Bỏ thi tuyển sinh lớp 10: Đừng để áp lực đổi tên

Phụ huynh cần biết sớm

Trước thông tin Hà Nội nghiên cứu tiến tới bỏ kì thi tuyển sinh lớp 10, ông Nguyễn Đăng Sơn (phường Yên Sở, Hà Nội) cho biết, gia đình rất vui nếu con được giảm áp lực thi cử. Con ông hiện học lớp 8 và gia đình đang chờ phương án cụ thể của Sở GD&ĐT Hà Nội để có định hướng học tập phù hợp.

“Do áp lực của kì thi lớp 10, từ lớp 6 gia đình đã tìm các lớp học thêm Toán, Văn, tiếng Anh để con nắm chắc kiến thức. Nếu đến năm 2028, Sở GD&ĐT Hà Nội bỏ kì thi, gia đình sẽ xác định lại mục tiêu đầu tư học tập cho con”, ông Sơn nói. Theo ông, với những thay đổi lớn như vậy, phụ huynh cần được thông tin sớm để không rơi vào thế bị động.

Bà Tô Thị Hải Yến, Hiệu trưởng Trường THCS Giảng Võ (Hà Nội), cho rằng, chuyển từ thi tuyển sang xét tuyển cần có lộ trình để học sinh chuẩn bị. Đây trước hết là quyền lợi của học sinh và gia đình.

Một vấn đề khác là độ tin cậy của điểm số. Hiện ma trận đề kiểm tra, cách thức và mức độ đánh giá giữa các trường THCS chưa đồng nhất. Nếu sử dụng kết quả học tập để xét tuyển mà không có cơ chế chuẩn hóa, nguy cơ thiếu công bằng là điều cần tính đến. “Mọi quyết sách về giáo dục cần được đánh giá tác động toàn diện. Nếu không, những hậu quả để lại là chất lượng nguồn nhân lực sau này”, bà Yến nói.

Ở góc độ trường THPT, bà Trần Thị Hải Yến, Hiệu trưởng Trường THPT Trần Phú, cho rằng dù xét tuyển hay thi tuyển cũng không làm thay đổi nguồn tuyển của mỗi trường. Tuy nhiên, nếu chuyển sang xét tuyển, thành phố phải chuẩn bị hai điều kiện quan trọng: đủ chỗ học và dữ liệu phải đầy đủ, tin cậy.

Đây cũng là điểm mấu chốt khi nhìn vào bài toán bỏ kì thi lớp 10. Bởi nếu số lượng học sinh vượt xa năng lực tiếp nhận của trường công lập, việc xét tuyển sẽ không làm giảm tính cạnh tranh.

Bỏ thi không có nghĩa là giảm áp lực

Ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lí thi và Kiểm định chất lượng, Sở GD&ĐT Hà Nội, cho rằng, giảm áp lực tuyển sinh lớp 10 không đơn thuần nằm ở số môn thi hay lựa chọn giữa thi tuyển và xét tuyển. Cốt lõi là cách thức tổ chức và những giải pháp căn cơ, trong đó có việc mở rộng trường lớp công lập.

Theo ông Bình, Hà Nội hướng tới một lộ trình đổi mới thận trọng, không thay đổi đột ngột phương thức tuyển sinh mà từng bước chuẩn bị về hạ tầng, dữ liệu và công nghệ.

Dự kiến năm học 2026-2027, Hà Nội sẽ thí điểm khảo sát chung đề, chung thời điểm đối với một số khối lớp và môn học. Mục tiêu là đo lường sự tiến bộ thực chất của học sinh, từng bước tạo lập một thước đo chung khách quan trên toàn thành phố, chứ không nhằm tạo thêm áp lực thi cử.

Khi hệ thống đánh giá đủ tin cậy, hạ tầng kĩ thuật được chuẩn bị đầy đủ, kết quả học tập, rèn luyện hoặc phương thức thi trên máy tính mới được nghiên cứu áp dụng rộng rãi.

Sở GD&ĐT Hà Nội cũng xác định việc chuyển sang xét tuyển bằng học bạ chỉ hiệu quả khi các trường thay đổi tư duy quản trị chất lượng, bảo đảm kiểm tra, đánh giá công bằng và minh bạch.

UBND TP Hà Nội vừa có công văn triển khai Quyết định số 1472 của Thủ tướng Chính phủ. Tại đây, UBND TP Hà Nội giao Sở GD&ĐT tham mưu phương án tuyển sinh lớp 10 năm học 2027-2028 bảo đảm ổn định, an toàn pháp lí, chính xác, công bằng, khách quan, công khai, minh bạch; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.

Việc nghiên cứu thí điểm thi trên máy tính hoặc điều chỉnh phương thức tuyển sinh phải có lộ trình, đánh giá đầy đủ điều kiện và tác động, tổ chức thí điểm phù hợp và báo cáo cấp có thẩm quyền; không mặc nhiên thay đổi phương thức tuyển sinh khi chưa đủ căn cứ.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội) ủng hộ chủ trương mở rộng xét tuyển, tiến tới bỏ thi lớp 10 của ngành giáo dục. Tuy nhiên, theo bà, không nên hiểu đơn giản bỏ kì thi là đồng nghĩa với giảm áp lực.

Theo bà Nga, câu chuyện còn liên quan trực tiếp đến chất lượng dạy học, cách đánh giá học sinh, năng lực đáp ứng của hệ thống trường công lập và niềm tin xã hội vào sự công bằng của tuyển sinh.

“Khi bỏ thi, các thành phố lớn sẽ đối diện với nguy cơ bất bình đẳng giữa các khu vực. Học sinh ở nơi có điều kiện học tập thuận lợi, giáo viên và môi trường giáo dục tốt có thể có ưu thế hơn khi xét tuyển. Ngược lại, học sinh ở những khu vực còn khó khăn có thể chịu thiệt thòi”. Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga

Tại các đô thị lớn, đặc biệt Hà Nội và TPHCM, kì thi lớp 10 căng thẳng hơn thi vào ĐH. Áp lực ấy kéo theo vòng xoáy học thêm, luyện thi, chọn trường, khiến cả học sinh lẫn phụ huynh lo lắng.

Nếu có lộ trình bỏ thi, học sinh sẽ không dồn phần lớn nỗ lực vào một số môn trong một khoảng thời gian ngắn. Điều này cũng phù hợp với tinh thần đổi mới giáo dục phổ thông, coi trọng đánh giá cả quá trình thay vì chỉ dựa vào một kì thi. Nhưng để làm được điều đó, kết quả học tập, rèn luyện và năng lực học sinh phải được ghi nhận một cách nghiêm túc.

Nếu chưa đủ trường lớp công lập, bỏ thi ngay, áp lực không mất đi, có thể chuyển sang một hình thức khác. Thay vì “chạy” theo điểm thi, phụ huynh có thể phải “chạy” học bạ, “chạy” trường, nơi cư trú hoặc những tiêu chí xét tuyển khác. Nguy cơ lạm phát điểm, nới tay trong đánh giá, bệnh thành tích và sự khác biệt về chuẩn đánh giá giữa các trường đều phải được tính đến.