Có thể bạn không biết: 70 năm trước, một nhóm học giả ngồi lại với nhau và tạo ra thứ đang khiến cả thế giới ngày nay điên đảo!
Khi cả thế giới đang bàn tán không ngừng về sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, ít ai biết rằng điểm khởi đầu của cơn địa chấn công nghệ này lại xuất phát từ một hội thảo hè nhỏ, vỏn vẹn trong khuôn viên Đại học Dartmouth (New Hampshire, Mỹ) vào mùa hè năm 1956.
Đúng 70 năm trước, một căn phòng học giản dị đã chứng kiến sự kiện khai sinh ra một khái niệm làm thay đổi vĩnh viễn tiến trình văn minh nhân loại: Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI).
Bản đề xuất vỏn vẹn vài trang và sự ra đời của thuật ngữ "AI"
Vào năm 1955, một nhà toán học trẻ 28 tuổi tên là John McCarthy đã cùng ba người đồng nghiệp gửi một bản đề xuất tài trợ dài vỏn vẹn 17 trang tới Quỹ Rockefeller. Nội dung chính: xin kinh phí tổ chức một dự án nghiên cứu mùa hè kéo dài gần hai tháng để tìm hiểu xem liệu máy móc có thể mô phỏng tư duy của con người hay không.
Để tránh nhầm lẫn với các lĩnh vực đang thịnh hành thời đó như điều khiển học (cybernetics) hay lý thuyết tự động hóa, McCarthy đã quyết định đặt ra một cụm từ hoàn toàn mới: Artificial Intelligence.
Các nhà khoa học, trong đó có McCarthy (phía trên bên phải), tại Hội nghị Dartmouth năm 1956 (Ảnh của Margaret Minsky)
Bản đề xuất khi ấy mang một giả định táo bạo đến mức điên rồ:
"Mọi khía cạnh của việc học hay bất kỳ đặc điểm nào khác của trí thông minh về nguyên tắc đều có thể được mô tả chính xác đến mức một cỗ máy có thể mô phỏng lại nó."
Căn phòng của những “kiến trúc sư” thế giới số
Dù chỉ có khoảng 10 đến 20 nhà khoa học ra vào trao đổi trong suốt mùa hè năm 1956, nhưng danh sách những người góp mặt tại Dartmouth là tập hợp của những bộ óc kiệt xuất nhất lịch sử máy tính:
- John McCarthy: Người đặt tên cho AI, sau này là cha đẻ của ngôn ngữ lập trình Lisp danh tiếng.
- Marvin Minsky: Nhà tiên phong đặt nền móng cho mạng nơ-ron nhân tạo và nhận thức máy tính.
- Claude Shannon: "Cha đẻ của Thuyết thông tin" – người đã đặt nền tảng toán học cho toàn bộ mạng viễn thông và kỷ nguyên số.
- Herbert Simon và Allen Newell: Hai nhà nghiên cứu mang đến hội nghị chương trình máy tính đầu tiên biết chứng minh định lý toán học (Logic Theorist), sau này cùng nhận giải Nobel Kinh tế và giải Turing.
Không có micro, không có truyền thông săn đón, họ dành hàng tuần lễ ngồi quanh bàn thảo luận, tranh luận về cách thức máy tính có thể chơi cờ, xử lý ngôn ngữ tự nhiên hay tự học hỏi từ dữ liệu.
Hạt mầm 70 năm trước và thực tại hôm nay
Vào thời điểm hội nghị kết thúc, những người tham gia thực tế chưa thể tạo ra một cỗ máy thông minh ngay lập tức như kỳ vọng ban đầu. Công nghệ thời đó bị giới hạn bởi bộ nhớ khiêm tốn và tốc độ xử lý chậm chạp của những cỗ máy tính cồng kềnh bằng cả gian phòng.
Thế nhưng, di sản của mùa hè Dartmouth 1956 không nằm ở sản phẩm thực nghiệm, mà nằm ở việc xác lập một ngành khoa học mới. Những câu hỏi, bài toán và khung lý thuyết được vạch ra trên chiếc bảng đen năm ấy đã định hướng cho toàn bộ các thế hệ kỹ sư công nghệ trong suốt 7 thập kỷ tiếp theo.
Từ những dòng code chứng minh định lý đơn sơ của năm 1956 đến các mô hình ngôn ngữ lớn và siêu máy tính ngày nay, hạt mầm của kỷ nguyên AI đã thực sự được gieo từ mùa hè năm ấy - một sự kiện tĩnh lặng nhưng đã âm thầm xoay chuyển tương lai của nhân loại.