3 người trong gia đình mắc ung thư đại tràng: Hé lộ 'thủ phạm' giấu mặt trên gene

Anh N.V.T (32 tuổi, Nghệ An) đi khám do đau bụng, đi ngoài và mệt mỏi kéo dài. Kết quả nội soi phát hiện khối u lớn, sùi loét tại đại tràng ngang, được xác định là ung thư biểu mô tuyến đại tràng qua giải phẫu bệnh.

Điều khiến các bác sĩ đặc biệt chú ý không chỉ là tuổi còn khá trẻ của người bệnh mà còn là tiền sử gia đình. Trước đó, bố và chú ruột của anh T. đều mắc ung thư đại trực tràng. Bố anh mắc ung thư gần 8 năm trước, chú ruột cũng mới phát hiện hơn 3 năm.

Với tiền sử gia đình đặc biệt, anh T được chỉ định xét nghiệm giải trình tự gene để tìm kiếm nguyên nhân. Kết quả xác định người bệnh mang đột biến trên gene MLH1. Đây là bằng chứng then chốt khẳng định chẩn đoán hội chứng Lynch - hội chứng ung thư đại trực tràng di truyền phổ biến nhất hiện nay.

Kết quả này không chỉ giúp bác sĩ có thêm cơ sở xây dựng chiến lược điều trị và theo dõi cho anh T., mà còn là lời cảnh báo đối với những người thân trong gia đình. Với hội chứng Lynch, người mang đột biến gene có thể truyền nguy cơ bệnh cho thế hệ sau.

Theo PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu Bạch Mai, thực tế điều trị ghi nhận không ít gia đình có nhiều thành viên liên tiếp mắc ung thư đại trực tràng, hoặc ung thư nội mạc tử cung khi còn khá trẻ.

Có gia đình cả cha, chú và con trai đều mắc ung thư đại trực tràng. Có người phụ nữ vừa mất mẹ vì ung thư nội mạc tử cung thì vài năm sau chính mình cũng nhận chẩn đoán tương tự.

“Nhiều người cho rằng đó là sự trùng hợp hoặc do ”số phận“. Thực tế, một số trường hợp được y học xác định có liên quan đến hội chứng Lynch - hội chứng ung thư di truyền do đột biến gen, có thể truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác”, PGS Phạm Cẩm Phương cho biết.

Hội chứng Lynch xảy ra do đột biến các gene có chức năng sửa chữa sai sót DNA. Bình thường, những gene này giúp phát hiện và sửa chữa các lỗi phát sinh trong quá trình tế bào phân chia. Khi hệ thống này bị khiếm khuyết, các tổn thương DNA tích lũy theo thời gian, làm tăng nguy cơ hình thành tế bào ung thư.

Người mang hội chứng Lynch có nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng lên tới khoảng 80% và ung thư nội mạc tử cung khoảng 60% trong suốt cuộc đời. Ngoài ra, nguy cơ mắc ung thư dạ dày, đường mật, ruột non và hệ tiết niệu cũng tăng cao.

Đột biến này di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường. Nếu bố hoặc mẹ mang gene đột biến, mỗi người con có khoảng 50% khả năng thừa hưởng đột biến, không phụ thuộc giới tính.

Theo PGS Phạm Cẩm Phương, hội chứng Lynch thường được nhận diện từ “bức tranh bệnh tật” của cả gia đình chứ không chỉ qua một người bệnh. Những dấu hiệu cần cảnh giác như trong cùng một bên gia đình (bên nội hoặc bên ngoại) có từ hai đến ba người trở lên mắc các bệnh ung thư liên quan như ung thư đại trực tràng, dạ dày, nội mạc tử cung hoặc buồng trứng.

Bên cạnh đó, các dấu hiệu khác gồm: Có người thân được chẩn đoán ung thư khi còn trẻ, đặc biệt trước 50 tuổi. Một người mắc từ hai loại ung thư nguyên phát trở lên, chẳng hạn từng điều trị ung thư đại trực tràng rồi sau đó mắc ung thư nội mạc tử cung hoặc ung thư dạ dày. Khối u đại trực tràng hoặc nội mạc tử cung có các đặc điểm sinh học phân tử gợi ý hội chứng Lynch, như mất ổn định vi vệ tinh mức độ cao (MSI-H) hoặc thiếu biểu hiện các protein sửa chữa DNA.

Để phát hiện sớm nguy cơ mắc hội chứng Lynch, phương pháp xét nghiệm di truyền sẽ giúp phát hiện đột biến gene. Từ đó, người bệnh sẽ được lập phả hệ sức khỏe, đánh giá nguy cơ cho các thành viên trong gia đình và xây dựng chương trình tầm soát cá thể hóa.

Tuy nhiên, TS Phương cũng cho biết, không phải ai cũng cần xét nghiệm di truyền. Xét nghiệm di truyền được ưu tiên cho người có người thân cận huyết đã xác định mang đột biến gene liên quan đến hội chứng Lynch; gia đình nhiều người mắc các ung thư liên quan hoặc người mắc ung thư đại trực tràng, ung thư nội mạc tử cung khi còn trẻ.