Vì sao mua hàng giảm giá liên tục có thể khiến ngân sách tăng thay vì giảm?

Có một nghịch lý khá phổ biến trong quản lý tiền bạc: càng cố mua đồ rẻ, một số người càng tiêu nhiều.

Bạn bước vào ứng dụng mua sắm chỉ để tìm một chai dầu gội. Nhưng chai dầu gội đang giảm từ 180.000 đồng xuống còn 139.000 đồng. Nếu mua thêm một chai sữa tắm, tổng đơn đạt 299.000 đồng và được miễn phí vận chuyển. Thêm khoảng 80.000 đồng nữa lại có voucher giảm 40.000 đồng.

Cuối cùng, đơn hàng từ nhu cầu ban đầu khoảng 140.000 đồng trở thành đơn hơn 350.000 đồng.

Bạn vẫn có cảm giác mình vừa "tiết kiệm được cả trăm nghìn" nhưng tài khoản ngân hàng lại mất thêm hơn 200.000 đồng.

Đó chính là điểm dễ gây nhầm lẫn nhất của mua hàng giảm giá: chúng ta thường nhìn vào số tiền được giảm, thay vì nhìn vào tổng số tiền đã chi.

1. Giảm giá khiến chúng ta coi một khoản chi là một khoản tiết kiệm

Giả sử một chiếc áo có giá niêm yết 800.000 đồng, nay giảm còn 480.000 đồng.

Người mua rất dễ nghĩ: "Mình tiết kiệm được 320.000 đồng".

Nhưng xét từ góc độ ngân sách cá nhân, điều này chỉ đúng nếu bạn đã có kế hoạch mua chiếc áo đó với giá 800.000 đồng.

Nếu trước khi nhìn thấy chương trình giảm giá bạn hoàn toàn không có ý định mua áo, giao dịch thực tế không phải: Tiết kiệm 320.000 đồng.

Mà là: Chi thêm 480.000 đồng.

Sự khác biệt nhỏ trong cách diễn giải này có thể thay đổi hoàn toàn hành vi tiêu dùng.

Các chương trình khuyến mại khiến người mua tập trung vào phần "được lợi". Giá gốc càng cao, mức giảm càng lớn, cảm giác mua được món hời càng mạnh.

Trong khi ngân sách gia đình chỉ quan tâm đến một con số rất đơn giản: bao nhiêu tiền đã rời khỏi tài khoản.

2. "Mua thêm một chút để được giảm nhiều hơn" là chiếc bẫy rất phổ biến

Nhiều chương trình bán hàng được thiết kế theo ngưỡng:

Đơn 299.000 đồng được miễn phí vận chuyển. Đơn 499.000 đồng được giảm 50.000 đồng. Mua 3 sản phẩm được giảm thêm 15%. Mua 2 tặng 1. Chi đủ 1 triệu đồng được tặng voucher cho lần sau.

Những con số này khiến người mua dễ thay đổi mục tiêu.

Ban đầu, bạn mua thứ mình cần. Sau đó, bạn bắt đầu mua thêm để đạt điều kiện khuyến mại.

Ví dụ bạn định mua một món đồ giá 220.000 đồng nhưng phải mua đủ 300.000 đồng mới được miễn phí vận chuyển 30.000 đồng. Bạn thêm một món trị giá 95.000 đồng.

Kết quả:

Nếu không chạy theo miễn phí vận chuyển, bạn có thể trả khoảng 250.000 đồng. Sau khi "tiết kiệm" 30.000 đồng phí vận chuyển, bạn lại chi tổng cộng 315.000 đồng. Bạn được lợi ở một khoản nhỏ nhưng tăng tổng chi tiêu.

Đây cũng là lý do những món đồ giá vài chục nghìn đồng thường xuất hiện rất nhiều trong giỏ hàng. Từng món nhìn không đáng kể, nhưng cộng lại có thể trở thành một khoản lớn cuối tháng.

3. Sale làm giảm "độ đau" khi tiêu tiền

Một món đồ 1 triệu đồng khiến nhiều người cân nhắc khá lâu nhưng khi nó được gắn nhãn: "Giá gốc 1 triệu – hôm nay chỉ còn 599.000 đồng" cảm giác sẽ hoàn toàn khác.

599.000 đồng không còn được so sánh với số dư tài khoản của bạn. Nó được so sánh với mức giá 1 triệu đồng. Và vì thế, món đồ bỗng trở nên "rẻ". Đây là một trong những cách giá tham chiếu ảnh hưởng đến quyết định mua sắm.

Người tiêu dùng không chỉ đánh giá một món hàng dựa trên giá trị tuyệt đối mà còn nhìn vào mức chênh lệch so với một con số khác.

Một chiếc túi 700.000 đồng có thể khiến bạn thấy đắt nhưng cũng chiếc túi ấy, nếu được ghi: "Giảm từ 1,4 triệu xuống 700.000 đồng" lại dễ tạo cảm giác đáng mua.

Trong khi với ngân sách cá nhân, cả hai trường hợp vẫn là 700.000 đồng được chi ra.

4. Mua đồ giảm giá dễ sinh ra tâm lý tích trữ

"Đằng nào cũng dùng."

"Để lần sau khỏi mua."

"Hạn sử dụng còn lâu."

"Giá này chắc không có lần thứ hai."

Đó là những lý do rất quen thuộc khi người tiêu dùng mua số lượng lớn sản phẩm đang giảm giá. Với một số hàng thiết yếu có mức tiêu thụ ổn định, mua nhiều khi giá tốt thực sự có thể tiết kiệm tiền.

Nhưng vấn đề xuất hiện khi khái niệm "hàng thiết yếu" bị mở rộng.

Từ giấy vệ sinh, nước giặt, dầu gội, chúng ta bắt đầu tích trữ mỹ phẩm, quần áo, đồ bếp, hộp đựng, đồ trang trí, thực phẩm và đủ loại vật dụng được cho là "sớm muộn cũng cần".

Một sản phẩm mua dự phòng trở thành ba sản phẩm. Ba sản phẩm thành một ngăn tủ và đôi khi tới lúc sử dụng, người mua thậm chí quên rằng mình đã mua.

Tiền vì thế bị biến thành hàng tồn kho trong chính căn nhà.

5. Những đơn hàng nhỏ làm bạn đánh giá thấp mức chi tiêu thực tế

- Một đơn 89.000 đồng.

- Một đơn 149.000 đồng.

- Một đơn 219.000 đồng.

- Một đơn 79.000 đồng.

Không khoản nào có vẻ nghiêm trọng nhưng nếu mỗi tuần xuất hiện 4–5 đơn như vậy, một tháng tổng chi có thể lên tới vài triệu đồng.

Đặc biệt, thanh toán điện tử khiến việc mua sắm diễn ra nhanh đến mức người tiêu dùng ít cảm nhận được dòng tiền đang rời khỏi tài khoản.

Có những người rất thận trọng trước một món hàng 2 triệu đồng nhưng lại dễ dàng thực hiện 10 giao dịch trị giá 200.000–300.000 đồng.

- Về mặt tâm lý, 10 khoản nhỏ có vẻ nhẹ nhàng hơn.

- Về mặt tài chính, chúng hoàn toàn giống nhau.

Thậm chí còn nguy hiểm hơn vì các khoản nhỏ khó được nhớ chính xác.

6. Sale liên tục biến mua sắm thành một hoạt động giải trí

Trước đây, nhiều người đi mua đồ khi cần. Hiện nay, không ít người mở ứng dụng thương mại điện tử khi đang nghỉ trưa, chờ xe, xem TV hoặc trước khi đi ngủ.

Mục đích ban đầu không hẳn để mua một món cụ thể. Họ chỉ muốn "xem hôm nay có gì rẻ".

Khi đó, mua sắm chuyển từ hành vi đáp ứng nhu cầu sang một hình thức giải trí.

Flash sale, đồng hồ đếm ngược, voucher giới hạn, thông báo "chỉ còn 2 sản phẩm" hay chương trình giảm giá vào các ngày đặc biệt đều tạo cảm giác rằng cơ hội đang trôi qua.

Người mua không còn hỏi: "Tôi có cần món này không?" mà chuyển sang: "Nếu không mua hôm nay, liệu ngày mai có phải mua đắt hơn không?"

Chỉ một thay đổi trong câu hỏi cũng đủ khiến quyết định tài chính thay đổi.

7. Cách đơn giản nhất để biết một món sale có thực sự giúp tiết kiệm

Trước khi thanh toán, hãy thử bỏ qua giá gốc, phần trăm giảm giá và số tiền được tiết kiệm.

Chỉ nhìn vào giá cuối cùng bạn phải trả.

Sau đó tự hỏi ba câu:

- Nếu món này không giảm giá, tôi có mua nó trong tháng này không?

- Nếu câu trả lời là không, khả năng cao đây là chi tiêu phát sinh.

- Món này có nằm trong ngân sách hoặc danh sách mua sắm trước đó không?

Nếu không, hãy coi nó là một khoản chi mới chứ không phải khoản tiết kiệm.

Nếu hôm nay không mua, cuộc sống của tôi có bị ảnh hưởng đáng kể không? Nếu không, bạn hoàn toàn có thể chờ thêm 24–48 giờ.

Khoảng thời gian chờ này đặc biệt hữu ích với quần áo, mỹ phẩm, đồ gia dụng nhỏ và những món mua theo cảm xúc.

Rất nhiều món "phải mua ngay" sẽ trở nên bình thường chỉ sau một đêm.

Người tiết kiệm giỏi không phải người mua được nhiều món giá rẻ

Mua hàng giảm giá không xấu.

Nếu đó là sản phẩm bạn chắc chắn cần, giá được kiểm tra kỹ và số lượng phù hợp với khả năng sử dụng, khuyến mại có thể giúp giảm chi tiêu đáng kể.

Nhưng giá thấp không tự động biến một giao dịch thành quyết định tài chính tốt. Một món đồ giảm 50% nhưng không cần dùng vẫn là tiền bị chi ra.

Ngược lại, một món hàng không giảm giá nhưng được sử dụng thường xuyên trong nhiều năm đôi khi lại là khoản mua sắm hợp lý hơn.

Vì thế, thay vì hỏi: "Món này đang giảm bao nhiêu?" hãy thử hỏi: "Nếu bỏ qua chữ SALE, tôi còn muốn mua nó không?"

Đó có lẽ là phép thử nhanh nhất để phân biệt một món hời thực sự với một khoản chi được khoác lên chiếc áo "tiết kiệm".

Và khi quản lý ngân sách, thứ đáng quan tâm cuối cùng không phải bạn đã "tiết kiệm" được bao nhiêu trên hóa đơn.

Mà là cuối tháng, bạn còn giữ lại được bao nhiêu tiền trong tài khoản.