Bỏ thi môn chuyên, học sinh phải ‘luyện lò’ cùng lúc nhiều môn?

Theo một phụ huynh có con đang học lớp 9 tại Hà Nội, sau khi Bộ GD&ĐT công bố dự thảo, anh và nhóm các phụ huynh đã có ý kiến góp ý.

Quá trình ôn thi vào lớp 10 chuyên là một chặng đường dài, thường được học sinh đầu tư chuẩn bị nghiêm túc từ những năm đầu bậc THCS.

Thời điểm này, học sinh lớp 8, 9 đã xây dựng chiến lược học tập, định hướng môn chuyên dựa trên khung quy chế hiện hành. Nếu các thay đổi lớn trong dự thảo được áp dụng ngay lập tức mà không có thời gian chuẩn bị, sẽ dẫn đến những hệ lụy, trong đó, học sinh có thể bị sốc tâm lý.

Các em, có thể bị mất phương hướng ôn tập, rơi vào thế bị động khi thời gian thi cận kề. Tạo sự bất công vì sự thay đổi phương án thi đột ngột làm vô hiệu hóa quá trình đầu tư công sức, thời gian và tài chính mà các gia đình đã chuẩn bị trong suốt nhiều năm qua.

Do đó, phụ huynh cho rằng, đối với các đổi mới mang tính bước ngoặt liên quan đến tuyển sinh lớp 10 chuyên, cần có thông báo trước ít nhất từ 1 đến 2 năm, hoặc áp dụng từ lứa học sinh bắt đầu bước vào cấp THCS (lớp 6), tuyệt đối không áp dụng ngay với lứa học sinh chuẩn bị bước vào kỳ thi tuyển sinh của năm học sắp tới.

Chị Nguyễn Phương Thanh, có con học lớp 8, ở một trường THCS ở phường Thanh Xuân (Hà Nội) nói, dự thảo chưa thật sự đạt được mục tiêu giảm tải học hành cho học sinh.

Trong đó, quy định việc hoãn lựa chọn môn học chuyên sâu đến cuối học kỳ I lớp 10 nhưng cấu trúc chương trình thực tế lại yêu cầu học sinh lớp 10 trường chuyên phải đồng thời gánh vác nhiều nghĩa vụ học tập: hoàn thành đầy đủ các môn học bắt buộc của GDPT 2018, học các môn nâng cao theo khối chuyên, học 2 môn học chuyên sâu, tham gia các chuyên đề học tập chuyên sâu và thực hiện dự án học tập liên môn/liên ngành. Việc chồng lấp nhiều diện học này khiến tổng thời lượng và áp lực học tập có nguy cơ gia tăng thay vì được giảm tải.

Bên cạnh đó, có nguy cơ làm mờ ranh giới phát hiện và bồi dưỡng tài năng chuyên biệt. Dự thảo chuyển hướng sang tuyển sinh theo khối chuyên, không xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo môn chuyên ngay từ đầu. Quy định này có thể tạo ra rào cản đối với những học sinh có năng khiếu nổi trội vượt bậc ở một môn học riêng biệt nhưng học lực không đồng đều ở các môn học khác cùng thuộc khối thi. Khi phải tham gia bài thi Đánh giá năng lực đọc hiểu tổng hợp KHTN hoặc KHXH, các em có tài năng đặc thù dễ bị yếu thế so với những học sinh học đều các môn.

Cũng theo chị Thanh, lộ trình thực hiện tạo áp lực thời gian chuyển tiếp khi dự kiến áp dụng phương thức tuyển sinh và tổ chức lớp theo khối chuyên từ năm học 2027-2028 là khá gấp gáp để học sinh cấp THCS kịp thay đổi định hướng ôn thi tuyển sinh.

Các quy định trong dự thảo cũng khiến học sinh bị xáo trộn, khó tập trung ôn luyện một môn chuyên như trước mà phải ôn thi theo khối với nhiều môn học nâng cao. Ngoài ra, thời điểm này, với phương án thi mới có thể được áp dụng ngay nhưng không có cấu trúc, đề thi minh họa dễ khiến học sinh hoang mang, mất phương hướng trong quá trình ôn luyện.

Cần có thời gian thử nghiệm đề

Ông Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành Trường TH, THCS và THPT FPT Bắc Giang cho rằng, ông ủng hộ đổi mới trường chuyên nhưng phát triển toàn diện không có nghĩa một học sinh phải giỏi mọi môn ngang nhau, càng không có nghĩa đào tạo một người vừa làm kỹ sư vừa làm bác sĩ. Một học sinh có năng khiếu khoa học vẫn cần có thể chất, đạo đức, và nhiều năng lực khác nhau.

Ngược lại, giáo dục liên môn chỉ có giá trị khi được xây trên nền tảng kiến thức đủ vững. Ghép nhiều nội dung cạnh nhau chưa tạo thành tư duy liên ngành. Tăng số môn học nâng cao cũng chưa chắc giúp tài năng phát triển tốt hơn.

Dự thảo đã nêu nguyên tắc không cộng dồn thời lượng, không gây quá tải nhưng nguyên tắc cần được chứng minh bằng chương trình và thời khóa biểu khả thi. Mỗi yêu cầu bổ sung phải đi cùng lời giải về phần việc được tích hợp, điều chỉnh hoặc thay thế.

Ông Hiền phân tích, dự thảo đề xuất sử dụng Toán nâng cao với trọng số lớn cho khối Khoa học tự nhiên, Ngữ văn nâng cao cho khối Khoa học xã hội.

Toán và Ngữ văn có vai trò nền tảng. Nhưng vai trò nền tảng không tự động chứng minh rằng điểm thi nâng cao ở hai môn này đủ sức dự báo tiềm năng phát triển trong từng lĩnh vực của khối.

Liệu một học sinh có năng lực thực nghiệm Sinh học hoặc tư duy lịch sử nổi trội có được nhận diện đúng trong cách tuyển mới không? Bài đọc hiểu khoa học có bổ sung được những năng lực mà bài Toán, Văn chưa đo tới không? Những câu hỏi ấy cần dữ liệu thử nghiệm.

"Cần thử nghiệm đề, trọng số và cách xét tuyển trên học sinh có thế mạnh, địa bàn và điều kiện học tập khác nhau. Cần biết phương án mới chọn được ai, có nguy cơ bỏ sót ai và kết quả tuyển sinh dự báo việc học sau đó tốt đến đâu, ông Hiền nói.

Chuyên gia này chia sẻ quan điểm, trường chuyên cũng không thể một mình giải quyết bài toán nhân tài quốc gia. Sau phổ thông còn cần đại học tốt, người hướng dẫn giỏi, môi trường nghiên cứu và cơ chế sử dụng người tài. Nếu những mắt xích ấy chưa kết nối, thay đổi tuyển sinh lớp 10 sẽ chỉ giải quyết được một phần vấn đề.

Vì thế, ông nói, điều kiện thực hiện và tác động tới học sinh lớp 9 cần được cân nhắc kỹ và có thời gian để thử nghiệm đề, hoàn thiện chương trình, chuẩn bị giáo viên và công bố thông tin. Nếu chỉ lùi mốc thời gian áp dụng mà giữ nguyên sự không chắc chắn, gia đình vẫn phải chuẩn bị trong lo lắng.

Trường đủ điều kiện tổ chức chưa có nghĩa học sinh đã có đủ thời gian thích ứng. Khi các trường áp dụng khác thời điểm, cũng cần tính đến những em dự tuyển nhiều trường, tránh khiến các em phải chuẩn bị đồng thời cho nhiều yêu cầu.