147.000 học sinh, 88.000 suất công lập: 'Lối ra' nào cho bài toán lớp 10 Hà Nội?

Kỳ thi lớp 10 tại Hà Nội mỗi năm luôn tạo ra áp lực lớn bởi số học sinh tốt nghiệp THCS vượt xa số suất học tại các cơ sở công lập.

Hà Nội hiện có khoảng 117 trường THPT công lập tham gia tuyển sinh lớp 10, gồm cả trường chuyên, trường không chuyên và trường tự chủ tài chính. Thành phố nỗ lực mở thêm một số trường mới, như THPT Việt Hùng tại xã Đông Anh và một trường THPT tại khu đô thị mới Cầu Giấy. Tuy nhiên, các chuyên gia giáo dục nhận định việc xây dựng trường mới cần nhiều năm và nguồn lực lớn, do đó khó giải quyết ngay toàn bộ áp lực.

Dự thảo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm cho thấy, từ năm 2031–2045 thành phố sẽ cần thêm 91 trường THPT để đáp ứng đủ nhu cầu học tập của học sinh trong bối cảnh dân số tăng nhanh.

Bên cạnh yếu tố hạ tầng, phân luồng sau THCS cũng đang là vấn đề then chốt. Mặc dù chính sách này được triển khai từ nhiều năm nay, thực tế vẫn có nhiều nút thắt. Nhiều gia đình cho rằng học nghề sau THCS là “kém sang” hoặc cơ hội việc làm hạn chế, khiến lượng học sinh lựa chọn con đường này còn thấp, cuộc cạnh tranh vào lớp 10 công lập luôn "khốc liệt".

TS Đặng Minh Tuấn, giảng viên Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, vấn đề cốt lõi của kỳ thi lớp 10 hiện nay không chỉ nằm ở số lượng thí sinh, mà là sự chênh lệch giữa nhu cầu vào trường công lập và khả năng đáp ứng của hệ thống trường học.

Cô Nguyễn Thị Thu Hà – Hiệu trưởng Trường THCS Trưng Vương, Hà Nội cũng đồng tình cho rằng, số lượng trường THPT công lập còn chênh lệch khá lớn so với số lượng trường THCS và quy mô học sinh tốt nghiệp mỗi năm.

“Ở nhiều quận, huyện có dân số cơ học tăng nhanh, số lượng học sinh ngày càng nhiều. Vì vậy giải pháp căn cơ nhất vẫn là tăng thêm trường, xây thêm trường công lập”, bà Hà nói.

TS Đặng Minh Tuấn cho rằng thành phố cần tiếp tục mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng các trường THPT công lập, đồng thời về lâu dài Hà Nội cần tiếp cận vấn đề theo hướng đa dạng hóa hệ thống giáo dục sau cấp THCS, thay vì chỉ tập trung vào một kỳ thi lớp 10.

“Tôi được biết Hà Nội dự kiến khởi công 6 trường liên cấp tiên tiến, hiện đại ở các khu vực vùng ven. Đây sẽ là cơ hội tốt để học sinh có thêm lựa chọn học tập trong hệ thống công lập chất lượng cao”, ông Tuấn nói.

Trong khi đó, TS. Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh, để giảm áp lực cho kỳ thi lớp 10 và mở rộng cơ hội học tập sau THCS, Hà Nội cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng nguồn cung cơ sở giáo dục.

Ngoài việc thành phố cần mở rộng, xây thêm trường mới trong khu vực công lập, bao gồm cả các trường THPT và hệ thống trung học nghề. Bên cạnh việc xây dựng thêm trường mới, Hà Nội có thể phát triển thêm các chương trình trung học nghề tại các trường cao đẳng hiện có, tận dụng cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên sẵn có để tăng thêm lựa chọn cho học sinh sau khi tốt nghiệp THCS.

Một giải pháp khác là cho phép các trường cao đẳng và đại học đáp ứng đủ điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và chương trình đào tạo được tuyển sinh và giảng dạy chương trình THPT. Theo chuyên gia, cách làm này có thể tận dụng hiệu quả nguồn lực giáo dục hiện có, đồng thời tạo thêm nhiều cơ hội học tập cho học sinh ngoài hệ thống trường phổ thông truyền thống.

Ông cũng cho rằng những đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM cần có cơ chế đặc thù để khuyến khích xã hội hóa giáo dục, thu hút các nguồn lực ngoài công lập tham gia đầu tư mở thêm trường THPT. Việc phát triển hệ thống trường ngoài công lập không chỉ góp phần giảm sức ép thi cử vào trường công mà còn tạo ra sự cạnh tranh về chất lượng, từ đó giúp giảm chi phí học tập cho người học.

Trong bối cảnh Hà Nội đặt mục tiêu tiến tới phổ cập giáo dục 12 năm, TS. Hoàng Ngọc Vinh cho rằng thành phố có thể nghiên cứu cơ chế "hỗ trợ học phí cho học sinh theo học tại các trường ngoài công lập" với mức tương đương học phí ở trường công lập. Chính sách này tương tự như việc trước đây Nhà nước từng hỗ trợ học phí cho học sinh tốt nghiệp THCS học trung cấp nghề, qua đó khuyến khích đa dạng hóa con đường học tập.

Ngoài ra, thành phố cũng có thể rà soát, cải tạo và tận dụng các cơ sở giáo dục cũ để mở rộng quy mô đào tạo trong giai đoạn trước mắt. Về lâu dài, khi quá trình đô thị hóa mở rộng và hệ thống giao thông ngày càng thuận tiện, học sinh hoàn toàn có thể lựa chọn theo học tại các trường công lập ở khu vực ven đô, nơi mức độ cạnh tranh vào lớp 10 hiện chưa quá cao so với khu vực nội thành.

"Nếu các giải pháp này được triển khai đồng bộ, Hà Nội sẽ từng bước giảm áp lực cho kỳ thi lớp 10, đồng thời mở rộng thêm nhiều con đường học tập phù hợp cho học sinh sau THCS. Giai đoạn chuyển cấp sau THCS tại Hà Nội sẽ trở nên công bằng và hiệu quả hơn, không còn là cuộc chạy đua căng thẳng chỉ để giành một suất học công lập" , TS. Hoàng Ngọc Vinh nêu quan điểm.