3 đặc điểm càng nổi bật ở trẻ càng chứng tỏ sự thông minh: Nếu con có đủ cả 3, cha mẹ cứ vui mừng!
Trẻ thông minh hay không, đừng chỉ nhìn vào bài kiểm tra. Những đứa trẻ được giáo viên đánh giá là có tiềm năng phát triển tốt thường có 3 “đặc điểm” này.
Biết đọc sớm, tính toán nhanh đã là thông minh? Đừng nhầm thành tích trước mắt với năng lực lâu dài
Làm cha mẹ, ai mà chưa từng có những lúc như thế này: Con mới 2 tuổi đã thuộc lòng nhiều bài thơ, lập tức muốn khoe với cả thế giới; con tính nhẩm nhanh hơn bạn cùng tuổi vài giây, trong lòng đã vui sướng, thầm nghĩ tương lai có khi đỗ trường đại học top đầu. Ngược lại, nếu con ít nói, không thích giơ tay phát biểu, làm bài chậm hơn một nhịp, cha mẹ lại bắt đầu lo lắng: Liệu con có đang tụt lại phía sau?
Thực ra, cần nhìn nhận vấn đề một cách tỉnh táo. Điểm số chỉ phản ánh kết quả học tập trong một giai đoạn nhất định, không thể đánh giá toàn diện năng lực tư duy của một đứa trẻ.
Theo góc nhìn của những giáo viên theo sát quá trình trưởng thành của học sinh trong thời gian dài, những đứa trẻ có tiềm năng phát triển tốt thường sở hữu một vài đặc điểm riêng. Chúng chưa chắc đã thể hiện ngay trên bài kiểm tra, nhưng theo thời gian, sự khác biệt có thể dần bộc lộ.
Hôm nay, chúng ta không bàn về những phương pháp thúc ép con học tập, mà hãy cùng tìm hiểu ba biểu hiện thường thấy ở những đứa trẻ có khả năng lĩnh hội tốt.
Ảnh minh hoạ
Đặc điểm thứ nhất: Hay hỏi, nhưng không dễ dàng hài lòng với một câu trả lời
Nhiều đứa trẻ đều thích hỏi “Tại sao?”, nhưng giữa những câu hỏi ấy có sự khác biệt rất lớn. Có những bé chỉ hỏi một câu cho có, chẳng hạn khi được giải thích rằng “trên trời có nước nên mới có mưa”, trẻ nghe xong, đáp “à” rồi quay sang chơi đồ chơi. Nhưng những đứa trẻ có khả năng lĩnh hội tốt thường không dừng lại ở đó. Các em sẽ tiếp tục hỏi, muốn tìm hiểu đến cùng, hết câu hỏi này lại nối tiếp câu hỏi khác.
Chẳng hạn, khi trời mưa, trẻ có thể hỏi: “Tại sao lại có mưa?”. Nếu cha mẹ giải thích rằng nước trong những đám mây rơi xuống, trẻ lại hỏi tiếp: “Nước trên trời từ đâu mà có? Tại sao mây lại biến thành mưa chứ không phải tuyết? Vì sao mùa đông có tuyết rơi mà không phải mưa?”. Đây không phải là trẻ cố tình làm khó người lớn, mà có thể là biểu hiện của quá trình chủ động tìm hiểu, kết nối thông tin và xây dựng nhận thức của mình.
Khi bước vào trường học, những đứa trẻ như vậy có một lợi thế nhất định: Các em thường không chỉ học thuộc lòng mà có xu hướng tìm hiểu nguyên lý phía sau kiến thức. Khi gặp một bài toán được biến đổi cách hỏi hoặc đặt trong tình huống khác, trẻ có thể dễ dàng nhận ra bản chất vấn đề hơn, bởi điều các em ghi nhớ không chỉ là đáp án mà còn là cách suy luận.
Tất nhiên, đặc điểm này đôi khi cũng khiến cha mẹ và giáo viên đau đầu. Trẻ có thể thường xuyên chen ngang trong giờ học hoặc liên tục đặt ra những câu hỏi khác với nội dung đang được giảng dạy. Thay vì vội vàng cho rằng con nghịch ngợm, người lớn nên hướng dẫn trẻ biết lựa chọn thời điểm và cách thức đặt câu hỏi phù hợp.
Nhiều cha mẹ cảm thấy phiền lòng khi con liên tục hỏi hết chuyện này đến chuyện khác. Có người trả lời qua loa rằng “lớn lên con sẽ hiểu”, có người thậm chí quát con đừng nói nhiều nữa. Nhưng đôi khi, chính những phản ứng ấy lại vô tình làm thui chột sự tò mò và mong muốn khám phá vốn có của trẻ.
Đặc điểm thứ hai: Khi tập trung thì say mê đến mức không nghe thấy xung quanh, nhưng biết tự mình chuyển sang việc khác
Nhiều người hiểu chưa đúng về khả năng tập trung. Họ cho rằng một đứa trẻ ngoan là phải ngồi yên, không cựa quậy, không nói chuyện. Nhưng thực tế, có những đứa trẻ tuy ngồi rất yên nhưng ánh mắt lơ đãng, đầu óc lại đang nghĩ đến chuyện khác. Sự yên lặng bên ngoài chưa chắc đã đồng nghĩa với tập trung thực sự.
Những đứa trẻ có khả năng tập trung tốt thường có thể chủ động đắm mình vào hoạt động mà mình yêu thích. Khi lắp ghép đồ chơi, xem sách tranh, quan sát đàn kiến di chuyển hay vẽ tranh, trẻ có thể say mê đến mức gần như không để ý đến những âm thanh xung quanh. Dù người lớn gọi, tivi đang bật hay có tiếng chó sủa, trẻ vẫn không dễ bị phân tâm. Điều đáng chú ý là sau khi hoàn thành hoạt động, trẻ có thể tự mình thoát khỏi trạng thái tập trung ấy và chuyển sang công việc tiếp theo theo sự hướng dẫn của người lớn.
Khả năng chủ động tập trung như vậy hoàn toàn khác với việc bị người lớn ép ngồi yên một chỗ. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy khả năng điều tiết sự chú ý của trẻ đang phát triển tốt. Khi đi học, trẻ có thể dễ dàng tập trung nghe giảng, làm bài và hoàn thành nhiệm vụ mà không cần cha mẹ liên tục nhắc nhở.
Tuy nhiên, cũng cần phân biệt rõ: Một đứa trẻ chỉ đơn thuần hiếu động, luôn chân luôn tay, rất khó tập trung vào bất kỳ hoạt động nào trong thời gian dài không giống với một đứa trẻ có khả năng chủ động tập trung sâu. Đây là hai biểu hiện khác nhau và không nên đánh đồng.
Đặc điểm thứ ba: Biết suy luận, vận dụng điều đã học vào những tình huống mới
Những đứa trẻ chỉ học thuộc lòng thường có thể ghi nhớ một kiến thức và sử dụng nó trong đúng dạng bài đã được hướng dẫn. Nhưng khi tình huống thay đổi, các em lại dễ lúng túng. Ngược lại, những đứa trẻ có khả năng lĩnh hội tốt thường biết vận dụng kiến thức đã học vào những hoàn cảnh mới. Nói cách khác, các em có khả năng liên hệ và chuyển giao kiến thức.
Biểu hiện này có thể bắt gặp ngay trong cuộc sống thường ngày. Khi được dạy nhận biết hình tròn, trẻ có thể tự phát hiện chiếc đĩa, quả bóng hay bánh xe đều có hình dạng tương tự. Khi biết dùng cốc để đựng nước, trẻ có thể thử sử dụng bát hoặc chai. Khi hiểu được một bài học trong câu chuyện, trẻ có thể liên hệ với những tình huống tương tự xảy ra xung quanh mình.
Trong học tập, khả năng này thể hiện ở việc trẻ có thể nhận ra quy luật của một dạng bài sau khi được hướng dẫn một lần, thay vì phải học lại từ đầu mỗi khi gặp một bài toán tương tự. Đó chính là khả năng liên tưởng và tư duy logic.
Khi lên trung học cơ sở, số lượng môn học tăng lên, kiến thức cũng trở nên phức tạp hơn, lợi thế này có thể bộc lộ rõ hơn. Bởi lúc ấy, điều quan trọng không chỉ là ghi nhớ được bao nhiêu kiến thức, mà còn là khả năng kết nối và vận dụng chúng.
Thay vì chỉ chăm chăm nhìn vào điểm số trên bài kiểm tra rồi lo lắng, cha mẹ hãy thử quan sát con nhiều hơn: Hôm nay con lại đặt ra câu hỏi kỳ lạ nào? Con say mê hoạt động gì đến mức quên cả thời gian? Con đã biết liên hệ điều mới học với những kiến thức cũ ra sao? Đó cũng là những điều đáng để cha mẹ vui mừng trên hành trình trưởng thành của con.