Đầu tư "một chạm": Công nghệ càng nhanh nhà đầu tư càng phải chậm lại?

Mọi hoạt động phân bổ tài sản, tích lũy hay đầu tư chỉ cần "một chạm" là đã có thể thực hiện được. Tuy nhiên, vì quá nhanh và thuận tiện khi thao tác, dẫn đến nhà đầu tư càng phải suy nghĩ kỹ càng hơn, cân nhắc thận trọng hơn trong mọi quyết định của mình. Vậy làm thế nào để có thể nắm bắt các xu hướng mới quản lý tài sản và đầu tư mới, cũng như tiết kiệm được thời gian mà mang lại được hiệu quả quản lý tài sản, tài chính, cũng như đầu tư hiệu quả hơn?

Trao đổi về vấn đề này, trong chương trình Hộp Tài sản (The Wealth Box Talk) trên VTV8, bà Nguyễn Thị Minh Hạnh, CFA, Giám đốc Quản lý kinh doanh, Đào tạo và Phát triển sản phẩm, Công ty CP Chứng khoán OCBS cho rằng, ngày nay việc các hoạt động phân bổ tài sản, tích lũy hay đầu tư chỉ cần "một chạm" là một xu hướng tất yếu trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, khi thao tác càng thuận tiện và nhanh chóng thì nhà đầu tư càng phải suy nghĩ kỹ càng hơn, cân nhắc thận trọng hơn trong mỗi quyết định của mình, để làm sao vừa giảm thiểu rủi ro vừa đạt được hiệu quả trong quá trình quản lý tài sản, tài chính.

BTV Mùi Khánh Ly: Trước tiên xin hỏi ông Long, là một nhà đầu tư lâu năm đã trải qua những câu chuyện của thị trường, ông có thể chia sẻ từ khi nào ông bắt đầu quan tâm đến quản lý tài sản, tài chính cho mình và vì sao?

Ông Vũ Hoàng Long, nhà đầu tư

Thực ra trong những năm đầu sự nghiệp, tôi chưa quan tâm nhiều đến quản lý tài sản. Giống như nhiều người trẻ Việt Nam, tôi tập trung vào công việc và xây dựng doanh nghiệp với mong muốn kiếm được nhiều tiền hơn. Khi đó, tôi nghĩ rằng nếu thu nhập đủ cao thì phần lớn vấn đề tài chính sẽ tự được giải quyết.

Sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực quản lý tài sản tại Úc, tôi nhận ra kiếm được tiền và giữ được tiền là hai năng lực khác nhau. Một người có thể mất mười năm để tạo dựng tài sản, nhưng chỉ cần một khoản vay vượt khả năng hoặc một quyết định quá tập trung cũng có thể làm tổn hại thành quả của cả mười năm đó.

Từ đó, câu hỏi của tôi không còn chỉ là: "Khoản đầu tư này có thể mang lại bao nhiêu lợi nhuận?", mà là: "Nếu mình sai thì hậu quả là gì?". Tôi vẫn đầu tư vào doanh nghiệp, bất động sản và sử dụng vốn vay khi phù hợp. Tôi không né tránh rủi ro, nhưng quan trọng là không được để một quyết định đơn lẻ có khả năng đẩy mình trở lại vạch xuất phát.

Ngày nay, tôi không đánh giá sự giàu có chỉ bằng tổng giá trị tài sản. Tôi quan tâm một người có đủ dự phòng hay không, có buộc phải bán tài sản khi thị trường bất lợi hay không và còn quyền lựa chọn hay không.

Theo tôi, người thực sự giàu không nhất thiết là người sở hữu nhiều nhất. Đó là người có nhiều lựa chọn nhất, bình tĩnh trước biến động và không dễ bị một biến cố tài chính xóa bỏ thành quả đã mất nhiều năm xây dựng.

BTV Mùi Khánh Ly: Còn về phía bà Hạnh, là một chuyên gia của OCBS, công ty cung cấp các giải pháp quản lý tài sản tài chính, bà có thể cho biết các nhà đầu tư thường quan tâm đến quản lý tài sản, tài chính từ khi nào và vì sao?

Bà Nguyễn Thị Minh Hạnh, CFA, Giám đốc Quản lý kinh doanh, Đào tạo và Phát triển sản phẩm, Công ty CP Chứng khoán OCBS

Theo tôi, nhà đầu tư nên quan tâm đến quản lý tài chính cá nhân ngay từ khi bắt đầu có thu nhập và có quyền chủ động với khoản tiền này. Nói một cách rộng hơn, quản lý tài sản không bắt đầu khi chúng ta có thật nhiều tiền, mà bắt đầu từ lần đầu tiên chúng ta chủ động lựa chọn giữa nhu cầu hôm nay và những mục tiêu trong tương lai.

Trong các buổi chia sẻ tại trường đại học và các khóa học về đầu tư, tôi thường hỏi mọi người rằng: "Các bạn đang lựa chọn phong cách sống nào, giữa YOLO hay YONO?". YOLO, tức là "You Only Live Once", câu này có nghĩa rằng chúng ta chỉ sống một lần trong đời. Nhóm các bạn trẻ theo phong cách này thường sẽ coi tiền là công cụ để tận hưởng, trải nghiệm cuộc sống và chưa thật sự quan tâm đến chủ đề quản lý tài sản. Trong khi đó, một xu hướng khác là YONO - "You Only Need One" - có xu hướng tiêu dùng tiết kiệm, chi tiêu có chọn lọc và ưu tiên tích lũy dài hạn.

Tôi cho rằng không có phong cách nào hoàn toàn đúng hoặc sai. Nhưng nếu việc YOLO bị hiểu thành việc kiếm được bao nhiêu, tiêu hết bấy nhiêu; hoặc đầu tư theo cảm xúc khi chưa có quỹ dự phòng, thì một quyết định bốc đồng ngắn hạn có thể để lại hệ quả trong nhiều năm.

Theo tôi, quản lý tài sản không bắt người trẻ phải lựa chọn giữa hai phong cách trên. Một phương pháp quản lý phù hợp có thể giúp họ cân bằng giữa chi tiêu, dự phòng và đầu tư, có nghĩa là vẫn sống hết mình nhưng không tiêu hết tiền, đồng thời chuẩn bị cho tương lai mà không bỏ lỡ hiện tại.

BTV Mùi Khánh Ly: Tuy nhiên, mỗi giai đoạn một khác, khi hiện nay chúng ta đang chứng kiến sự thay đổi liên tục từ thị trường tài chính, tài sản toàn cầu, cũng như sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Về phía nhà đầu tư, ông Long cảm nhận như thế nào? Theo ông, đầu tư hiện nay có khó không?

Ông Vũ Hoàng Long, nhà đầu tư

Theo tôi, việc đầu tư ngày nay không khó hơn về mặt thao tác. Ngược lại, việc tiếp cận thông tin, mở tài khoản và giao dịch chưa bao giờ dễ như hiện nay. Tuy nhiên, đầu tư bây giờ khó hơn về mặt tâm lý. Trước đây, nhà đầu tư phải đến quầy và có thời gian suy nghĩ. Ngày nay, chỉ cần thấy một thông tin trên màn hình, chúng ta có thể giao dịch. Công nghệ loại bỏ sự bất tiện, nhưng cũng loại bỏ khoảng dừng trước một quyết định tài chính. Rủi ro càng lớn khi công nghệ đi cùng mạng xã hội. Mỗi sáng mở điện thoại, chúng ta sẽ dễ dàng thấy các thông tin trên một số tài khoản TikTok bảo mua Bitcoin, tài khoản Facebook bảo mua đất, hay một số kênh Youtube bảo AI sẽ thay đổi thế giới, còn Threads thì nhiều người khoe lãi vài tỷ, một người mới 28 tuổi đã nghỉ hưu, một người khác khoe mua Ferrari.... Chúng ta nhìn thấy nhưng câu chuyện thành công màu hồng nhưng chúng ta cũng không biết được khoản vay phía sau, những giao dịch thua lỗ, tài khoản bị xử lý margin hoặc có người phải bán tài sản để trả nợ.

Khi chỉ nhìn thấy người chiến thắng, nhà đầu tư thường dễ nghĩ rằng mọi người đều đang giàu lên, chỉ có mình bị bỏ lại, từ đó xuất hiện áp lực phải mua nhà sớm và nắm bắt cơ hội ngay. Nhiều người không còn đầu tư dựa trên kế hoạch mà đầu tư dựa trên nỗi sợ.

Với tôi, tôi vẫn cho rằng đầu tư là cần thiết, nhưng chúng ta cần phân biệt giữa chấp nhận rủi ro có tính toán và đặt tương lai vào một kịch bản duy nhất. Trước khi giao dịch, tôi thường tự hỏi là "Tôi đầu tư vì mục tiêu gì? Nếu thị trường giảm mạnh, tôi có phải bán không? Nếu mình sai, gia đình có chịu được hậu quả không?". Theo tôi, khi công nghệ càng nhanh, chúng ta càng phải biết chậm lại.

BTV Mùi Khánh Ly: Tôi cũng được biết là các tổ chức tài chính hiện nay ngoài việc nâng cao năng lực tài chính, còn phải đẩy nhanh việc đưa ra các giải pháp phục vụ nhà đầu tư trong bối cảnh mới, đúng không thưa bà Hạnh?

Bà Nguyễn Thị Minh Hạnh, CFA, Giám đốc Quản lý kinh doanh, Đào tạo và Phát triển sản phẩm, Công ty CP Chứng khoán OCBS

Đúng là như vậy. Hiện nay, chúng ta không chỉ chuyển từ giao dịch tại quầy sang trực tuyến, mà còn chuyển từ tư vấn từng giải pháp riêng lẻ sang đồng hành cùng nhà đầu tư trên một hành trình tài chính được kết nối. Tháng 6 vừa qua, tổng tài sản do ngành quản lý quỹ tại Việt Nam đã vượt 834 nghìn tỷ đồng, nhưng mức này mới chỉ tương đương khoảng 5 – 6% GDP và con số này còn cách khá xa các thị trường lân cận như Thái Lan, Malaysia... Trong khi đó, McKinsey dự báo đến năm 2027, quy mô tài sản tài chính cá nhân tại Việt Nam có thể đạt khoảng 600 tỷ USD; trong đó, phần tài sản được quản lý chuyên nghiệp có thể tăng thêm khoảng 65 – 75 tỷ USD.

Khoảng cách giữa quy mô hiện tại và tiềm năng tương lai cho thấy nhu cầu quản lý tài sản chuyên nghiệp tại Việt Nam sẽ còn tăng mạnh. Điều đó đòi hỏi các tổ chức tài chính không chỉ nâng cao năng lực tài chính, công nghệ và quản trị rủi ro, mà còn phải thay đổi tư duy phát triển các giải pháp tài sản, tài chính cho nhà đầu tư.Nếu trước đây các tổ chức tài chính thường cạnh tranh để giúp khách hàng "chạm" nhanh hơn, thì trong giai đoạn tới đây, lợi thế cạnh tranh còn nằm ở khả năng giúp khách hàng đưa ra quyết định đầu tư có cơ sở hơn. Sau hơn một năm tái cấu trúc, OCBS tập trung xây dựng ứng dụng OCBS Invest và hệ sản phẩm đi kèm như một bộ công cụ hỗ trợ nhà đầu tư, chứ không chỉ là một nơi đặt lệnh.

Ví dụ, các giải pháp cho việc giao dịch cổ phiếu theo những phong cách đầu tư khác nhau, hay nhà đầu tư cần phân tích chuyên sâu cũng có thể sử dụng hệ thống OCBS Home Trading với các dữ liệu và công cụ hỗ trợ đánh giá. Một công cụ nổi bật khác của chúng tôi là tài khoản liên kết giữa Ngân hàng Phương Đông OCB và OCBS. Khi sử dụng tính năng này, số dư tại ngân hàng được tự động ghi nhận để gia tăng sức mua tại OCBS; khi nhà đầu tư bán chứng khoán, tiền được chuyển về tài khoản của ngân hàng. Nhờ đó, nhà đầu tư giảm được nhiều thao tác chuyển tiền giữa hai ứng dụng.

Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng các giải pháp giao dịch cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, phái sinh hay tài khoản liên kết…vẫn là những công cụ hỗ trợ đầu tư riêng lẻ. Trong giai đoạn tiếp theo, chúng tôi hướng tới việc kết nối các công cụ này thành giải pháp quản lý tài sản toàn diện hơn, giúp nhà đầu tư quản lý dòng tiền, mục tiêu đầu tư, theo dõi tổng tài sản, tiếp cận các giải pháp tài sản, tài chính khác nhau và quản trị rủi ro trên một hành trình liền mạch. Với chúng tôi, công nghệ ‘một chạm’ sẽ giúp rút ngắn thời gian thao tác, còn giá trị dài hạn nằm ở cách kết nối các công cụ thành một giải pháp quản lý tài sản hiệu quả cho nhà đầu tư.

BTV Mùi Khánh Ly: Đơn giản và nhanh chóng, thuận tiện, mang lại hiệu quả cao là ưu điểm mà ai cũng có thể nhìn thấy. Tuy nhiên, nó cũng sẽ có những rủi ro tiềm ẩn ví dụ như như lừa đảo online thông qua các app hay là "lỡ" chạm khi nhà đầu tư chưa chắc chắn về quyết định của mình mà không thể thu hồi. Vậy đối với nhà đầu tư, ông Long đã gặp những trường hợp tương tự chưa?

Ông Vũ Hoàng Long, nhà đầu tư

Tôi may mắn chưa từng gặp sự cố nghiêm trọng do bấm nhầm hoặc bị lừa qua ứng dụng. Nhưng nếu nói về việc ra quyết định quá nhanh vì cảm xúc thì bản thân tôi cũng từng mắc. Tôi nhớ vào năm 2016, trong thời điểm diễn ra cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ và kết quả về người trúng cử Tổng thống Mỹ năm ấy đã làm nhiều người bất ngờ, điều này đã khiến thị trường diễn biến rất khác so với nhiều dự báo trước đó, tâm lý thị trường toàn cầu lúc ấy rất nhiều người bán ra. Và bản thân tôi cũng bán theo số đông. Nhưng chỉ hai, ba ngày sau, thị trường đã quay đầu rất nhanh và sau đó bước vào một nhịp tăng mạnh. Đến bây giờ khi nhìn lại, tôi nghĩ rằng, nếu tôi bình tĩnh hơn và không chạy theo số đông thì kết quả đầu tư có lẽ đã rất khác. Đó là một bài học làm tôi nhớ khá lâu, tôi nhận ra rằng: Đám đông có thể cho mình cảm giác an toàn, nhưng đám đông không chịu trách nhiệm cho khoản lỗ của mình.

Với việc đầu tư "một chạm", tôi nghĩ rủi ro không chỉ là app giả hay bấm nhầm. Vì nhiều trường hợp là app hoàn toàn thật, tài khoản hoàn toàn thật, giao dịch hoàn toàn hợp pháp, chỉ có quyết định đầu tư là sai. Giá tăng thì FOMO mua, giá giảm thì hoảng bán, thua lại muốn bỏ thêm tiền để gỡ. Công nghệ khiến tất cả những cảm xúc đó biến thành giao dịch chỉ trong vài giây.

Vì vậy với những khoản tiền đáng kể, tôi luôn tự hỏi: Nếu mình sai thì sao, nếu tài sản giảm mạnh mình có buộc phải bán không, và nếu có vay thì dòng tiền của mình có chịu được không? Một cú chạm chỉ mất một giây, nhưng có những quyết định phải mất vài năm mới sửa được.

BTV Mùi Khánh Ly: Còn theo bà Hạnh là một chuyên gia trong lĩnh vực quản lý tài sản, tài chính thì bà có thể cho biết, trên thế giới đã xảy ra nhiều vụ việc tương tự chưa? Và họ có những giải pháp như thế nào về vấn đề này, thưa bà Hạnh?

Bà Nguyễn Thị Minh Hạnh, CFA, Giám đốc Quản lý kinh doanh, Đào tạo và Phát triển sản phẩm, Công ty CP Chứng khoán OCBS

Theo đánh giá của tôi, trên thế giới đã xảy ra nhiều vụ việc tương tự và kịch bản lừa đảo thường khá giống nhau.

Các đối tượng tiếp cận nhà đầu tư qua mạng xã hội, kéo họ vào những hội nhóm có nhiều tài khoản khoe lợi nhuận hoặc tự nhận là chuyên gia. Sau đó, nhà đầu tư được hướng dẫn tải ứng dụng không chính thống. Ban đầu, họ có thể rút một khoản nhỏ, nhưng khi nộp nhiều tiền hơn, tài khoản sẽ bị khóa hoặc bị yêu cầu đóng thêm "thuế", "phí xác minh" hay "tiền bảo đảm".

Điểm tôi muốn nhấn mạnh là không phải cứ tài sản số hay blockchain thì đều là lừa đảo. Nhà đầu tư cần phân biệt một tài sản minh bạch, được giao dịch trên nền tảng phù hợp với pháp luật với mô hình dùng thuật ngữ công nghệ để che giấu việc huy động tiền. Một ứng dụng đẹp, hội thảo đông người hay chữ "blockchain" không tự động tạo ra tính hợp pháp. Lợi nhuận hiển thị trên màn hình cũng chưa phải là lợi nhuận thực nếu nhà đầu tư không thể rút tiền.

Để ứng phó với vấn đề trên, nhiều thị trường đang triển khai đồng thời ba lớp bảo vệ: cơ quan nhà nước hoàn thiện hành lang pháp lý, siết chặt quảng cáo, huy động vốn trái phép, đồng thời xử lý sớm các nền tảng có dấu hiệu vi phạm; tổ chức tài chính giám sát giao dịch bất thường; còn nhà đầu tư cần kiểm tra tư cách pháp lý của tổ chức, nguồn tải ứng dụng và nơi tiếp nhận dòng tiền trước khi giao dịch.

Theo tôi, trước những thủ đoạn ngày càng chuyên nghiệp, chúng ta không thể đặt toàn bộ trách nhiệm lên vai nhà đầu tư. Thị trường càng số hóa, khung pháp lý càng phải rõ ràng và hàng rào giám sát càng cần phải chặt chẽ.

BTV Mùi Khánh Ly: Theo kinh nghiệm của bà, bà có thể chia sẻ thêm về những sai lầm dễ mắc phải khi nhà đầu tư sử dụng "một chạm", nếu không biết cách sử dụng hiệu quả có thể gây thiệt hại cho nhà đầu tư không, thưa bà?

Bà Nguyễn Thị Minh Hạnh, CFA, Giám đốc Quản lý kinh doanh, Đào tạo và Phát triển sản phẩm, Công ty CP Chứng khoán OCBS

Theo tôi, rủi ro lớn nhất của đầu tư "một chạm" không phải là chạm nhầm, mà chính là việc để ngón tay đi nhanh hơn suy nghĩ.

Khi nghiên cứu về tài chính hành vi, tôi thấy rằng quyết định của nhà đầu tư cá nhân thường bị chi phối bởi cảm xúc và những thiên kiến tâm lý. Phổ biến nhất là FOMO tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội. Tôi lấy ví dụ, trong một nhóm chat, khi nhiều tài khoản cùng nói một mã cổ phiếu, cùng đăng ảnh chốt lãi và liên tục thúc giục rằng "không mua bây giờ sẽ lỡ sóng", nhà đầu tư rất dễ cho rằng đám đông đang nắm giữ thông tin mà mình không có. Khi thao tác mua chỉ mất vài giây, khoảng cách từ cảm xúc đến hành động gần như bị xóa bỏ.

Sai lầm thứ hai là quá tự tin sau một vài giao dịch có lãi. Nhà đầu tư có thể nhầm lẫn giữa kết quả thuận lợi của thị trường với năng lực của bản thân, từ đó tăng quy mô giao dịch hoặc sử dụng đòn bẩy cao hơn. Nhưng thao tác dễ không có nghĩa là rủi ro đã giảm; biến động giá và áp lực trả nợ vay vẫn còn nguyên.

Sai lầm phổ biến thứ ba là mua trước, lập kế hoạch sau. Nhiều người đầu tư khi chưa xác định rõ lý do mua, thời gian nắm giữ, tỷ trọng vốn phù hợp và phương án xử lý nếu giá giảm. Khi thị trường đảo chiều, họ dễ rơi vào hoảng loạn và bán ra vào thời điểm bất lợi.

Vì vậy, trước khi "chạm", nhà đầu tư nên tự tạo cho mình một khoảng dừng để kiểm tra nguồn tin, xác định lý do đầu tư và đặt trước giới hạn rủi ro có thể chấp nhận.

Với tôi, công nghệ có thể giúp nhà đầu tư tiếp cận thông tin và hành động nhanh hơn, nhưng một quyết định đầu tư phù hợp vẫn cần dựa trên mục tiêu và khả năng chấp nhận rủi ro của mỗi người.

BTV Mùi Khánh Ly: Còn đối với nhà đầu tư, khi gặp các vấn đề như vậy, ông Long thường làm gì? Ông sẽ gặp các chuyên gia trợ giúp khi gặp vấn đề? Hay chủ động liên hệ để được tư vấn trước khi quyết định hiện quản lý tài chính, tài sản, tích lũy như nào, đầu tư ra sao, để tránh gặp các hậu quả khó lường…?

Ông Vũ Hoàng Long, nhà đầu tư

Cá nhân tôi không nghĩ rằng trước khi mua hay bán bất cứ thứ gì cũng phải hỏi chuyên gia. Và tiền là của mình và quyết định vẫn phải là của mình.

Nhưng với những giao dịch lớn, tôi rất coi trọng việc có người đủ chuyên môn để phản biện mình. Một khoản đầu tư liên quan đến số tiền lớn, vay nợ, thuế, pháp lý hay cấu trúc tài sản phức tạp thì tôi sẵn sàng hỏi luật sư, kế toán hoặc chuyên gia trong lĩnh vực đó. Tôi tìm đến chuyên gia để giúp mình nhận ra những thứ mình có thể đang không nhìn thấy, chứ không tìm chuyên gia để có người chịu trách nhiệm thay cho quyết định của mình.

Tôi từng có thời gian sống và làm việc ở Australia, và trải nghiệm đó khiến tôi thay đổi khá nhiều cách nhìn về việc "hỏi chuyên gia". Ở đó, tôi thấy người ta rất tôn trọng hệ thống tư vấn chuyên nghiệp, từ luật sư, kế toán đến cố vấn tài chính, nhưng đồng thời cũng rất rõ ràng về trách nhiệm cá nhân. Họ có thể nghe nhiều ý kiến, nhưng cuối cùng vẫn là người tự ký vào quyết định của mình. Điều đó làm tôi nhận ra một điểm quan trọng: chuyên gia giúp mình hiểu rủi ro rõ hơn, nhưng không thay mình chịu rủi ro.

Theo quan điểm của tôi, dù có chuyên gia hay không thì nguyên tắc cuối cùng vẫn vậy: không ai quan tâm đến tiền của mình bằng chính mình. Không có sản phẩm tốt nhất cho tất cả mọi người, chỉ có giải pháp phù hợp với đúng người và đúng thời điểm.

BTV Mùi Khánh Ly: Xin cảm ơn hai ông bà về những thông tin vừa rồi.