Vị Trạng nguyên duy nhất trong lịch sử Việt Nam đi tu, từ chối làm rể vua Trần

Nhật Linh,

Trước khi trở thành vị Tổ thứ ba của Thiền phái Trúc Lâm, ông còn gắn với giai thoại được nhà vua ngỏ ý gả công chúa nhưng đã từ chối.

Huyền Quang (1254-1334), tên thật là Lý Đạo Tái, quê ở hương Vạn Tải, vùng Kinh Bắc, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh. Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, có trí nhớ tốt và khả năng tiếp thu nhanh. Theo những ghi chép trong Tam tổ thực lục, ông được cha mẹ yêu thương, dạy dỗ và sớm bộc lộ tư chất hơn người.

Nhờ tài năng văn chương và sự chăm chỉ học tập, Lý Đạo Tái sớm bước vào con đường khoa cử. Năm 1274, dưới triều vua Trần Thánh Tông, ông tham gia kỳ thi và đỗ Trạng nguyên. Sau khi đỗ đạt, ông được bổ nhiệm làm việc tại Viện Nội Hàn, một cơ quan phụ trách công việc văn thư, soạn thảo của triều đình. Với kiến thức uyên bác và khả năng ứng đối nhanh nhạy, ông còn được giao nhiệm vụ tiếp đón sứ thần phương Bắc.

Tài năng và danh tiếng của Lý Đạo Tái khiến ông được vua Trần tin tưởng, trọng dụng. Trong một số giai thoại được lưu truyền, nhà vua từng có ý định gả công chúa Liễu Sinh cho ông nhưng vị Trạng nguyên đã từ chối. Câu chuyện này thường được nhắc đến như một chi tiết đặc biệt trong cuộc đời ông, bên cạnh con đường khoa cử và sự nghiệp làm quan.

Nhờ tài năng văn chương và sự chăm chỉ học tập, Lý Đạo Tái sớm bước vào con đường khoa cử (Ảnh minh hoạ)

Không chỉ từ chối lời cầu hôn được cho là từ phía hoàng gia, Lý Đạo Tái còn nhiều lần xin rời chốn quan trường để theo đuổi con đường tu hành. Theo các tài liệu về cuộc đời Huyền Quang, ông từng làm quan qua ba triều vua Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông và Trần Anh Tông. Trong khoảng thời gian ấy, ông có điều kiện tiếp xúc với Phật giáo, tìm hiểu kinh sách và dần dành nhiều sự quan tâm cho đời sống tinh thần.

Bước ngoặt đến vào khoảng năm 1305, khi Lý Đạo Tái quyết định từ quan, xuất gia tu hành. Ông được ban pháp danh Huyền Quang, sau đó theo học và gắn bó với Thiền phái Trúc Lâm. Việc một người từng đạt học vị cao nhất trong khoa cử, có địa vị và được triều đình trọng dụng lựa chọn rời bỏ quan trường để đi tu đã khiến cuộc đời ông trở thành câu chuyện đặc biệt trong lịch sử.

Bước ngoặt đến vào khoảng năm 1305, khi Lý Đạo Tái quyết định từ quan, xuất gia tu hành (Ảnh minh hoạ)

Sau khi Phật hoàng Trần Nhân Tông viên tịch, Huyền Quang tiếp tục con đường tu tập và hoằng dương Phật pháp. Năm 1317, ông được Thiền sư Pháp Loa truyền tâm ấn, kế thừa vị trí Tổ thứ ba của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Ông từng trụ trì chùa Vân Yên trên núi Yên Tử, nay là chùa Hoa Yên, thu hút đông đảo tăng ni, Phật tử đến học đạo.

Không chỉ được biết đến với vai trò một thiền sư, Huyền Quang còn là nhà thơ có vị trí trong văn học thời Trần. Những sáng tác của ông mang dấu ấn của một trí thức uyên bác, kết hợp giữa vốn học vấn Nho gia và tư tưởng Phật giáo. Cuộc đời ông vì thế không chỉ gắn với con đường khoa cử hay sự nghiệp tu hành mà còn để lại dấu ấn trong lịch sử văn hóa, tư tưởng Việt Nam.

Năm 1334, Huyền Quang viên tịch, thọ 80 tuổi. Ông được hậu thế tôn vinh là Đệ tam Tổ của Thiền phái Trúc Lâm, cùng với Phật hoàng Trần Nhân Tông và Thiền sư Pháp Loa tạo thành Tam Tổ Trúc Lâm. Từ một Trạng nguyên từng làm quan trong triều đình, Huyền Quang đã lựa chọn cuộc đời tu hành và trở thành một trong những nhân vật tiêu biểu của Phật giáo Việt Nam thời Trần.

Tổng hợp (VnExpress, Dân Việt)

Chia sẻ