ĐBQH Nguyễn Lân Hiếu nói gì về đề xuất hiến mô, tạng ở người dưới 18 tuổi?

Sáng 2/11, thảo luận về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), đề cập đến phản ứng của dư luận về điều khoản hiến tặng mô, tạng với người dưới 18 tuổi, đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nhìn nhận sự quan tâm, phản biện của toàn xã hội là dễ hiểu.

Đây là những vấn đề liên quan trực tiếp đến trẻ em, trong bối cảnh nguy cơ tiêu cực từ tội phạm xuyên quốc gia hay các hành vi trục lợi bất chính liên quan đến mô, tạng luôn hiện hữu. “Vì còn nhiều bất cập nên cần sửa luật, với mục tiêu quan trọng nhất là bảo vệ tốt hơn những người hiến tặng, đặc biệt trẻ em”, đại biểu nêu quan điểm.

Bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu chia sẻ sự thấu hiểu đối với những bệnh nhân nặng đang chờ đợi cơ hội ghép tạng, khi đó có thể là hy vọng cuối cùng để họ tiếp tục chiến đấu với bệnh tật và mong điều kỳ diệu sẽ xảy ra.

Ông cũng hiểu nỗi lo lắng của người dân vì trên thực tế, vẫn có tình trạng mua bán tạng, bắt cóc xảy ra trong khu vực và trên thế giới.

“Thay vì né tránh hay cực đoan trong cách nhìn nhận, chúng ta cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng chặt chẽ hơn, vừa bịt các kẽ hở để chống lại mọi hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống của nhiều người bệnh” , ông Hiếu nói.

Từ góc độ chuyên môn, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề xuất chia người hiến tạng thành hai nhóm để có quy định phù hợp.

Nhóm thứ nhất là người hiến khỏe mạnh đang sống . Với nhóm này, ông đề nghị không nên cho hiến tạng, mô không có khả năng tái tạo và nguy hiểm ngay đến tính mạng con người. Với mô có khả năng tái tạo hoặc không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển, ông đề nghị chia từng nhóm quy định riêng.

Trong đó, trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng nên cấm, trừ trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ (ví dụ mô tái sinh là máu, tế bào gốc tạo máu...). Quá trình lấy chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân, gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN, khi không còn các phương án khác khả thi.

“Đây chính là nút chặn để những kẻ xấu không thể tìm cách bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi, giả dạng con nuôi” , bác sĩ Lân Hiếu nhấn mạnh.

Với người từ 18-25 tuổi, bác sĩ Hiếu đề nghị quy định “chỉ được cho, tặng với người cùng huyết thống”.

Còn người trưởng thành trên 25 tuổi, ngoài người trong gia đình, theo bác sĩ Hiếu, có thể quy định cho tặng nhưng phải dưới sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.

Nhóm thứ hai là người hiến không còn khả năng sống (chết não, chết tuần hoàn). Đại biểu nêu rõ, việc xác định chết não phải được hội đồng độc lập đánh giá theo tiêu chuẩn chặt chẽ của thông lệ quốc tế.

“Nếu là tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành, người lang thang, không gia đình, bắt buộc phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra, khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi được xét hiến”, đại biểu nói.

Trong nhóm này, với trẻ dưới 18 tuổi, vị đại biểu ngành y đề nghị “hạn chế hiến tạng”, trừ những trường hợp đặc biệt khi có sự đồng ý của gia đình, và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Với người trên 18 tuổi, theo đại biểu, cần cấm tuyệt đối lấy tạng của người đã có văn bản từ chối hiến. Trường hợp khác (không có văn bản từ chối), cần đảm bảo đã được gia đình đồng ý, thực hiện dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.

Bên cạnh các quy định về hiến, ghép tạng, bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu cho rằng công tác truyền thông hiện nay chưa giúp người dân hiểu đầy đủ về hoạt động nhân đạo này.

Ông dẫn ví dụ về hiến giác mạc - loại mô duy nhất có thể sử dụng khi người hiến đã mất, do đó việc hiến hầu như không liên quan đến vấn đề đạo đức của hệ thống y tế đang điều trị cho bệnh nhân. Vì vậy, việc tặng giác mạc được coi là nhân đạo và minh bạch nhất.

Song ông chỉ ra nghịch lý tại Việt Nam là số lượng người chờ ghép giác mạc vô cùng lớn, trong khi giác mạc sử dụng hiện nay chủ yếu phải nhập từ nước ngoài với giá rất đắt đỏ.

Công bằng trong tiếp cận tạng ghép

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu, cho rằng yếu tố mang tính quyết định đến niềm tin của Nhân dân là sự công bằng trong tiếp cận tạng ghép và sự minh bạch trong chi phí. Ông nhấn mạnh việc phân bổ tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, bảo đảm công bằng, minh bạch, không phụ thuộc khả năng tài chính.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, dù mô hình tổ chức khác nhau, các nước đều hướng tới việc không để con người tự quyết định bằng cảm tính, mà dùng máy tính với thuật toán tự động chấm điểm dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em.

Để phòng ngừa tiêu cực, đại biểu đề xuất ê-kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai. Mọi trường hợp ngoại lệ trong phân bổ tạng phải được hội đồng quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.

Về chi phí, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu khẳng định nguyên tắc, “tạng hiến là vô giá”. Chi phí người bệnh chi trả, theo ông, chỉ là phí dịch vụ: điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép. Tất cả được công khai minh bạch để làm căn cứ cho Bảo hiểm y tế thanh toán theo tỷ lệ.