5 “chiếc ví” người chuẩn bị nghỉ hưu nên có để sống an tâm suốt 20 năm sau đó

Khi còn đi làm, tài chính cá nhân thường khá đơn giản: Hằng tháng có lương, sau đó dùng tiền để chi tiêu, trả nợ, tiết kiệm và đầu tư. Nếu tháng này phát sinh một khoản lớn, người lao động vẫn có thể chờ đến kỳ lương tiếp theo hoặc tìm cách tăng thu nhập.

Nhưng khi nghỉ hưu, cấu trúc tài chính thay đổi hoàn toàn. Dòng tiền từ công việc giảm hoặc biến mất, trong khi các khoản chi cho sinh hoạt, y tế, sửa chữa nhà cửa và hỗ trợ con cháu vẫn tiếp tục xuất hiện.

Đó là lý do người chuẩn bị nghỉ hưu không nên gom toàn bộ tiền vào một tài khoản rồi rút dần. Cách làm này dễ tạo cảm giác "vẫn còn nhiều tiền", dẫn tới chi tiêu thiếu kiểm soát trong những năm đầu và thiếu hụt khi tuổi đã cao.

Một phương án dễ áp dụng hơn là chia nguồn lực tài chính thành 5 "chiếc ví".

1. Ví sinh hoạt: Duy trì cuộc sống thường ngày

Đây là chiếc ví cơ bản nhất, dùng để chi trả các khoản thiết yếu như ăn uống, điện nước, phí quản lý nhà ở, đi lại, điện thoại, thuốc men thông thường và các nhu cầu cá nhân.

Người chuẩn bị nghỉ hưu nên tính toán mức chi sinh hoạt trung bình mỗi tháng dựa trên dữ liệu thực tế, thay vì ước lượng theo cảm tính.

Có thể bắt đầu bằng cách xem lại chi tiêu trong 6-12 tháng gần nhất, sau đó chia các khoản thành ba nhóm:

Khoản bắt buộc phải trả hằng tháng. Khoản có thể điều chỉnh khi thu nhập giảm. Khoản không còn cần thiết sau khi nghỉ việc.

Chẳng hạn, sau khi nghỉ hưu, chi phí đi lại, quần áo công sở hoặc giao tiếp nghề nghiệp có thể giảm. Ngược lại, tiền điện, thực phẩm, chăm sóc sức khỏe và các hoạt động tại nhà có thể tăng lên.

Ví sinh hoạt nên được nạp tiền định kỳ theo tháng, tương tự như cách người nghỉ hưu tự "trả lương" cho chính mình. Không nên chuyển toàn bộ tiền của cả năm vào tài khoản chi tiêu, vì số dư lớn có thể khiến việc mua sắm trở nên dễ dãi hơn.

Mục tiêu của chiếc ví này không phải là sống quá tiết kiệm, mà là duy trì một mức sống ổn định và có thể kéo dài.

2. Ví y tế: Không để một lần nằm viện làm đảo lộn tuổi già

Chi phí sức khỏe là một trong những biến số khó dự đoán nhất khi về già. Một người có thể khỏe mạnh trong nhiều năm nhưng chỉ một đợt điều trị, phẫu thuật hoặc phục hồi chức năng cũng có thể làm phát sinh khoản tiền đáng kể.

Vì vậy, tiền y tế không nên nằm chung với tiền sinh hoạt.

Ví y tế có thể được sử dụng cho các khoản như khám định kỳ, thuốc điều trị dài hạn, nha khoa, kính mắt, thiết bị hỗ trợ, chăm sóc tại nhà hoặc phần chi phí không được bảo hiểm thanh toán.

Khi xây dựng chiếc ví này, cần xem xét tình trạng sức khỏe hiện tại, tiền sử bệnh của gia đình, phạm vi bảo hiểm đang có và khả năng phải thuê người chăm sóc trong tương lai.

Một sai lầm khá phổ biến là cho rằng chỉ cần có bảo hiểm y tế là đủ. Trên thực tế, người bệnh vẫn có thể phải chi trả thêm cho thuốc, vật tư, dịch vụ theo yêu cầu, phương tiện đi lại hoặc thời gian chăm sóc sau điều trị.

Tách riêng tiền y tế giúp người nghỉ hưu không phải rút tiền sinh hoạt hoặc bán tài sản dài hạn mỗi khi có vấn đề sức khỏe. Đây cũng là "chiếc ví" nên được ưu tiên bảo toàn, hạn chế sử dụng cho những mục đích khác.

3. Ví khẩn cấp: Xử lý những khoản chi không báo trước

Tủ lạnh hỏng, mái nhà thấm nước, xe cần sửa chữa, người thân gặp sự cố hoặc một khoản phí bất ngờ xuất hiện. Những việc này không xảy ra hằng tháng nhưng gần như chắc chắn sẽ xuất hiện trong hành trình nghỉ hưu kéo dài hàng chục năm.

Ví khẩn cấp được tạo ra để giải quyết những tình huống như vậy.

Khác với ví y tế, khoản tiền này không chỉ phục vụ sức khỏe mà dành cho các biến cố ngoài kế hoạch. Người nghỉ hưu có nhà riêng càng cần chuẩn bị quỹ sửa chữa và thay thế đồ dùng, bởi nhiều thiết bị trong nhà có thể xuống cấp cùng một thời điểm.

Khoản tiền khẩn cấp nên được đặt ở nơi dễ tiếp cận, có tính thanh khoản cao và ít biến động. Không nên đầu tư toàn bộ quỹ này vào tài sản rủi ro hoặc các sản phẩm khó rút trước hạn.

Điều quan trọng là phải xác định rõ thế nào mới được coi là "khẩn cấp". Một chuyến du lịch đột xuất hay món đồ đang giảm giá không phải tình huống khẩn cấp. Nếu sử dụng sai mục đích, chiếc ví này sẽ nhanh chóng mất đi vai trò bảo vệ.

4. Ví tăng trưởng: Chống lại nguy cơ tiền mất giá

Nghỉ hưu không có nghĩa là toàn bộ tiền phải được giữ dưới dạng tiền mặt hoặc tiền gửi ngắn hạn.

Nếu hành trình nghỉ hưu kéo dài 20 năm, giá thực phẩm, dịch vụ, điện nước và chăm sóc sức khỏe có thể tăng đáng kể. Một khoản tiền đủ sống ở thời điểm hiện tại chưa chắc còn giữ nguyên sức mua sau 10-15 năm.

Vì vậy, người nghỉ hưu vẫn cần một "chiếc ví" dành cho tăng trưởng dài hạn.

Tùy khả năng chịu rủi ro, chiếc ví này có thể bao gồm tiền gửi kỳ hạn, trái phiếu, chứng chỉ quỹ hoặc các hình thức đầu tư phù hợp khác. Tuy nhiên, nguyên tắc quan trọng là không đem tiền sinh hoạt trong vài năm tới đi đầu tư vào tài sản biến động mạnh.

Người chuẩn bị nghỉ hưu có thể chia tài sản theo thời gian sử dụng. Phần tiền cần trong ngắn hạn nên được giữ an toàn và dễ rút. Phần tiền dự kiến chỉ sử dụng sau nhiều năm mới có thể cân nhắc đầu tư dài hạn để tìm kiếm mức tăng trưởng tốt hơn.

Chiếc ví này không nhằm mục đích làm giàu nhanh. Nhiệm vụ chính của nó là giúp tài sản không bị bào mòn quá nhanh bởi thời gian và chi phí sinh hoạt ngày càng tăng.

Sau khi nghỉ hưu, việc bảo vệ tiền thường quan trọng hơn việc chạy theo mức sinh lời cao.

5. Ví niềm vui: Để nghỉ hưu không chỉ là trả hóa đơn

Một kế hoạch nghỉ hưu chỉ gồm tiền ăn, tiền thuốc và tiền dự phòng có thể an toàn về mặt tài chính nhưng chưa chắc tạo ra một cuộc sống đáng mong đợi.

Con người nghỉ hưu không chỉ để tồn tại. Họ vẫn cần gặp gỡ bạn bè, đi du lịch, học một kỹ năng mới, chăm sóc khu vườn, mua sách, theo đuổi sở thích hoặc dành thời gian chất lượng cho gia đình.

Vì vậy, "ví niềm vui" cần được coi là một phần chính thức trong kế hoạch tài chính, thay vì khoản tiền chỉ được chi khi còn dư.

Số tiền trong ví này không nhất thiết phải lớn. Quan trọng là nó được dự trù trước và có giới hạn rõ ràng. Khi đã có ngân sách dành cho niềm vui, người nghỉ hưu có thể chi tiêu thoải mái hơn mà không cảm thấy có lỗi hoặc lo sợ ảnh hưởng tới tiền dưỡng già.

Chiếc ví này cũng giúp hạn chế một trạng thái khá phổ biến: Có tiền nhưng không dám tiêu, cả đời tiếp tục sống trong tâm lý thiếu thốn dù tài chính không đến mức khó khăn.

Nghỉ hưu an tâm không có nghĩa là từ bỏ mọi niềm vui để giữ nguyên số dư tài khoản. Đó là khả năng chi tiêu đúng phần, đúng mục đích và không làm tổn hại đến tương lai.

Không nhất thiết phải có 5 tài khoản ngân hàng riêng

Năm "chiếc ví" không nhất thiết tương ứng với năm tài khoản ngân hàng. Người chuẩn bị nghỉ hưu có thể sử dụng tài khoản, sổ tiết kiệm, quỹ đầu tư hoặc bảng theo dõi riêng, miễn là phân biệt rõ tiền nào dành cho mục đích nào.

Một cấu trúc tham khảo có thể gồm:

- Ví sinh hoạt: Nhận lương hưu và chi tiêu hằng tháng.

- Ví y tế: Chỉ dùng cho sức khỏe và chăm sóc dài hạn.

-  Ví khẩn cấp: Dành cho các sự cố ngoài kế hoạch.

- Ví tăng trưởng: Đầu tư cho nhu cầu trong tương lai xa.

- Ví niềm vui: Du lịch, sở thích, gặp gỡ và trải nghiệm.

Tỷ lệ phân bổ không thể giống nhau với tất cả mọi người. Người có lương hưu ổn định, nhà ở riêng và bảo hiểm đầy đủ sẽ có cách chia khác với người chủ yếu sống bằng tiền tiết kiệm.

Điều quan trọng nhất là người nghỉ hưu phải biết mình đang có bao nhiêu tiền, mỗi khoản tiền sẽ được dùng vào việc gì và có thể duy trì trong bao lâu.

Trước khi nghỉ hưu, hãy thử sống bằng "mức lương tương lai"

Khoảng một hoặc hai năm trước khi nghỉ việc, mỗi người có thể thử sống bằng mức thu nhập dự kiến sau khi nghỉ hưu.

Phần thu nhập còn lại được chuyển sang quỹ tích lũy. Trong quá trình thử nghiệm, người chuẩn bị nghỉ hưu sẽ nhận ra mức chi nào thực sự phù hợp, khoản nào đang bị đánh giá thấp và lối sống dự kiến có khả thi hay không.

Đây cũng là lúc kiểm tra 5 chiếc ví. Ví sinh hoạt có đủ không? Quỹ y tế đã tính tới các khoản ngoài bảo hiểm chưa? Nhà cửa có sắp cần sửa chữa lớn không? Phần tài sản tăng trưởng có quá rủi ro không? Ngân sách cho niềm vui có bị cắt sạch không?

Nghỉ hưu kéo dài 20 năm không thể được bảo đảm chỉ bằng một con số tiết kiệm. Sự an tâm đến từ một hệ thống trong đó tiền được phân bổ đúng vai trò, các rủi ro được dự tính trước và người nghỉ hưu vẫn có khoảng trống để tận hưởng cuộc sống.

Có năm chiếc ví không khiến số tiền tự nhiên tăng lên. Nhưng nó giúp mỗi đồng tiền được sử dụng rõ ràng hơn, đồng thời giảm nguy cơ những năm đầu tiêu quá nhiều và những năm cuối lại phải sống trong lo lắng.