Cả mạng xã hội chia phe vì việc "đóng" hay "mở" cửa nhà vệ sinh: Các chị đẹp 40s thi nhau lên mạng tìm câu trả lời hợp lý

Trên các diễn đàn và mạng xã hội Hàn Quốc thời gian gần đây, một cuộc khẩu chiến kỳ lạ nổ ra quanh đúng một cánh cửa. 

Trên Threads, một bên gào lên đầy bức xúc: "Tại sao cứ phải đóng cửa nhà vệ sinh? Thật sự không hiểu nổi. Muốn ăn bom nấm mốc hay sao mà lắm người thích đóng thế". 

Bên kia đáp trả không kém phần gay gắt: "Tắm xong mở toang cửa cho thoát ẩm à? Chúc mừng, bạn vừa biến cả căn nhà thành ruộng nấm mốc. Bào tử theo hơi ẩm bám hết vào giấy dán tường với đồ gỗ rồi đấy".

Cãi nhau trên mạng thì còn cười được, nhưng kịch bản này đang diễn ra thật trong rất nhiều gia đình. Vợ tắm xong mở cửa cho thoáng, chồng đi ngang tiện tay đóng sập lại vì sợ mùi, sợ ẩm tràn ra phòng khách. Ngày nào cũng đúng một vở, không ai nhường ai, vì cả hai đều tin mình đang bảo vệ sức khỏe cả nhà. 

Trong chính thread nói trên, một người vợ kể chồng mình đặt ra nguyên bộ luật nhà khiến cô ngột ngạt: Nấu ăn phải bật quạt hút, cửa nhà vệ sinh phải đóng, nắp cống bồn rửa bát phải đậy, thiếu một cái là chồng nhắc ngay lập tức. 

Kết quả của việc đóng cửa triệt để suốt ngày là nhà tắm mốc kín. Một người khác vào gỡ rối bằng phương án thỏa hiệp: Bảo chồng bổ sung điều khoản lau khô nước và đợi khô hẳn rồi mới đóng cửa, nếu không chịu thì đổi lại chồng phải cọ nhà tắm bằng thuốc tẩy mỗi tuần một lần. Bên dưới, một bình luận tổng kết chua cay mà chính xác, rằng cái này chẳng phải luật lệ gì ghê gớm, chỉ là sinh hoạt bình thường, nhưng người chồng gào lên chỉ vì vợ quên mấy việc đó thì cũng không bình thường nốt.

Ai sống chung đủ lâu với một người đều hiểu, hôn nhân sau tuổi 40 ít khi rạn vì chuyện lớn, mà hay mẻ dần vì những chuyện bé đúng cỡ cái tay nắm cửa thế này. Trên mạng xã hội, nhiều chị em đã thi nhau tìm kiếm câu trả lời nhưng sau cùng vẫn chưa có đáp án hợp lý.

Và điều đáng nói là khi mang câu hỏi tưởng như có đáp án hiển nhiên này đi hỏi giới chuyên môn, các chuyên gia cũng chia phe y hệt các cặp vợ chồng.

Hai phe, và phe nào cũng có lý một nửa

Phe thứ nhất, gồm các bác sĩ và chuyên gia vi sinh vật học, đứng về phía đóng cửa. Lập luận của họ khiến nhiều người giật mình vì lâu nay toàn lo nhầm chỗ: Thứ đáng ngại trong nhà vệ sinh không phải là mùi, mà là những gì bay lên khi xả nước.

Người đặt nền cho hiểu biết này là Tiến sĩ Charles Gerba, giáo sư virus học tại Đại học Arizona, người đã dành gần năm mươi năm nghiên cứu hiện tượng mà giới khoa học gọi là "toilet plume", tạm dịch là đám mây khí dung từ bồn cầu. 

Theo các công bố của nhóm ông trên tạp chí American Journal of Infection Control, mỗi lần nhấn xả, lực nước tạo ra một đám khí dung mang theo vi khuẩn và virus có thể bay xa hơn 1,5 mét, bám lên sàn, tường, bồn rửa mặt và mọi bề mặt lân cận. Đáng chú ý hơn, trong một thí nghiệm khác của nhóm này, khí dung chứa vi khuẩn E.coli vẫn lơ lửng trong không khí và còn sống ít nhất 4 đến 6 giờ sau khi xả, ban đầu là những giọt lớn rơi gần bồn cầu, sau đó khuếch tán và lắng rải rác khắp phòng. 

Nói cách khác, bước vào nhà vệ sinh vài tiếng sau khi ai đó vừa dùng, bạn vẫn đang hít thở trong đám mây ấy. Nếu cánh cửa mở, nó có thêm đường tràn ra phòng khách, bám vào sofa, rèm cửa, ga giường.

Với người trẻ khỏe, mức phơi nhiễm này có thể chẳng gây ra triệu chứng gì rõ rệt. Nhưng ở tuổi trung niên, khi hệ miễn dịch không còn phản ứng nhanh nhạy như trước, chính những nguồn phơi nhiễm lặt vặt lặp đi lặp lại mỗi ngày, năm này qua năm khác, mới là thứ đáng để tâm hơn một trận ốm rõ ràng.

Phe thứ hai, chủ yếu là các chuyên gia về sinh hoạt và quản lý nhà ở, lại nhìn vào một thực tế khác của các căn hộ châu Á: rất nhiều nhà vệ sinh không có cửa sổ, quạt hút thì yếu hoặc lười bật. Với những căn nhà như vậy, cánh cửa chính là đường thông gió duy nhất, và đóng nó lại ngay sau khi tắm chẳng khác gì nhốt một cái hộp hơi nước. 

Theo phân tích trên các trang đời sống Hàn Quốc như Wikifoodie, phòng tắm vừa dùng xong là môi trường nóng ẩm gần như hoàn hảo cho nấm mốc, hơi nước len vào khe gạch và khe silicon, nơi độ ẩm dễ dàng duy trì trên 70%. Cái mùi ẩm ẩm quen thuộc phả ra mỗi lần bước vào nhà tắm chính là dấu hiệu nấm mốc đã mọc rồi chứ không phải sắp mọc. 

Cũng theo nguồn này, chỉ cần thông thoáng tối thiểu 30 phút sau khi tắm, độ ẩm giảm rõ rệt, bề mặt tường khô nhanh hơn hẳn, về lâu dài đỡ hẳn công cọ rửa.

Nhưng phe mở cửa lập tức hứng đòn phản biện: Mở toang cửa khi phòng tắm còn ướt sũng thì hơi ẩm không biến mất, nó chỉ di cư. Cả khối không khí ẩm mang theo bào tử nấm mốc tràn vào không gian sống, bám vào giấy dán tường, rèm, sofa, đồ gỗ, những thứ hút ẩm giỏi hơn gạch men rất nhiều và gần như không thể cọ rửa. Tường khu vực sát nhà vệ sinh ẩm dần, đổi màu, rồi mốc lan. Kết cục là thay vì một phòng tắm mốc, bạn có nguy cơ nguyên căn nhà mốc.

Cãi qua cãi lại một hồi, chính giới chuyên gia cũng dần hội tụ về một điểm: đây không phải câu hỏi chọn phe. Vấn đề không nằm ở mở hay đóng, mà nằm ở khi nào và như thế nào.

Năm nguyên tắc, và một sự thật khiến nhiều người phải bỏ thói quen cũ

Nguyên tắc thứ nhất, đóng cửa vào hai thời điểm: Lúc xả nước và lúc nhà vệ sinh đang bỏ không.

Đây là hệ quả trực tiếp từ nghiên cứu về đám mây khí dung nói trên. Cửa đóng giữ mầm bệnh ở lại trong không gian vốn dĩ để chứa chúng, thay vì mời chúng ra phòng khách.

Nhưng đến đây là chỗ nhiều người sẽ phải bỏ một thói quen đã làm suốt nhiều năm. Từ trước tới nay, lời khuyên phổ biến nhất luôn là hãy đậy nắp bồn cầu trước khi xả, và ai cũng yên tâm rằng làm vậy là xong. Công bố tháng 2 năm 2024 của nhóm Đại học Arizona trên American Journal of Infection Control, do chính Gerba là tác giả chính cuối, lại cho kết quả khác hẳn. 

Nhóm nghiên cứu đưa thể thực khuẩn MS2, một chất thay thế cho virus đường ruột ở người, vào bồn cầu gia đình và bồn cầu công cộng rồi xả nước, sau đó đo mức nhiễm trên hàng loạt bề mặt xung quanh. Kết quả cho thấy mức nhiễm virus không phụ thuộc vào việc nắp bồn cầu đang mở hay đóng. Gerba nói thẳng rằng đóng nắp bồn cầu không có tác động đáng kể nào trong việc ngăn phát tán các hạt virus. Nghiên cứu còn ghi nhận đóng nắp có thể làm đổi hướng đám mây khí dung, khiến sàn phía trước và bên trái bồn cầu nhiễm bẩn nhiều hơn so với khi xả mở nắp.

Điều đó không có nghĩa là bỏ hẳn việc đậy nắp, vì các nghiên cứu trước đó vẫn cho thấy nó giúp giảm phát tán vi khuẩn, vốn có kích thước lớn hơn virus nhiều. Nó chỉ có nghĩa là đậy nắp không phải tấm khiên như ta tưởng, và không thể thay thế cho hai việc quan trọng hơn: Đóng cửa, và khử trùng.

Nguyên tắc thứ hai, thông gió mùa mưa bằng cách chỉ hé cửa khoảng 2 đến 3cm. 

Đây không phải kết luận từ phòng thí nghiệm mà là kinh nghiệm thực hành, nhưng logic của nó rất chặt. Mở toang cửa thì hơi ẩm tràn ra ngoài gây mốc khắp nhà, còn đóng kín bưng thì quạt hút không có luồng khí bù vào, hút mãi cũng không đẩy được hơi ẩm đi đâu. 

Khe hở rộng chừng một đến hai đốt ngón tay tạo ra dòng khí từ ngoài đi vào, đẩy hơi ẩm và vi khuẩn thoát ra qua đường thông gió. Đây là phương án dung hòa gọn nhất giữa hai phe.

Nguyên tắc thứ ba, quy trình ba bước giữ nền nhà khô ráo. 

Bật quạt thông gió từ trước khi tắm, duy trì suốt lúc tắm và để chạy thêm một lúc sau khi tắm xong, thay vì bật khi đã tắm xong như thói quen của phần lớn mọi người. Ngay sau đó dùng cây gạt nước đẩy sạch nước đọng trên sàn và tường xuống cống, thao tác mất chưa tới hai phút nhưng rút ngắn thời gian khô của phòng tắm xuống nhiều lần. Cuối cùng là khử trùng bồn cầu định kỳ, và theo nghiên cứu năm 2024 thì đây mới là biện pháp có hiệu quả thật sự: cọ rửa bằng chất khử trùng cùng bàn chải giảm hơn 99,99% lượng virus trên bồn cầu, con số mà không thao tác đóng mở nào sánh được. Cũng cần nói thêm để bạn đọc tự cân nhắc, nghiên cứu này được tài trợ bởi một khoản kinh phí từ Reckitt Benckiser, tập đoàn sản xuất các sản phẩm tẩy rửa và khử trùng, và hai đồng tác giả đang làm việc trong bộ phận nghiên cứu phát triển của công ty.

Nguyên tắc thứ tư, đừng để bàn chải và khăn tắm hớ hênh. 

Với những gì đã biết về đám mây khí dung, việc để bàn chải đánh răng trong cốc mở ngay cạnh bồn rửa và treo khăn tắm ngay trong nhà vệ sinh trở thành thói quen khó biện minh nhất. Bàn chải nên cất trong hộp kín, hộp khử trùng hoặc tủ có cánh. Khăn tắm dùng xong mang ra ngoài phơi chỗ có nắng thay vì treo lại trong không gian ẩm, vừa tránh vi khuẩn vừa tránh cái mùi ẩm mốc đặc trưng mà giặt mấy cũng không hết.

Nguyên tắc thứ năm, vệ sinh định kỳ màng lọc quạt thông gió. Nhiều nhà bật quạt cả ngày mà sàn vẫn ướt, tường vẫn mốc, và nguyên nhân thường nằm ở lớp bụi bám dày trên màng lọc cùng lưới che, làm công suất hút giảm mạnh mà mắt thường không thấy. Tháo nắp lau rửa vài tháng một lần là việc gần như không ai làm, nhưng lại quyết định toàn bộ hiệu quả của bốn nguyên tắc phía trên, nhất là trong những tháng mưa dầm.

Vì sao chuyện này đáng bận tâm hơn ở tuổi 40

Nấm mốc trong nhà không gây bệnh kiểu sét đánh, nó bào mòn kiểu mưa dầm. Viêm mũi dị ứng dai dẳng, ho về đêm, da nhạy cảm hơn, ngủ không sâu, những thứ ta hay tặc lưỡi đổ cho tuổi tác hoặc tiền mãn kinh, đôi khi có phần đóng góp âm thầm của chính không khí trong nhà mình. 

Giới y tế ghi nhận các gia đình giữ nhà vệ sinh thông thoáng tốt có xu hướng ít gặp bệnh hô hấp hơn hẳn. Đầu tư cho chất lượng không khí trong nhà nghe to tát, nhưng bước đầu tiên rẻ nhất chỉ là làm đúng thứ tự với một cánh cửa và một cái quạt.

Và còn một lớp cuối, không liên quan gì đến vi khuẩn hay bào tử. Sau nhiều năm chung sống, thứ giữ hòa khí trong nhà không phải là ai thắng cuộc tranh luận, mà là cả hai cùng biết quy trình đúng để khỏi phải tranh luận nữa. 

Cặp vợ chồng trong câu chuyện đầu bài rốt cuộc chẳng ai thắng, họ chỉ chia lại việc, và cánh cửa từ chỗ là ngòi nổ trở thành một điều khoản bình thường trong đời sống chung. Nhà nào cũng có vài cánh cửa như thế. Cách một gia đình xử lý chúng nói lên nhiều điều về cuộc hôn nhân hơn ta tưởng.

Ảnh: AI + Threads