Cách một người phản ứng khi bị chỉ trích tiết lộ EQ của họ

Không ai thích bị chỉ trích, kể cả những người có khả năng kiểm soát cảm xúc tốt. Khi nghe một lời nhận xét tiêu cực về mình, cảm giác khó chịu, tự ái hay muốn phản bác là phản ứng hoàn toàn tự nhiên. Tuy nhiên, điều đáng nói nằm ở cách một người xử lý những cảm xúc đó sau vài giây đầu tiên.

Có người lập tức nổi nóng, tìm cách đổ lỗi hoặc công kích ngược lại. Có người im lặng nhưng âm thầm ghi nhớ từng câu nói để rồi tìm cơ hội đáp trả. Cũng có người đủ bình tĩnh để tách cảm xúc cá nhân khỏi nội dung lời nhận xét, xem đâu là điều đáng tiếp thu và đâu chỉ là ý kiến chủ quan. Chính những khác biệt ấy phần nào phản ánh mức độ trưởng thành về cảm xúc của mỗi người.

Bị góp ý là lập tức phản bác và tìm lý do để chứng minh mình không sai

Một trong những phản ứng dễ nhận thấy ở người có khả năng kiểm soát cảm xúc chưa tốt là vừa nghe lời chỉ trích đã lập tức tìm cách tự vệ. Họ chưa thực sự nghe hết đối phương nói gì nhưng trong đầu đã nhanh chóng xuất hiện hàng loạt lý do để chứng minh rằng mình không có lỗi.

Khi bị nói rằng làm việc chưa tốt, họ có thể lập tức nhắc đến việc người khác cũng từng mắc lỗi. Khi bị góp ý về cách cư xử, họ chuyển sang giải thích rằng bản thân đã bị đối xử không công bằng. Thậm chí, một lời nhận xét đơn giản cũng có thể biến thành cuộc tranh luận xem ai mới là người sai.

Phản xạ tự vệ này khá tự nhiên bởi lời chỉ trích thường tác động trực tiếp đến lòng tự trọng. Tuy nhiên, nếu một người luôn coi mọi góp ý là sự công kích, họ sẽ rất khó nhìn thấy những điểm mình thực sự cần thay đổi.

Người có EQ tốt không nhất thiết đồng ý với mọi lời nhận xét. Điểm khác biệt là họ có thể tạm gác nhu cầu chứng minh mình đúng để nghe hết thông tin trước khi phản hồi. Họ hiểu rằng việc thừa nhận “điều này có thể mình làm chưa tốt” không khiến mình trở nên kém cỏi hơn.

Im lặng nhưng ghi nhớ từng lời để tìm cơ hội đáp trả

Không phải người EQ thấp nào cũng phản ứng ồn ào. Có những người gần như không nói gì khi bị chỉ trích nhưng bên trong lại liên tục suy nghĩ về câu chuyện, nhớ từng lời đối phương nói và chờ một dịp thích hợp để đáp trả.

Họ có thể không tranh cãi ngay tại thời điểm đó, nhưng sau cuộc trò chuyện lại dành rất nhiều thời gian để nghĩ xem người kia đã nói gì, tại sao lại nói như vậy và mình nên làm gì để “gỡ lại”. Khi có cơ hội, họ có thể đem lỗi lầm cũ của đối phương ra nhắc lại hoặc cố tình nói một câu khiến người kia cũng cảm thấy tổn thương.

Cách phản ứng này đôi khi được nhầm với sự bình tĩnh. Nhưng bình tĩnh thực sự không chỉ là không nổi nóng ngay lúc đó. Một người có khả năng điều chỉnh cảm xúc tốt sẽ không để một lời chỉ trích chiếm quá nhiều không gian trong đầu mình, đặc biệt nếu nó không mang lại giá trị nào.

Họ có thể cảm thấy khó chịu, nhưng sau khi cảm xúc lắng xuống, họ lựa chọn xử lý vấn đề thay vì nuôi dưỡng sự tức giận. Nếu lời chỉ trích không có cơ sở, họ có thể bỏ qua. Nếu có phần đúng, họ xem đó là thông tin để điều chỉnh bản thân.

Chỉ tập trung vào giọng điệu mà bỏ qua nội dung

Một người có thể đưa ra lời góp ý bằng cách rất vụng về. Họ có thể nói chuyện thiếu khéo léo, dùng giọng khó chịu hoặc lựa chọn từ ngữ khiến người nghe cảm thấy bị xúc phạm. Khi đó, việc cảm thấy không thoải mái là hoàn toàn dễ hiểu.

Tuy nhiên, người có EQ tốt thường có khả năng tách cách người khác nói khỏi điều người đó thực sự muốn nói.

Ví dụ, nếu một đồng nghiệp góp ý rằng bạn thường xuyên trễ deadline nhưng cách nói của họ không dễ nghe, bạn vẫn có thể xem xét phần thông tin liên quan đến công việc. Việc không thích giọng điệu của đối phương không đồng nghĩa với việc mọi nội dung họ nói đều sai.

Ngược lại, một người thiếu khả năng xử lý cảm xúc có thể dành toàn bộ sự chú ý cho việc “Anh ta nói chuyện kiểu gì vậy?” hoặc “Cô ấy có quyền gì mà nói tôi như thế?”, rồi bỏ qua hoàn toàn vấn đề ban đầu.

Tất nhiên, điều này không có nghĩa là phải chấp nhận những lời xúc phạm dưới danh nghĩa góp ý. Người có EQ cao cũng biết đặt ranh giới. Họ có thể tiếp nhận nội dung hữu ích nhưng đồng thời cho đối phương biết rằng cách giao tiếp thiếu tôn trọng là điều không thể chấp nhận.

Có khả năng hỏi lại thay vì vội vàng kết luận

Một phản ứng khá khác biệt ở những người có EQ tốt là họ thường muốn hiểu rõ trước khi phản ứng. Thay vì ngay lập tức nghĩ “Họ đang coi thường mình”, họ có thể hỏi: “Bạn có thể nói rõ hơn chỗ nào mình làm chưa ổn không?” hoặc “Ý bạn là phần này cần thay đổi như thế nào?”

Những câu hỏi như vậy giúp biến một lời chỉ trích chung chung thành thông tin cụ thể.

Chẳng hạn, câu “Bạn làm việc thiếu trách nhiệm” rất dễ khiến người nghe tự ái. Nhưng nếu hỏi lại, có thể vấn đề thực sự chỉ nằm ở việc một nhiệm vụ bị hoàn thành muộn hoặc một thông tin chưa được cập nhật đúng lúc. Khi hiểu chính xác vấn đề, người nhận góp ý có thể sửa đúng chỗ thay vì tự mình suy diễn.

Khả năng hỏi lại cũng cho thấy một người không quá phụ thuộc vào nhu cầu bảo vệ hình ảnh của bản thân. Họ quan tâm nhiều hơn đến việc hiểu vấn đề và giải quyết nó.

Biết nhận sai nhưng không biến lời chỉ trích thành sự phủ nhận bản thân

Một trong những dấu hiệu đáng chú ý của EQ tốt là khả năng thừa nhận sai mà không cảm thấy giá trị của bản thân bị đe dọa.

Một người có thể nói “Đúng, việc này tôi làm chưa tốt” mà không cần ngay sau đó đưa ra hàng loạt lời biện minh. Họ hiểu rằng mắc lỗi trong một việc không đồng nghĩa với việc mình là một người tồi tệ hay kém cỏi.

Đây là điểm không hề dễ dàng. Nhiều người vô thức đồng nhất hành động với con người. Khi bị nói rằng mình làm sai, họ nghe thành “Tôi là người thất bại”. Khi bị góp ý rằng mình cư xử chưa đúng, họ cảm thấy như toàn bộ nhân cách đang bị phủ nhận.

Người có EQ tốt có xu hướng tách hai điều này ra. Họ có thể thừa nhận một hành động chưa phù hợp nhưng vẫn giữ được sự tôn trọng đối với chính mình. Nhờ vậy, họ không cần phải phủ nhận lỗi sai chỉ để bảo vệ lòng tự trọng.

Biết phân biệt góp ý có giá trị và lời công kích cá nhân

EQ cao không có nghĩa là phải tiếp nhận mọi lời chỉ trích. Trên thực tế, một người trưởng thành về cảm xúc cũng cần biết đánh giá nguồn gốc và mục đích của lời nhận xét.

Có những lời góp ý xuất phát từ thiện chí, tập trung vào hành vi cụ thể và đưa ra hướng cải thiện. Nhưng cũng có những lời chỉ trích nhằm hạ thấp, chế giễu hoặc cố tình khiến người khác cảm thấy tồi tệ. Hai trường hợp này cần những cách phản ứng khác nhau.

Với một lời góp ý có cơ sở, việc lắng nghe và điều chỉnh là cần thiết. Với một lời công kích vô căn cứ, không nhất thiết phải dành hàng giờ để giải thích hoặc cố chứng minh bản thân với đối phương. Đôi khi, lựa chọn khôn ngoan nhất là giữ khoảng cách và không tham gia vào cuộc tranh luận không có giá trị.

Người có EQ tốt hiểu rằng không phải lời nhận xét nào cũng đáng để mình phản ứng. Họ biết chọn lọc thông tin thay vì để mọi đánh giá của người khác quyết định cảm nhận của mình về bản thân.

Một người EQ cao không phải là người luôn bình tĩnh ngay từ giây đầu tiên khi bị chỉ trích. Họ vẫn có thể buồn, tức giận, tự ái hoặc thất vọng. Điểm khác biệt nằm ở việc họ làm gì sau khi cảm xúc đầu tiên xuất hiện.

Họ có thể cho bản thân thời gian bình tĩnh trước khi trả lời. Họ nghe để hiểu thay vì nghe chỉ để phản bác. Họ biết nhận phần trách nhiệm thuộc về mình nhưng không nhận cả những điều không thuộc về mình. Và quan trọng nhất, họ không biến một lời chỉ trích thành lý do để công kích người khác hoặc phủ nhận giá trị của chính mình.

Bởi vậy, nếu muốn nhìn vào EQ của một người, đôi khi không cần quan sát cách họ đối xử với những người yêu quý mình. Hãy nhìn cách họ phản ứng khi nghe một điều mình không muốn nghe. Chính trong khoảnh khắc lòng tự trọng bị chạm đến, khả năng kiểm soát cảm xúc, lắng nghe và nhìn nhận vấn đề của một người mới thực sự bộc lộ rõ.