Bỏ môn thi thứ 3 có thực sự giảm áp lực thi vào 10?

Bạn có ủng hộ phương án thi lớp 10 chỉ 2 môn Toán, Ngữ văn?

Hơn 10 năm tư vấn cho học sinh thi vào 10, tôi hiểu vì sao phụ huynh và học sinh luôn mong kỳ thi nhẹ nhàng hơn. Vì vậy, tôi không phản đối việc giảm môn thi nếu điều đó giúp các con giảm thời gian ôn luyện, bớt học thêm, có thêm thời gian nghỉ ngơi và học tập theo đúng nghĩa.

Giảm môn thi chưa giải quyết gốc rễ áp lực

Có một điều tôi nghĩ cần nói rất rõ: Giảm số môn thi không đồng nghĩa với giải quyết được gốc rễ của áp lực thi vào 10. Áp lực lớn nhất của kỳ thi vào 10 ở Hà Nội không đơn thuần đến từ việc học sinh phải thi 3 môn thay vì 2 môn. Gốc của vấn đề là thiếu chỗ học trường công so với số lượng học sinh có nhu cầu.

Hằng năm, số học sinh tốt nghiệp THCS rất lớn, trong khi chỉ tiêu vào các trường THPT công lập có giới hạn. Khi tỷ lệ học sinh vào được trường công chỉ ở mức trên 60%, đồng nghĩa với việc một bộ phận rất lớn học sinh phải cạnh tranh cho một số lượng chỗ học hữu hạn.

Trong hoàn cảnh ấy, học sinh không chỉ thi để tìm một ngôi trường phù hợp. Các con đang thi với tâm lý: “Mình có đỗ trường công hay không?” . Và đây mới là thứ tạo ra áp lực khủng khiếp.

Hãy thử hình dung, nếu một học sinh vẫn thi 3 môn nhưng sau kỳ thi, con chắc chắn có một suất học THPT công lập phù hợp, áp lực sẽ giảm đi rất nhiều. Con vẫn muốn điểm cao. Vẫn muốn vào trường tốt. Vẫn có sự cạnh tranh. Nhưng đó là sự cạnh tranh để có thêm lựa chọn, chứ không phải cạnh tranh để giành lấy một chỗ học.

Ngược lại, nếu số trường, số lớp vẫn thiếu mà chúng ta giảm từ 3 môn xuống 2 môn, áp lực cạnh tranh vẫn còn nguyên. Thậm chí khi hàng nghìn học sinh cùng thi hai môn, điểm số có thể vẫn rất sát nhau. Chênh nhau vài phần mười điểm vẫn có thể tạo ra khoảng cách giữa đỗ và trượt.

Tăng trường, tăng lớp mới là cách giảm áp lực thi

Vì vậy, tôi cho rằng cần phân biệt hai việc: Giảm môn thi là giảm tải. Tăng số trường, số lớp mới là giảm áp lực từ gốc. Tôi hoàn toàn ủng hộ việc nghiên cứu những phương án tuyển sinh giúp học sinh bớt căng thẳng. Tuy nhiên nếu chỉ tập trung vào câu hỏi “thi mấy môn?” mà không giải quyết câu hỏi “học sinh sẽ học ở đâu?”, chúng ta mới chỉ xử lý phần ngọn.

Điều Hà Nội cần làm song song là tăng năng lực hệ thống trường THPT công lập, đặc biệt ở những khu vực có tốc độ tăng dân số và số học sinh nhanh.

Nếu hiện nay tỷ lệ học sinh vào trường công chỉ khoảng trên 60%, thì theo tôi cần có lộ trình để nâng dần lên 80-90% và về lâu dài có thể hướng tới bảo đảm gần như 100% học sinh có suất học THPT công lập phù hợp, nếu gia đình có nhu cầu.

Khi đủ trường, đủ lớp, bản chất của kỳ thi cũng sẽ thay đổi. Lúc ấy, học sinh thi để lựa chọn. Điểm cao có nhiều lựa chọn hơn, điểm thấp hơn vẫn có nơi để học. Khi đó, việc thi thêm tiếng Anh hay một môn Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội cũng không còn mang sức nặng như hiện nay, vì điều đáng sợ nhất không phải là thêm một môn thi.

Điều đáng lo là sau kỳ thi, nhiều học sinh vẫn đứng trước bài toán lựa chọn nơi học phù hợp. Khi hệ thống trường lớp đã đủ, môi trường học tập giữa các trường minh bạch hơn, chất lượng được công khai, việc đánh giá học sinh THCS ngày càng thực chất và đáng tin cậy, chúng ta hoàn toàn có thể nghĩ đến những phương thức tuyển sinh nhẹ nhàng hơn. Có thể từng bước tăng tỷ trọng xét tuyển. Có thể kết hợp kết quả học tập với các tiêu chí phù hợp.

Khi điều kiện đã đủ chín, tiến tới bỏ kỳ thi vào 10 cũng là một hướng có thể nghiên cứu. Muốn bỏ thi mà vẫn bảo đảm công bằng thì phải có một hệ thống đủ tốt để thay thế chức năng của kỳ thi.

Nếu chưa giải quyết được sự thiếu hụt trường lớp mà chỉ bỏ thi, áp lực chưa chắc biến mất. Nó có thể chuyển sang một hình thức cạnh tranh khác: điểm học bạ, tiêu chí xét tuyển, hồ sơ hay những cuộc chạy đua thành tích khác.

Sau hơn 10 năm trực tiếp tư vấn cho các gia đình có con thi vào 10, điều tôi mong nhất không phải là các con phải thi nhiều hay ít môn hơn. Tôi mong một ngày kỳ thi vào 10 không còn là một cuộc chiến để giành quyền được học trường công. Các con được học trong một hệ thống có đủ trường, đủ lớp, có nhiều lựa chọn phù hợp với năng lực và hoàn cảnh.

Khi đó, thi 2 môn hay 3 môn chỉ còn là câu chuyện về phương pháp tuyển sinh. Còn hôm nay, nếu muốn thực sự giảm áp lực cho học sinh, chúng ta cần nhìn sâu hơn:

Đừng chỉ giảm số môn thi, hãy tăng số chỗ học.

Giảm môn thi có thể giúp các con bớt ôn. Đủ trường, đủ lớp mới giúp các con bớt sợ. Và theo tôi, đó mới là bài toán cần được giải quyết từ gốc.