Trẻ dạt nhà, "ma" hè phố

Đột nhập "xóm bụi"

Chúng ngủ lang thang, kiếm sống lang thang. Lúc này chúng đánh giày nhưng chỉ một lát sau đã có thể ăn cắp. Và nếu mất một hộp đánh giày thì chúng sẽ ăn xin hoặc trấn lột. Cũng có đứa chẳng làm gì cả, nằm đói meo chờ lũ bạn về cho chiếc bánh mỳ...

Sự phân chia này không có trên thực tế hồ sơ của công an hay của bất kỳ một tổ chức nào. Ngay cả với lũ trẻ cũng vậy, chúng chẳng bao giờ để ý đến việc đó. Chỉ có những thành viên tổ công tác xã hội Anpha là biết cách phân chia theo kiểu này.

Lang thang ra khu vực nhạy cảm nhất của nhóm trẻ bụi. Khu chợ và ga Hàng Cỏ. Việc làm hợp pháp của lũ trẻ ở đây là nhặt vỏ chai Lavi, bán báo, bán kẹo cao su. Nhưng hầu hết chúng đều ăn cắp nhanh như chảo chớp. Từ 4h30 chiều trở đi bọn trẻ này mới xuất hiện. Vì nếu đi làm trước giờ, chúng sẽ bị coi là không nơi nương tựa và được dồn về các nhà tình thương. Mà lũ trẻ này thì cực kỳ ghét nhà tình thương.

Chúng tôi đi trên cầu Long Biên và nhìn xuống bến thuyền. Một nhóm đang ngồi chích thuốc trên nền đất nhão nhoẹt. Những người dân quê đang bày la liệt chuối và hoa quả. Những con thuyền vá chằng vá đụp đậu trên sông. T.Phương bảo: "Xóm chài này có đủ mọi thứ chuyện. Bán thuốc phiện. Đẻ thuê. Rượu chè, cờ bạc, mại dâm...". Dừng lại ở một mố cầu Long Biên, đoạn gần giữa sông. Chui qua đường ray tàu hỏa, chúng tôi lọt tụt xuống phần tiếp xúc giữa mố cầu nhô lên từ mặt nước và phần dầm cầu bắc ngang. ở đó có một khoảng trống nhỏ bằng vài chiếc chiếu con. Chiếu, màn và dao, côn nhét ở các khe sắt. Một vài chiếc kim tiêm vứt chỏng chơ trên nền xi măng ẩm mốc. "Mỗi nhóm ngủ một mố như thế này. Nhóm nào mạnh thì được ngủ ở giữa sông. Nhóm yếu hơn thì phải vào gần bờ...", T.Phương nói.

Tôi rùng mình, chóng mặt nhìn xuống mặt nước loang loáng ở độ cao vài chục mét phía dưới và tự hỏi: các chú nhỏ đang ngủ mà lăn tùm xuống sông thì sao nhỉ?. "Bọn chúng ở đâu đó đang quan sát mình. Tốt nhất là đừng chui xuống mố khác, tránh chuyện hiểu nhầm. Có một sinh viên đi thực tế công tác xã hội đã bị lũ trẻ cho ăn dao ngay trên cầu đấy, biết không?...", Phương cảnh báo. Chui lên đường ray cầu, nhảy xuống chợ Long Biên, vòng vèo vào những con ngách nhỏ, lội ngược ra chợ Đồng Xuân, Phương tóm một thằng nhỏ đang cầm một chiếc lốp xe lại hỏi: "Bọn nó đâu?". Thằng nhỏ nhát gừng: "Mưa, bọn nó không lên" rồi tuột khỏi tay Phương "vọt" luôn. Chúng tôi lại chui rúc, lại tìm kiếm.

P.T.Phương đưa tôi xuống khu Cầu Mới - Ngã Tư Sở. Những con đường đen ngòm bên rãnh cống tanh lòm đầy rác rưởi. Đến khu bọn trẻ ở thật chẳng nhận ra đâu là nhà, đâu là chuồng. Những túp lều sít nhau, hộ nọ ngăn cách với hộ kia tạm bợ bằng tấm phên hoặc mảnh nilon cũ nát căng ngang. "Nhưng được cái rẻ. Bình dân 5.000 đồng /đêm".

Vào tìm Huy, đại ca của bọn trẻ ở đây nhưng không gặp. Bất ngờ quay lại, phải kìm lắm tôi mới không hét lên khi ngay sau mình là một thằng bé cao lòng khòng, có thể nói là một bộ xương di động. Đôi mắt thô lố trên cái đầu cạo trọc nổi những đám dị hình đỏ ửng. Nó bị ghẻ. Thành, tên nó, 18 tuổi, lên được 5 năm. Làm đủ nghề bới rác, ăn xin, đánh giày. Bị bắt lên Đồng Dầu 6 lần. Vì ghẻ nên ai cũng kinh, không làm gì được, phải ở nhà chờ lũ bạn cho cái gì ăn cái nấy. "Đưa đối tượng vào nhà tình thương không dễ đâu. Cứ vào được, rồi mắt trước mắt sau "chú" trốn ngay" - Phương nói.

Kiếm sống lang thang...

Sau một ngày lòng vòng, cuối cùng, P.T.Phương và tôi dạt vào một quán cà phê ở chợ ăn cắp cạnh ga Hàng Cỏ và nghe chàng tình nguyện này kể về công việc đường phố của mình. T.Phương kể, có lần ghé qua "xóm bụi đời" dưới gầm cầu Long Biên, anh và 2 tình nguyện viên khác bắt gặp Huyên "ve" rũ gập người sau lần chích vào giữa bẹn.

Ngay sát bên, Thái "còm" cũng đang phê. Đám bạn nằm cạnh đó cả ngày chưa trộm được của ai cái gì để bán lấy tiền chích thì vật vã, tru tréo... Với những người trong nhóm Anpha, đám trẻ nghiện là nỗi ám ảnh họ. Trong số các tay hảo hán đường phố, Vinh "tồ" là lớn tuổi nhất. 25 tuổi, nghiện 6 năm và bị nhiễm HIV, cơ thể chỉ da bọc xương, suốt ngày bị hành hạ bởi cảm sốt, tiêu chảy. Bây giờ, hắn cứ lê lết, lấy hè phố làm nhà để chờ chết. Ngay cả đám trẻ "xóm bụi" chưa dính hoặc chưa đổ bệnh cũng không dám tới gần hắn.

Trong giới bụi đời, Thái "còm" dù mới 15 tuổi nhưng đã nổi tiếng về thành tích chích và chôm đồ. Một lần, sau một hồi rượt đuổi mướt mồ hôi, T.Phương đã tóm được cậu ở ga Hàng Cỏ khi đang thó tiền của một bà cụ đang ngồi chờ mua vé.

Ban đầu Thái một mực khai: "Em chỉ ngồi đây chơi thôi chứ có làm gì đâu". Sau một hồi bị tra vấn, Thái "còm" vẫn vòng vo không nhận là làm nghề hai ngón. Đến khi nhóm tình nguyện bắt vén tay áo để lộ ra những dấu chích thâm đen chi chít, cậu mới thành thật: "Đói thuốc quá nên em mới làm liều. Em thử chích có... 2 năm". T.Phương hỏi tiền đâu mà chích, cậu trả lời: bạn bè cho. Nhưng đến lúc bị hỏi tiếp, ai có tiền mà cho mãi, thì cậu gục đầu.

Mấy đứa bụi đời trong diện quản lý như Thái "còm" thì chẳng giấu giếm gì thân phận của người cùng cảnh ngộ: "Đã dạt nhà thì làm gì có đứa nào còn tử tế hả anh. Chán đời đâm ra nghiện hút thôi. Có hàng thì chơi chung, còn không thì đi với thằng khác. Đứa trả cái này, đứa miễn phí cái kia. Huề tiền! ".

So với đám trẻ ở xóm bụi, Thái “còm” có hoàn cảnh khá lâm ly. Cha mẹ ở Nam Định bỏ nhau, cậu chán đời bỏ nhà đi bụi. Cứ nhảy xe mãi rồi cậu cũng lên tới Hà Nội. Đời hè phố không cho cậu đến với bạn tốt mà toàn là những đứa trộm cắp, nghiện ngập. Bây giờ hỏi bị AIDS chưa, Thái lắc đầu, nhưng hỏi có dám đi xét nghiệm không, cậu cũng... lắc luôn. T.Phương kể: "Hầu như lần nào gặp Thái “còm” cũng thấy cậu trong cảnh đói thuốc lẫn đói cơm. Túng quá làm liều, cậu đi xin đểu, trộm cắp đầu đường xó chợ. Thái cũng được xóm bụi mệnh danh là bố già lừa đảo. Bao nhiêu lần bị nhóm tình nguyện túm được vì trót "cầm nhầm" ví của khách đang mua vé tàu ở ga Hàng Cỏ, bị xử theo luật mà các tình nguyện viên đã đề ra là bấy nhiêu lần cậu lại trở về đường cũ. Hễ đụng đám dân chích đàn anh đòi đánh vì dám qua mặt, cậu lại quay sang hạnh họe đám trẻ khác trong "xóm bụi"...

Trong cuộc nói chuyện P.T.Phương kể: "Mỗi đứa một hoàn cảnh, đáng thương lắm! Lần đầu tiếp xúc trẻ lang thang thường được nghe những hoàn cảnh gia đình rất mùi mẫn, thương tâm như trong phim".

Anh bảo: "Muốn hiểu và thông cảm với chúng thì đầu tiên phải có điểm tương đồng, hãy nói với chúng bằng ngôn ngữ chợ búa nhất. Khi đã có được sự thân thiện rồi thì những việc còn lại chỉ đơn giản như điền đáp số vào một bài toán vậy. Chúng chẳng quan tâm đến số phận tình nguyện viên của tôi, chỉ cần biết tôi tên T.Phương và tôi đối xử tốt với chúng. Thế là bọn trẻ sẽ nghe những gì tình nguyện viên nói.

Nói thì đơn giản vậy thôi nhưng làm được điều ấy không phải ngày một ngày hai. Kể cũng buồn cười, ngày đầu mới làm tình nguyện, nhiều bạn gái rất xinh, duyên dáng, không biết đến một từ nói tục. ấy vậy mà bây giờ thì chẳng tình nguyện viên nữ nào không thể nói chuyện bằng thứ ngôn ngữ của dân đầu đường xó chợ. Khó khăn chưa phải đã hết, có những chuyện không phát sinh từ phía các em hay các tay anh chị mà chính từ sự hợp tác của nhiều tổ chức xã hội. Một em bé không nhà mong có một nơi yên ấm, đưa chúng vào nhà tình thương đã là một kỳ công nhưng giữ được chúng ở đó còn khó hơn"...

P.T.Phương phân trần, hiện tại không biết có bao nhiêu trẻ đang sống lang thang ngoài đường phố Hà Nội nhưng chắc chắn rằng tất cả những cuộc truy quét của các cơ quan chức năng chỉ có thể làm giảm bớt trong giai đoạn nhất định chứ không thể nào giải quyết triệt để  xóm bụi đời. T.Phương kể rằng, có đứa bị bắt thản nhiên cho rằng vào trại chẳng qua là đổi gió ít bữa rồi về.

Nếu nằm trong "tầm ngắm" của công an thì chúng dạt sang địa bàn khác hoặc chui rúc vào các con hẻm nhỏ để ẩn náu. Điều đáng bàn, quản lý, chữa trị cho những trẻ bụi đời "dính" nghiện, mắc "ết" đã khó, nhưng để bắt được chúng lại không đơn giản chút nào. Dù bắt được chúng rồi thì quản lý được lâu không. Nhiều đối tượng mới đưa vào trại, vài ngày sau, đã thấy nhởn nhơ ngoài đường.