Tại sao Nobita càng có nhiều vàng thì càng "nghèo"? Bài học lạm phát đắt giá từ chiếc túi thần kỳ

Trong kho tàng bảo bối của Doraemon, những thiết kế có khả năng tạo ra vật chất quý giá luôn là "miếng mồi" hấp dẫn đối với tính cách lười biếng và ham muốn tức thời của Nobita. Tuy nhiên, đằng sau những tình tiết gây cười khi cậu chàng hô biến mọi thứ thành vàng, tác giả Fujiko F. Fujio đã khéo léo cài cắm những nguyên lý kinh tế học mà bất kỳ học sinh, sinh viên nào cũng nên nghiền ngẫm.

Điển hình nhất là bài học về lạm phát và quy luật cung cầu. Trong tập truyện Máy Sản Xuất Tiền Mặt hay các bảo bối tương tự, khi Nobita tạo ra một lượng vàng khổng lồ tràn ngập căn phòng, cậu nhận ra một sự thật phũ phàng là vàng không còn giúp cậu mua được những thứ mình muốn.

Dưới góc nhìn kinh tế học, vàng có giá trị cao vì tính khan hiếm. Khi nguồn cung trở nên vô tận nhờ bảo bối, giá trị trao đổi của vàng sẽ rơi thẳng đứng. Nếu kịch bản này xảy ra ngoài đời thực, nó sẽ dẫn đến một cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Việc Nobita cầm một thỏi vàng lớn nhưng không đổi được một gói bánh rán chính là hình ảnh minh họa đắt giá nhất cho tình trạng "tiền mất giá" khi lượng cung tiền hoặc vật bảo chứng vượt quá khả năng sản xuất của nền kinh tế.

Sâu sắc hơn, mẩu chuyện về vàng trong Doraemon còn chạm đến khái niệm "giá trị sử dụng và giá trị trao đổi" của Karl Marx. Trong tập phim Máy Chế Tạo Thực Phẩm, khi những thỏi vàng của ông nhà giàu bị biến thành mì sợi, chúng ta thấy một sự hoán đổi vị trí đầy mỉa mai. Giữa cơn đói, giá trị sử dụng của một bát mì (để sinh tồn) cao hơn hẳn giá trị trao đổi của một thỏi vàng (chỉ để cất giữ). Bài học rút ra ở đây là đừng quá mải mê tích lũy những giá trị ảo hay những thứ chỉ có vẻ ngoài lấp lánh mà hãy tập trung vào những giá trị thực tế có khả năng phục vụ cuộc sống và sự phát triển của bản thân.

Bên cạnh đó, tác giả còn khai thác khía cạnh tâm lý học hành vi. Việc sở hữu vàng quá dễ dàng khiến Nobita rơi vào cái bẫy "thỏa mãn tức thì", làm thui chột khả năng tư duy và nỗ lực. Trong môi trường học đường, điều này tương đương với việc lạm dụng các công cụ giải bài tập có sẵn thay vì tự mình nghiên cứu.

Vàng trong Doraemon thường biến mất hoặc gây ra rắc rối vào cuối truyện như một lời nhắc nhở, rằng những gì không do chính đôi tay mình làm ra đều không bền vững. Sự giàu có thực sự của một sinh viên không nằm ở số vật chất họ sở hữu mà nằm ở "vốn nhân lực", tức là kiến thức và kỹ năng được tích lũy qua quá trình "luyện kim" gian khổ trong học tập.

Qua những trang truyện gắn liền với tuổi thơ, chúng ta thấy vàng không chỉ là một nguyên tố hóa học hay một loại tài sản. Nó là tấm gương phản chiếu lòng tham, sự thông tuệ và những quy luật vận hành ngầm của xã hội. Hiểu về vàng qua lăng kính của Doraemon chính là cách tiếp cận kinh tế học nhập môn đầy thú vị, giúp chúng ta có cái nhìn tỉnh táo hơn trước những "cơn sốt lấp lánh" ngoài đời thực.