phương thức tuyển sinh vào năm 2028, áp lực sẽ đè nặng lên chính các trường. Để chọn đúng người học phù hợp với đặc thù đào tạo, các cơ sở giáo dục buộc phải tự xây dựng hoặc lựa chọn những công cụ đo lường có độ tin cậy và tính phân hóa cao, chẳng hạn như các kỳ thi đánh giá năng lực toàn diện hoặc quy trình xét tuyển hồ sơ kết hợp phỏng vấn sâu. Sự thay đổi này cũng đặt dấu chấm hết cho cuộc đua "sáng tạo phương thức" để lôi kéo thí sinh, buộc các trường phải cạnh tranh sòng phẳng bằng chất lượng đào tạo và trải nghiệm học tập thực chất.

Một điểm nhấn quan trọng khác trong dự thảo là việc siết lại quy định cộng điểm thưởng cho các chứng chỉ ngoại ngữ như IELTS, SAT hay giải thưởng phụ. Việc cộng điểm ưu tiên vượt khung từng tạo ra sự bất bình đẳng lớn đối với nhóm thí sinh ở vùng sâu vùng xa, đồng thời đẩy mức điểm chuẩn lên ngưỡng bất thường như 31 hay 32 điểm trên thang 30. Việc chuyển các chứng chỉ quốc tế thành điểm quy đổi hoặc ngưỡng sàn điều kiện cần sẽ trả các chứng chỉ này về đúng vai trò đánh giá năng lực ngôn ngữ và tư duy chuẩn hóa, thay vì trở thành công cụ né tránh các môn học cốt lõi.

Đứng trước sự thay đổi căn bản về chính sách, chiến lược chuẩn bị của học sinh và phụ huynh cũng cần bước vào giai đoạn tái cấu trúc toàn diện, chuyển từ tư duy "tích điểm cộng, rải thảm hồ sơ" sang định hướng tập trung và dài hơi.

Ngừng sưu tầm chứng chỉ, quay về bồi đắp kiến thức cốt lõi

Phụ huynh và thí sinh cần dừng việc chạy đua các loại chứng nhận ngoại khóa kém chất lượng hoặc dồn sức lấy quá nhiều loại chứng chỉ phụ chỉ để tìm kiếm điểm cộng. Với các kỳ thi chuẩn hóa quốc tế như IELTS, SAT hay ACT, lộ trình tối ưu là hoàn thành chậm nhất vào cuối học kỳ 2 lớp 11 để đóng vai trò như một "tấm vé qua cửa" hoặc dùng làm điểm môn học quy đổi, từ đó giải phóng áp lực thời gian cho năm lớp 12.

Khoản thời gian và chi phí tiết kiệm được từ việc luyện thi dàn trải nên được tái phân bổ vào việc xây dựng nền tảng tư duy sâu ở các môn học thế mạnh. Thay vì ghi nhớ máy móc để giải đề theo mẹo, học sinh cần rèn luyện khả năng lập luận logic, đọc hiểu văn bản dài và xử lý số liệu. Đây là nền tảng sống còn để đáp ứng các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy - những công cụ ngày càng được các trường đại học lớn ưu tiên sử dụng để phân hóa thí sinh.

Chiến lược "bắn tỉa" thay vì nộp dàn trải

Thói quen dùng một bộ hồ sơ để nộp vu vơ vào nhiều trường theo nhiều cửa xét tuyển sẽ không còn phù hợp. Học sinh cần sớm xác định ngành học mục tiêu ngay từ lớp 10 hoặc lớp 11, tìm hiểu kỹ phương thức chủ đạo mà cơ sở đào tạo đó áp dụng để thiết kế lộ trình ôn tập bám sát thực tế.

Nếu ngành học yêu cầu kết quả thi đánh giá năng lực, học sinh cần sớm làm quen cấu trúc đề, chủ động bồi đắp những mảng kiến thức nằm ngoài tổ hợp truyền thống và rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề đa nền tảng. Khi mục tiêu đã rõ ràng, việc tập trung toàn lực vào đúng yêu cầu trọng yếu của trường sẽ mang lại hiệu quả cao hơn nhiều so với việc phân tán nguồn lực cho các phương án dự phòng không đồng nhất.

Duy trì học bạ ổn định và xây dựng trải nghiệm có chiều sâu

Với các chương trình đào tạo áp dụng phương thức xét tuyển tổng hợp kết hợp hồ sơ và phỏng vấn, tiêu chí sàng lọc sẽ ngày càng khắt khe hơn. Điểm số học bạ cần thể hiện sự ổn định và kỷ luật bền bỉ trong suốt 3 năm phổ thông, thay vì dựa vào những con số được cải thiện đột biến ở học kỳ cuối.

Bên cạnh kết quả trên lớp, các hoạt động ngoại khóa cần gắn liền với sở thích, thế mạnh và định hướng nghề nghiệp cụ thể của bản thân. Thay vì tham gia đối phó lấy chứng nhận, học sinh cần hướng đến vai trò người kiến tạo, trực tiếp giải quyết vấn đề cụ thể trong trường học hoặc cộng đồng. Những trải nghiệm thực tế có đo lường kết quả không chỉ phản ánh thái độ sống và chiều sâu suy nghĩ mà còn là nguồn chất liệu chân thực nhất cho các bài luận cá nhân hay vòng phỏng vấn tuyển sinh.