Sông băng đổ sụp, 'sóng thần trên núi' cuồn cuộn xé toạc vùng biên giới Nepal
Ảnh vệ tinh và bản đồ cho thấy khối băng đá từ Himalaya sụp xuống, tạo dòng lũ 180 km/h, lao hơn 100 km qua Nepal và Tây Tạng.
Vụ sạt lở băng đá với tốc độ cực nhanh khiến hàng trăm người thiệt mạng tại Nepal và Tây Tạng, Trung Quốc bắt đầu khi một phần của sông băng bị vỡ, đổ xuống đáy thung lũng thấp hơn hàng trăm mét.
Ngày 27/8, lực lượng cứu hộ tiếp tục tìm kiếm người sống sót giữa các thung lũng và sườn đồi ngổn ngang đất đá ở Nepal, trong khi hơn 1.000 người vẫn chưa rõ tung tích.
Khoảnh khắc khối băng khổng lồ tách khỏi Himalaya, gây lũ quét thảm hoạ.
Nguyên nhân khiến sông băng sụp đổ hiện vẫn chưa được xác định. Ban đầu, giới chức Nepal nghi ngờ là do một trận động đất trong khu vực. Tuy nhiên, Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) sau đó xác định rung chấn được ghi nhận là địa chấn phát sinh khi khối băng và đá khổng lồ đổ sập, kéo theo dòng đất đá tràn xuống phía dưới.
Ảnh vệ tinh cho thấy một phần lớn của sông băng gần đỉnh Langtang Lirung đã vỡ ra, khác biệt rõ rệt so với hình ảnh của khu vực này chỉ vài ngày trước.
Trận lở tuyết gồm băng và đá tràn xuống Lhende Khola, con sông chạy dọc biên giới miền núi giữa Nepal và Tây Tạng.
Dòng bùn đất sau đó ập vào cửa khẩu Gyirong ở Tây Tạng và tràn sang Nepal, gây ra trận lũ quét cuốn trôi toàn bộ đường sá, công trình điện lực, đồng thời nhấn chìm nhiều ngôi làng.
Các video được xác minh cho thấy hàng chục người bị dòng nước cuốn trôi tại khu vực biên giới.
Nhà địa chất Guo Zhaocheng cho biết dòng bùn đá hình thành sau vụ lở băng đã di chuyển với tốc độ khoảng 50 m/s tương đương 180 km/h, khiến người dân gần như không có thời gian phản ứng. Dòng vật chất này kéo dài hơn 20 km.
Cuốn trôi cửa khẩu
Những hình ảnh ám ảnh nhất về thảm họa được ghi lại qua camera giám sát tại cửa khẩu Gyirong và khu vực các tòa nhà xuất nhập cảnh phía Nepal.
Camera giám sát lắp đặt tại cửa khẩu Gyirong ghi lại khoảnh khắc thảm họa xảy ra. (Video: Reuters)
Ảnh vệ tinh chụp sau trận lũ cho thấy gần như toàn bộ các tòa nhà trong khu vực đều nằm trên đường đi của dòng bùn đá.
Các tòa nhà xuất nhập cảnh và hải quan của Trung Quốc và Nepal được xây dựng tại nơi sông Lende Khola hợp lưu với sông Bhote Koshi. Hai bên nối với nhau bằng một cây cầu.
Dòng lũ lao 100 km
Dòng nước lũ tràn qua nhiều thung lũng ở Nepal. Sau khi đổ từ vùng Himalaya xuống với chênh lệch độ cao hơn 4.500 m.
Cơn “sóng thần trên núi” tiếp tục xuôi hạ nguồn hơn 100 km, tới khu vực gần biên giới Ấn Độ và làm thay đổi dòng chảy của các con sông.
Hội Chữ thập đỏ cho biết nhiều ngôi làng đã bị phá hủy hoàn toàn, trong khi đường sá và cầu cống không thể lưu thông khiến nhiều cộng đồng bị cô lập. Tổ chức này cho biết thêm rằng mức độ thiệt hại thực tế của thảm họa vẫn chưa thể xác định đầy đủ.
“Một dòng nước bùn cuồn cuộn khổng lồ lao thẳng về phía chúng tôi. Dòng lũ ngày càng dâng cao khi tiến đến gần. Khi nhìn thấy nó tràn vào nhà, tôi cố nắm lấy tay vợ và đưa bà ấy lên sân thượng. Nhưng bà ấy đã bị dòng lũ cuốn đi”, ông Keshav Prasad Baral, 68 tuổi, một người sống sót đang được điều trị tại bệnh viện ở Nepal, kể lại.
Hình ảnh từ máy bay không người lái ghi lại cảnh bùn bao phủ các khu nhà sau trận lũ quét ở Trishuli, huyện Nuwakot, Nepal. (Ảnh: Reuters)
Trung tâm Quốc tế về Phát triển Núi tổng hợp (ICIMOD) ngày 26/8 cho biết trận lũ quét đã tạo ra một dòng nước, bùn đất và đá tảng chảy cuồn cuộn qua hệ thống sông Bhote Koshi và Trishuli. Tại khu vực Galchhi ở hạ lưu, mực nước được cho là đã tăng tới 9 mét chỉ trong vòng 30 phút.
Lũ bùn tấn công làng mạc
Simon Cox, nhà khoa học trưởng chương trình Núi và Biển thuộc Tổ chức Khoa học Địa cầu New Zealand, nhận định: “Biến đổi khí hậu đang tạo ra những điều kiện có thể làm mất ổn định các khối đá và băng ở vùng núi cao”. Ông cho biết thêm rằng điều này có thể khiến những thảm họa liên hoàn xuất hiện thường xuyên hơn.
Dù các chuyên gia cảnh báo không nên coi biến đổi khí hậu là nguyên nhân trực tiếp và duy nhất gây ra vụ sụp đổ, họ cho rằng nhiệt độ gia tăng và tình trạng sông băng tan chảy có thể đã góp phần dẫn đến thảm họa.
Nhiệt độ tăng có thể làm giảm khả năng nâng đỡ của băng trên các sườn núi dốc, khiến lượng nước do băng tan tăng lên, đồng thời làm thay đổi chu kỳ đóng băng, tan băng và lượng mưa. Theo ông Cox, những yếu tố này có thể khiến sườn núi trở nên kém ổn định, làm gia tăng nguy cơ xảy ra các vụ sụp đổ quy mô lớn tại một số khu vực.
Ngày 27/8, Nepal và Trung Quốc đồng loạt cảnh báo về nguy cơ xảy ra thêm các đợt lũ lụt tại khu vực Himalaya. Hai hồ nước mới hình thành ở hai bên biên giới đang có nguy cơ vỡ, trong khi khu vực này vẫn đang phải khắc phục hậu quả của trận lũ thảm khốc xảy ra trong tuần.