Cúm mùa và não mô cầu đều có thể gây sốt cao đột ngột: Bác sĩ Trương Hữu Khanh chỉ cách phân biệt 2 bệnh

Những ngày gần đây, thông tin về các ca cúm mùa và bệnh não mô cầu, trong đó có trường hợp tử vong, khiến nhiều phụ huynh không khỏi lo lắng, nhất là khi trẻ đột ngột sốt cao. Cả hai bệnh đều có thể khởi phát bằng những triệu chứng tưởng chừng quen thuộc, nhưng mức độ nguy hiểm và tốc độ diễn biến rất khác nhau.

Vậy dựa vào đâu để phân biệt hai bệnh, khi biểu hiện ban đầu đều có thể là sốt cao đột ngột? Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh - Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TPHCM, bên cạnh tốc độ lây lan, điều quan trọng là phải quan sát kỹ tình trạng toàn thân của người bệnh ngay từ những giờ đầu tiên, đặc biệt là mức độ tỉnh táo, vẻ mệt mỏi bất thường và các dấu hiệu xuất huyết trên da. Đây cũng là những thông tin cha mẹ cần biết để không bỏ lỡ thời điểm đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo.

Cúm lây lan nhanh, não mô cầu có thể sốt cao đột ngột chỉ trong vài giờ

Theo BS Trương Hữu Khanh, một trong những điểm khác biệt đáng chú ý là tốc độ lây lan trong cộng đồng.

Với cúm mùa, virus có khả năng lây truyền nhanh qua đường hô hấp. Nếu trong một lớp học có nhiều trẻ mắc bệnh gần như cùng thời điểm, hoặc nhiều thành viên trong gia đình, cả người lớn lẫn trẻ em, lần lượt xuất hiện triệu chứng tương tự, cúm là một trong những nguyên nhân cần nghĩ đến. Tuy nhiên, đây chỉ là dấu hiệu gợi ý về dịch tễ, không đủ để khẳng định tác nhân gây bệnh.

Ngược lại, bệnh do não mô cầu thường không lây lan thành hàng loạt ca trong một lớp học theo cách thường thấy ở cúm mùa. Dù vậy, điều này không có nghĩa bệnh ít nguy hiểm. Não mô cầu có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và diễn biến rất nhanh, đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Theo thông tin của Bộ Y tế, bệnh do não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây qua đường hô hấp. Vi khuẩn có thể gây bệnh nặng, thậm chí dẫn đến tử vong trong thời gian ngắn. Vì vậy, dù số ca mắc không nhiều như cúm mùa, người dân vẫn cần đặc biệt cảnh giác trước những dấu hiệu bất thường.

Sốt cao đột ngột: Đừng chỉ nhìn vào nhiệt độ để đánh giá mức độ nguy hiểm

Theo BS Trương Hữu Khanh, trong đợt cúm đang lưu hành, người bệnh có thể sốt cao đột ngột, rét run và khó hạ sốt. Các xét nghiệm được bác sĩ đề cập trong chia sẻ cho thấy virus cúm A(H1N1)pdm09 xuất hiện ở nhiều trường hợp được kiểm tra. Đây là chủng virus từng gây đại dịch cúm năm 2009 và vẫn tiếp tục lưu hành trong cộng đồng.

Việc sốt cao hoặc hạ sốt chậm có thể khiến phụ huynh lo lắng, nhưng riêng những biểu hiện này chưa đủ để phân biệt cúm với bệnh do não mô cầu. Cả hai đều có thể khởi phát bằng sốt, trong khi những triệu chứng ban đầu của nhiễm khuẩn não mô cầu đôi khi khá giống một bệnh nhiễm trùng thông thường.

Điểm cần chú ý, theo bác sĩ, là trạng thái toàn thân của người bệnh ngay từ những giờ đầu tiên. Người mắc não mô cầu có thể mệt lả, vẻ mặt bơ phờ, li bì hoặc có biểu hiện nhiễm trùng rõ rệt. Một số trường hợp xuất hiện rét run, đau nhức dữ dội, tay chân lạnh hoặc thở nhanh.

Đặc biệt, người bệnh có thể xuất hiện các chấm xuất huyết nhỏ hoặc mảng xuất huyết trên da. Đây là dấu hiệu cảnh báo đáng lưu ý khi đi kèm sốt và tình trạng toàn thân xấu đi. Tuy nhiên, không phải ai mắc não mô cầu cũng xuất hiện ban xuất huyết ngay từ đầu, và không nên chờ có ban mới đưa người bệnh đi khám.

Ở trẻ nhỏ, biểu hiện có thể không điển hình. Trẻ có thể bỏ bú, bú kém, quấy khóc bất thường, ít hoạt động, khó đánh thức hoặc nôn ói. Trẻ lớn hơn có thể đau đầu, nôn, cứng cổ, sợ ánh sáng hoặc thay đổi ý thức.

Vì vậy, khi trẻ sốt cao đột ngột kèm vẻ mệt lả khác thường, phản ứng chậm, li bì hoặc có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào kể trên, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Không nên chờ theo dõi đủ 24 giờ hay chờ thuốc hạ sốt phát huy tác dụng mới quyết định đi khám.

Không nên tự mua test cúm, càng không thể dùng phết họng để kết luận mắc não mô cầu

Hiện nay, một số nhà thuốc có bán bộ xét nghiệm nhanh cúm A, cúm B. Tuy nhiên, theo khuyến cáo của bác sĩ, người dân không nên tự ý lạm dụng xét nghiệm mà cần sử dụng theo chỉ định và hướng dẫn của nhân viên y tế.

Kết quả xét nghiệm nhanh cần được diễn giải trong bối cảnh triệu chứng, thời điểm lấy mẫu và nguy cơ dịch tễ. Kết quả âm tính cũng không phải lúc nào đủ để loại trừ cúm. Quan trọng hơn, việc có kết quả test cúm dương tính không đồng nghĩa người bệnh được loại trừ hoàn toàn các bệnh lý nguy hiểm khác nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Đối với não mô cầu, việc phát hiện vi khuẩn trong mẫu phết họng không đồng nghĩa người đó đang mắc bệnh do não mô cầu xâm lấn. Một số người khỏe mạnh có thể mang vi khuẩn ở vùng mũi họng mà không có triệu chứng. Tỷ lệ mang vi khuẩn thay đổi theo độ tuổi và điều kiện sống, có thể tăng ở nhóm thanh thiếu niên và những người sống trong môi trường tập trung đông người.

Để chẩn đoán bệnh do não mô cầu xâm lấn, bác sĩ có thể chỉ định cấy máu, xét nghiệm dịch não tủy hoặc các xét nghiệm sinh học phân tử phù hợp. Việc lựa chọn xét nghiệm phụ thuộc vào biểu hiện lâm sàng và đánh giá chuyên môn; không phải trường hợp nào cũng cần thực hiện tất cả các phương pháp.

Vì vậy, người dân không nên tự yêu cầu xét nghiệm phết họng để xác định mình có mắc não mô cầu hay không, cũng không nên dựa vào một kết quả xét nghiệm đơn lẻ để tự chẩn đoán hoặc loại trừ bệnh.

Phòng cúm và não mô cầu: Không thể bỏ qua tiêm vaccine

Theo BS Trương Hữu Khanh, cúm mùa có thể ảnh hưởng đến nhiều nhóm tuổi, trong đó trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn. Tiêm vaccine cúm định kỳ hằng năm là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và diễn biến nặng.

Virus cúm liên tục biến đổi, vì vậy thành phần vaccine được cập nhật theo mùa để phù hợp với các chủng virus dự kiến lưu hành. Vaccine không bảo vệ tuyệt đối khỏi mọi trường hợp mắc cúm, nhưng giúp giảm nguy cơ bệnh nặng và các biến chứng liên quan.

Với bệnh do não mô cầu, vaccine cũng là biện pháp phòng bệnh cần được cân nhắc theo độ tuổi, nguy cơ phơi nhiễm và loại vaccine phù hợp. Những người chuẩn bị sống trong môi trường tập trung như ký túc xá, trường nội trú hoặc doanh trại quân đội nên chủ động trao đổi với bác sĩ về nhu cầu tiêm chủng. Tuy nhiên, bệnh không chỉ gặp ở thanh thiếu niên mà có thể ảnh hưởng đến trẻ nhỏ và người trưởng thành ở nhiều độ tuổi khác nhau.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần duy trì các biện pháp vệ sinh hô hấp, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng và tránh tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp.

Nếu trong gia đình hoặc môi trường sinh hoạt xuất hiện ca bệnh não mô cầu, người tiếp xúc gần cần thực hiện hướng dẫn của cơ quan y tế. Những trường hợp được xác định có nguy cơ có thể cần dùng kháng sinh dự phòng theo chỉ định, ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng. Không tự mua kháng sinh để uống dự phòng.