Chân dung chàng trai 26 tuổi khiến hàng nghìn người rủ nhau "đi chùa online": Dân ngoại ngữ thất nghiệp, không theo đạo Phật

Ngày 31/10, người đứng sau Sansa, ngôi chùa online đang gây sốt ở Hàn Quốc, lần đầu lộ diện. Trả lời phỏng vấn hãng tin Yonhap, anh Park Jin Won, 26 tuổi, cho biết trong 3 ngày gần nhất đã có 600.000 người ghé chùa. "Thật ra tôi làm ra nó với ý định chỉ để một mình tôi dùng. Tôi hoàn toàn không ngờ phản ứng lại như thế này", anh nói.

Park tốt nghiệp ngành tiếng Anh và đang đi xin việc. Anh không biết lập trình theo nghĩa truyền thống. Sansa được dựng bằng vibe coding, tức là mô tả bằng lời cho AI những tính năng mình muốn để AI viết thành chương trình. Sản phẩm được tung lên Threads và Instagram chỉ vài ngày trước đó. Theo Yonhap, động cơ của anh rất đời thường: anh muốn lên chùa nghỉ một chút, nhưng đang đi xin việc nên không có thời gian, cũng không còn sức để đi tận nơi.

Khi Sansa mới nổi, nhà phát triển chỉ nói về việc thêm âm thanh và mở rộng chính điện, chưa nhắc tới chuyện tiền bạc. Chưa đầy một tuần sau, chuyện tiền bạc đã tự tìm đến.

Mỗi chú tiểu ngồi xuống là một khoản chi

Sansa lớn nhanh hơn bất kỳ kế hoạch nào. Theo Yonhap, ban đầu chùa chỉ có 20 tấm bồ đoàn, sau đó tăng lên 100, rồi 1.200 và cuối cùng là 10.000. Hiện chùa có 100 gian chính điện mang tên Thanh Liên Đường, mỗi gian chứa 100 người. Dù vậy, vào giờ cao điểm các gian vẫn kín chỗ, và người dùng phải xếp hàng chờ vào. Lượng khách cũng không còn giới hạn ở Hàn Quốc. Park kể chỉ qua một đêm đã có 50.000 người từ Đài Loan (Trung Quốc) vào chùa, và người dùng từ Việt Nam, Thái Lan cũng rất đông.

Với một sản phẩm cá nhân, đó vừa là tin vui vừa là hóa đơn. Khi mới ra mắt, Sansa chạy trên một tên miền phụ của Vercel, dịch vụ lưu trữ web có gói miễn phí vốn phổ biến với các dự án nhỏ, trước khi chuyển sang tên miền riêng sansatemple.com. Một ngôi chùa cho vài chục người ngồi gần như không tốn gì. Nhưng Sansa không phải trang web tĩnh để người ta vào đọc rồi thoát ra. Đây là không gian dùng chung. Mỗi lần một chú tiểu đi lại, lạy Phật hay chắp tay chào, những người cùng gian đều phải thấy ngay. Mười nghìn người cùng có mặt nghĩa là mười nghìn luồng hoạt động phải được xử lý liên tục.

Theo Yonhap, khi khách nước ngoài cũng đổ về, chi phí server đã vượt quá mức một cá nhân có thể gánh. Nghịch lý của mọi sản phẩm viral lộ ra rõ nhất ở đây: càng thành công, người làm ra càng lỗ, ít nhất là cho đến khi tìm được cách thu tiền.

Cúng gạo thay vì quảng cáo

Những cách kiếm tiền quen thuộc nhất đều có vấn đề. Quảng cáo, gói trả phí hay tính năng cao cấp đều cần người dùng làm thêm một việc gì đó: xem, bấm, trả tiền, nâng cấp. Trong khi thứ duy nhất Sansa mang lại là một nơi không đòi hỏi gì. Chỉ cần một banner chen vào chính điện, hay một thông báo "nâng cấp để có bồ đoàn hàng đầu", là đủ phá vỡ lý do khiến 600.000 người tìm đến.

Lời giải cuối cùng đến từ chính người dùng. Theo Yonhap, họ đề nghị được góp tiền nuôi server, và Park thêm vào một tính năng ủng hộ mang tên "cúng gạo", mượn đúng tập tục dâng gạo cúng dường ở chùa thật. Tính năng này cũng nhanh chóng quá tải và có lúc bị tê liệt.

Xét về thiết kế sản phẩm, đây là một lựa chọn khéo. Việc bỏ tiền ra mang sẵn một ý nghĩa: đến chùa thì cúng dường, không ai thấy mình đang "mua" gì cả. Không ai bị bắt phải trả, người không trả vẫn được ngồi như mọi người. Mô hình này gần với cách nhiều phần mềm mã nguồn mở hay podcast độc lập vẫn sống, tức là trông vào việc người dùng tự nguyện trả cho thứ họ thấy có giá trị. Điểm khác là Sansa có thêm một lớp văn hóa, khiến việc ủng hộ trở nên tự nhiên hơn hẳn một nút "donate" thông thường.

Nhưng đó cũng là mô hình mong manh nhất. Tiền cúng đến theo cảm hứng, nhiều nhất đúng lúc cơn sốt lên cao. Hóa đơn server thì đến đều đặn mỗi tháng, kể cả khi trào lưu đã qua.

Hào phòng thủ mỏng hơn cả một trang web

Nếu chỉ phải lo tiền server, Sansa vẫn còn đường lùi. Vấn đề là công cụ giúp Park dựng chùa trong vài ngày cũng đang giúp người khác dựng bản sao trong vài giờ.

Theo Yonhap, sau Sansa, hàng loạt không gian ảo khác lần lượt mọc lên, từ nhà thờ, giáo đường cho tới hồ câu cá, phòng xông hơi, thậm chí cả hộp đêm. Ở Việt Nam, một nhóm làm game độc lập vừa đăng lên nền tảng itch.io trò chơi trình duyệt 3D mang tên "Đi chùa Online". Nhóm giới thiệu trò chơi lấy cảm hứng từ văn hóa chùa chiền Việt, có tượng Phật vàng, đèn lồng, hoa sen và những nhân vật nhỏ nhắn tụ họp cầu nguyện. Với vibe coding, rào cản kỹ thuật gần như đã biến mất, và một sản phẩm đơn giản như Sansa có thể bị sao chép ngay khi vừa nổi.

Quanh Sansa còn hình thành cả một nền kinh tế ký sinh. Tìm tên Sansa trên mạng Hàn Quốc lúc này sẽ ra hàng loạt blog hướng dẫn cách vào chùa, cách lạy, giờ tụng kinh, được viết ra để hút lượt xem. Một trang trong số đó còn phải cảnh báo người đọc đừng làm theo các trang không chính thức đòi thanh toán hay xin thông tin cá nhân, và chỉ nên dùng tính năng ủng hộ trên giao diện chính chủ. Nói cách khác, những người kiếm được tiền từ Sansa sớm nhất có khi lại không phải người làm ra nó.

Thứ mà bản sao khó lấy đi nằm ở chỗ khác: cái tên đã thành thương hiệu, cộng đồng đã hình thành, và một lựa chọn sản phẩm mà ít ai dám làm, đó là bỏ hẳn ô chat. Những phản hồi trên Threads được Yonhap dẫn lại cho thấy người ta quay lại vì sự tĩnh lặng. Có người nói nhờ nơi này mà nằm trong phòng vẫn làm được 108 lạy, có người ra vào nhiều lần trong ngày. Thậm chí có cả tín đồ Tin Lành và Công giáo vào chỉ vì thích bầu không khí bình yên. Bản thân Park cũng không theo đạo Phật.

Vậy một sản phẩm "không đòi hỏi gì" rốt cuộc sống bằng gì? Câu trả lời của Sansa lúc này là lòng tốt của chính những người đến ngồi. Đó là thứ không bản sao nào mua được, nhưng cũng là thứ không ai dám chắc sẽ kéo dài. "Thấy nhiều người tìm đến như vậy, tôi nghĩ hóa ra có rất nhiều người cũng mệt mỏi như mình", Park nói với Yonhap. "Có lẽ ai cũng cần một chỗ để nghỉ mà không phải nói gì."

Với một người vẫn đang gửi hồ sơ xin việc, 600.000 người lặng lẽ xếp hàng vào ngôi chùa mình dựng đã là bản CV thuyết phục nhất. Còn để ngôi chùa ấy sáng đèn sau khi trào lưu qua đi, anh sẽ cần đủ người tiếp tục cúng gạo cho một nơi mà họ tìm đến chỉ để không phải làm gì cả.