Cô giáo Nghệ An tâm tư: Mỗi lần ra chợ dịp 20/11, lại nghe người ta xì xào: "Thầy/cô dịp này ăn đủ"!
Phần lớn thầy cô vẫn luôn luôn dõi theo từng bước đi của học trò mình trên mọi nẻo đường đời! Các em hạnh phúc, các em sống tử tế và vững vàng đó là món quà ý nghĩa nhất, lớn nhất, giá trị nhất mà người thầy nhận được.
"Mỗi lần ra chợ vào dịp 20/11, tôi lại nghe người ta xì xào: 'Thầy cô dịp này ăn đủ!', rồi có người nói thêm: 'Không đi thầy cô thì sợ con bị phân biệt đối xử'". Đó là một trong những điều khiến cô Ngô Thúy Nga, giáo viên dạy Văn ở Nghệ An, không khỏi chạnh lòng mỗi khi Ngày Nhà giáo Việt Nam đến gần.
Khi lời chúc mừng đôi khi đi kèm tâm lý phải có quà, khi phụ huynh đến thăm thầy cô vì sợ con mình bị đối xử khác biệt, ý nghĩa của ngày 20/11 dường như đã ít nhiều thay đổi.
Nhưng theo cô, cảm giác tổn thương của người làm nghề giáo không phải đến bây giờ mới xuất hiện. Đó là những điều đã tích tụ qua nhiều năm, từ cách một bộ phận dư luận nhìn nhận, bàn luận và đánh giá về nghề dạy học.
Những tổn thương không chỉ đến vào dịp 20/11
Đã từ lâu, mỗi khi một giáo viên có hành vi sai trái và câu chuyện trở thành tâm điểm trên mạng xã hội, không ít người lập tức truy tìm, đào xới cả đời tư, gia đình người đó. Những sai phạm cần được nhìn nhận và xử lý nghiêm túc, nhưng cách phản ứng đôi khi vượt khỏi phạm vi phê bình một cá nhân, trở thành sự công kích nhắm vào cả nghề nghiệp.
Cô cũng nhớ những lần xuất hiện đề xuất miễn học phí cho con em giáo viên. Thay vì chỉ bàn luận về tính hợp lý của chính sách, nhiều người lại mỉa mai, chỉ trích nhà giáo. Mỗi khi có thông tin về việc tăng lương cho giáo viên, bên cạnh những ý kiến chia sẻ vẫn xuất hiện không ít lời dè bỉu, so sánh, hoài nghi.
Một điều khác khiến cô Nga trăn trở là cách nhiều người nhìn vào thời gian đứng lớp để đánh giá khối lượng công việc của giáo viên. Có ý kiến cho rằng giáo viên chỉ dạy vài tiết mỗi ngày, vì vậy cần đến trường làm việc đủ 8 tiếng như những ngành nghề khác mới công bằng.
"Giá mà họ biết, để có một tiết dạy trên lớp, ở nhà chúng tôi đã phải dành bao nhiêu thời gian để soạn bài, chấm bài", cô Nga chia sẻ.

Cô Ngô Thúy Nga, giáo viên dạy Văn ở Nghệ An (Ảnh NVCC)
Theo cô, công việc của giáo viên không kết thúc sau khi rời bục giảng. Đó còn là những buổi sáng sớm hay đêm khuya phải xử lý các vấn đề của học trò qua mạng; những đợt tập huấn trực tuyến, các cuộc thi, cuộc họp, những tin nhắn công việc liên tục được gửi đến bất kể thời gian nào trong ngày. Nhiều việc luôn đi kèm yêu cầu "gấp", "khẩn trương", "hoàn thiện trong hôm nay", từ việc cập nhật kế hoạch bài dạy, kế hoạch giáo dục lên các nền tảng đến hàng loạt đầu việc hành chính khác.
Nghề nào cũng có những vất vả và áp lực riêng, nghề giáo không đặc biệt hơn những nghề khác nhưng công sức của người thầy cũng không nên bị đánh giá qua vài tiết dạy trên lớp mỗi ngày.
Đáng buồn hơn, những tổn thương ấy đôi khi đến từ chính cách xã hội nhìn nhận ngày 20/11. Một ngày vốn mang ý nghĩa tri ân lại bị gắn với chuyện quà cáp, phong bì và những lời đồn đoán về lợi ích. Người ta có thể mặc định giáo viên được tặng quà là “ăn đủ”, phụ huynh đến thăm thầy cô là vì sợ con bị đối xử khác biệt. Những suy nghĩ ấy khiến sự chân thành giữa gia đình và nhà trường dễ bị phủ bóng bởi hoài nghi.
Khi niềm tin bị bào mòn từ cả hai phía
Tuy nhiên, cô Nga không cho rằng mọi nguyên nhân đều đến từ phụ huynh hay mạng xã hội. Trong bài viết, nữ giáo viên cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế từ chính đội ngũ nhà giáo.
Theo cô, ở đâu đó vẫn có những giáo viên chạy theo thành tích bằng mọi giá, đánh mất sự trung thực và lòng tự trọng nghề nghiệp. Những vụ việc tiêu cực trong thi cử, đánh giá học sinh hay những trường hợp giáo viên có lối sống, hành vi không phù hợp với chuẩn mực nhà giáo đã làm ảnh hưởng đến niềm tin của xã hội.
Dù bất kỳ ngành nghề nào cũng có người tốt, người chưa tốt, nghề giáo vẫn thường được đặt trước những chuẩn mực đạo đức khắt khe. Vì vậy, sai phạm của một cá nhân có thể khiến nhiều người thất vọng, thậm chí đánh đồng cả đội ngũ.
Ở chiều ngược lại, áp lực cuộc sống, sự bùng nổ của mạng xã hội và hiệu ứng đám đông cũng khiến một bộ phận phụ huynh dễ phản ứng cực đoan khi có bất đồng với giáo viên. Việc nuông chiều con quá mức, bảo vệ con một chiều, xem giáo dục như một loại dịch vụ mà phụ huynh là “thượng đế” cũng khiến mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường trở nên căng thẳng.
Chưa kể, hiện ở Việt Nam, hành lang bảo vệ người thầy vốn rất mỏng manh, yếu ớt, nhiều hạn chế: Khi mâu thuẫn xảy ra, một số ban giám hiệu nhà trường, một số lãnh đạo sở/ban/ngành hoặc vì cảm xúc cá nhân hoặc thiếu lòng trắc ẩn và bản lĩnh để bảo vệ giáo viên một cách thỏa đáng mà thay vào đó là xu hướng xoa dịu dư luận, khiến giáo viên cô độc và mất đi vị thế của mình. Cùng với đó là áp lực công việc kéo dài, thu nhập chưa tương xứng ở nhiều địa phương và những đòi hỏi ngày càng lớn từ xã hội.
Đặc biệt, càng ngày giáo viên - phần nhiều - càng mệt mỏi đến kiệt sức vì đủ thứ áp lực “không tên”. Những áp lực đến trầm trọng khiến trong vòng 3 năm học (từ tháng 8/2020 đến tháng 8/2023), cả nước có hơn 40.000 giáo viên mầm non và phổ thông nghỉ việc/bỏ việc.
"Mà khi giáo viên không hạnh phúc, giáo viên kiệt sức thì làm sao đủ sức có thể xây dựng được một tập thể học sinh thực sự hạnh phúc, tiến bộ", cô Nga trăn trở.
Khi niềm tin bị bào mòn, phụ huynh dễ nhìn giáo viên bằng tâm thế đề phòng, soi xét thay vì thấu hiểu và hợp tác. Đáng tiếc, những người làm nghề chân chính cũng phải chịu ảnh hưởng từ những sai phạm không thuộc về mình.
Muốn được tôn trọng, người thầy cũng cần tự nhìn lại mình
Nói về giải pháp, cô Nga cho rằng điều quan trọng trước hết là mỗi người cần nhìn thẳng vào nguyên nhân và bắt đầu thay đổi từ chính mình. Giáo viên cần giữ lòng tự trọng, sự trung thực, không chạy theo thành tích hay những cuộc bon chen không cần thiết; đồng thời đặt lợi ích và sự phát triển của học sinh làm trọng tâm trong công việc.
Với phụ huynh, cô cho rằng không ai bắt buộc phải tặng quà hay đến chúc mừng giáo viên vào ngày 20/11 nếu bản thân không thực sự muốn. Ngược lại, giáo viên cũng có thể khéo léo thông báo nếu không có nhu cầu tiếp khách trong ngày lễ. Điều quan trọng là cả hai phía cần thành thật với lựa chọn của mình, thay vì miễn cưỡng thực hiện rồi sinh ra những lời than phiền, nghi kỵ.
Cô cũng kể lại một lần tham dự họp phụ huynh lớp con gái, khi có người đề xuất góp tiền để tác động đến việc phân công giáo viên chủ nhiệm cho năm học tiếp theo. Cô đã đứng lên phản đối, phân tích những bất cập của việc làm này. Ban đầu, nhiều người đồng tình với quan điểm của cô, nhưng khi biểu quyết, hầu hết phụ huynh lại giơ tay tán thành. Chỉ đến khi cô kiên quyết lên tiếng và cho biết sẽ mời nhà báo đến nếu việc làm sai trái tiếp tục diễn ra, đề xuất ấy mới được dừng lại.
Từ câu chuyện đó, cô Nga cho rằng muốn có một môi trường giáo dục lành mạnh, mỗi người không thể chỉ chờ người khác thay đổi. Khi nhận thấy điều gì sai trái, nếu không muốn và có đủ cơ sở để từ chối, hãy dũng cảm nói không. Theo cô, trước những điều chưa như ý, mỗi người chỉ có thể lựa chọn làm cho nó tốt hơn, chấp nhận hoặc buông bỏ.
Sau 23 năm đứng trên bục giảng, cô Nga cũng đã trải qua những giai đoạn không dễ dàng với nghề. Khoảng 13 năm đầu, cô từng mang theo nhiều lý tưởng và nhiệt huyết của một sinh viên Ngữ văn mới ra trường, để rồi hụt hẫng khi va chạm với những mặt trái của thực tế. Có lúc cô thất vọng, bất mãn, thậm chí hoài nghi về con đường mình đã chọn.
Nhưng khoảng 10 năm trở lại đây, cô học cách đứng xa những cuộc đua thành tích, không quá bận tâm đến được - mất, khen - chê. Cô chọn cho mình một mục tiêu giản dị hơn: tận tâm với học trò, làm những điều có ích cho các em trong giờ dạy Văn, công tác tư vấn tâm lý và hướng dẫn kỹ năng sống.
Có lẽ, sau tất cả những va đập với nghề, cô Nga đã học được cách giữ lại niềm vui từ những điều cốt lõi nhất. Được học trò tin yêu, được nhìn thấy các em trưởng thành và sống tốt, với cô, đã là một sự tri ân đủ đầy.
Với cô, món quà lớn nhất của người thầy không nằm ở những bó hoa hay món quà trong một ngày lễ, mà là khi học trò trưởng thành, sống tử tế, có bản lĩnh và biết tự bước đi trên con đường của mình. Những em học sinh hạnh phúc, vững vàng giữa cuộc đời chính là điều khiến người giáo viên cảm thấy những năm tháng đứng lớp của mình có ý nghĩa.
Và có lẽ, khi một người thầy không còn phải bận lòng vì những lời xì xào ngoài chợ mỗi dịp 20/11, khi phụ huynh không còn cảm thấy phải mang quà đến trường vì lo lắng, ngày tri ân mới thực sự trở về với ý nghĩa giản dị ban đầu: một dịp để người ta nhớ đến nhau bằng tình cảm chân thành.