SỐC: Một đại học cắt bỏ 16 chuyên ngành đào tạo, Biên dịch từng hot thế cũng bị cắt vì AI dịch nhanh mà rẻ hơn!

Mới đây, phát biểu của ông Liêu Tường Trung, lãnh đạo Đại học Truyền thông Trung Quốc (CUC), đã ngay lập tức leo lên top tìm kiếm nóng với tuyên bố gây sốc: "Năm ngoái, chúng tôi đã thẳng tay cắt bỏ 16 chuyên ngành và định hướng đào tạo đại học, bao gồm biên dịch, nhiếp ảnh...".

Thông tin này đã gây ra một làn sóng chấn động trong dư luận. Trong khi nhiều sinh viên thốt lên đầy chua chát: "Chuyên ngành của tôi sắp bị thất truyền" , số khác lại lo lắng đặt câu hỏi: "Phải chăng AI thực sự sắp đào thải chúng ta?" . Trước những luồng ý kiến trái chiều, ông Liêu chỉ đáp lại ngắn gọn: "Không cần hoảng loạn" .

Nhưng thực tế, đây không đơn thuần là câu chuyện "đừng hoảng sợ", mà chính là một cuộc "đại phẫu" đau đớn - một sự hy sinh cần thiết của các trường đại học trước làn sóng AI đang càn quét mọi lĩnh vực.

Khi những "tượng đài" sụp đổ trước thuật toán

Điểm chung của các chuyên ngành bị cắt giảm là: Tính quy trình cao và chi phí thay thế bằng AI thấp.

Biên dịch từng là "thương hiệu vàng" của CUC với nhiều nhân tài danh tiếng, nay đang mất dần vị thế. Với độ chính xác vượt ngưỡng 98% và khả năng dịch song song liên tục trong 4 giờ không sai sót, các công cụ như Gemini, ChatGPT,... đã tước đi lợi thế của sức lao động thủ công trong dịch thuật cơ bản.

Nhiếp ảnh cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Những kỹ năng từng mất 4 năm đào tạo bài bản nay đã nằm gọn trong chiếc điện thoại thông minh với các thuật toán xử lý ánh sáng và chống rung hoàn hảo. Thậm chí, nhu cầu xã hội đối với nghề nhiếp ảnh đang sụt giảm nghiêm trọng. Thay vì thuê nhiếp ảnh gia và người mẫu chuyên nghiệp để chụp một bức hình sản phẩm, giờ đây các chủ shop thương mại điện tử chỉ cần gửi ảnh gốc cho AI, và kết quả sẽ có trong vài giây với bối cảnh tùy chọn.

Sự tác động của AI đối với các chuyên ngành truyền thống giống như một cuộc chiến bất đối xứng: AI dùng những "món hàng giá rẻ" để đổi lấy những "xa xỉ phẩm" của con người. Nó tương tự như việc dùng máy bay không người lái (UAV) giá rẻ để tiêu hao hệ thống tên lửa Patriot đắt đỏ; cái giá phải trả để duy trì phương thức cũ là quá lớn.

"Chặt cành" để cứu sinh viên khỏi vực thẳm thất nghiệp

Việc CUC khai tử các chuyên ngành như Nhiếp ảnh, Biên dịch, Thiết kế truyền đạt thị giác hay Truyện tranh không phải là một quyết định tùy hứng. Đây vốn là những ngành "mũi nhọn", thậm chí đứng đầu bảng xếp hạng toàn quốc.

Vậy tại sao phải từ bỏ? Câu trả lời rất phũ phàng: Nếu không cắt bỏ, nhà trường sẽ đẩy sinh viên vào sát mép vực thẳm thất nghiệp.

Các số liệu thực tế đã chứng minh điều đó: Năm 2025, tỷ lệ sinh viên ngành Tiếng Anh tìm được việc làm đúng chuyên môn chưa đầy 30%. Các vị trí biên tập và nhiếp ảnh cơ bản giảm hơn 35% so với cùng kỳ. Đặc biệt, các công cụ vẽ AI đã khiến nhu cầu nhân sự thiết kế cơ bản sụt giảm tới 50%. Khi AI có thể sản xuất nội dung chuẩn hóa với chi phí cực thấp, những người chỉ dựa vào kỹ năng truyền thống sẽ mất đi khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Cải cách thực chất hay chỉ là "bình mới rượu cũ"?

Cuộc thanh lọc này thực tế nằm trong chiến lược cải cách "Bốn nhóm" mà CUC triển khai từ năm 2018: Đóng bớt - Nâng cấp - Xây dựng trọng điểm - Thiết kế mới.

Thay vì dạy nhiếp ảnh thuần túy, nhà trường tích hợp nó vào chuyên ngành "Quay phim và Sản xuất điện ảnh truyền hình" nhằm đào tạo quy trình nhất quán từ tiền kỳ đến hậu kỳ. Trong kỷ nguyên tự truyền thông (self-media), kỹ thuật nhiếp ảnh không còn là rào cản, nhưng năng lực kể chuyện và chiều sâu quan sát lại trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Để thay thế những ngành lỗi thời, CUC mở thêm các chuyên ngành giao thoa như Nghệ thuật hình ảnh thông minh, Kỹ thuật nghe nhìn thông minh... nhằm đưa AI vào toàn bộ hệ thống đào tạo. Tuy nhiên, thách thức đặt ra là: Liệu đây là "phao cứu sinh" hay chỉ là chiêu trò đổi tên để tuyển sinh?

Thực tế rất nghiệt ngã: Nhiều chuyên ngành quá mới đến mức không thể tìm được giảng viên thực sự hiểu biết để giảng dạy. Những khái niệm như "Sáng tạo AI" mới chỉ xuất hiện, giáo trình chưa có, chuyên gia lại càng khan hiếm. Việc mở ngành là mục tiêu tốt, nhưng có đào tạo được nhân tài hay không vẫn là một dấu hỏi lớn.

Cuộc cách mạng giáo dục: Từ dạy kỹ năng sang rèn năng lực lõi

Hiện nay, giáo dục đại học đang dần bị "phổ thông hóa" với áp lực điểm số nặng nề nhưng thiếu vắng trải nghiệm thực tế. Sinh viên mải mê "cuốn" mình vào cuộc đua GPA để được xét tuyển thẳng cao học (3.8 - 3.9 mới đủ điều kiện), biến mình thành những "cỗ máy thi cử" thay vì những bộ óc sáng tạo.

Chiếc hộp Pandora của thời đại AI đã mở ra. Càng kéo dài thời gian duy trì các mô hình cũ, các chuyên ngành truyền thống càng gặp nguy hiểm. Đây không còn là sự điều chỉnh chuyên ngành đơn thuần, mà là một cuộc cách mạng giáo dục sâu sắc.

Các trường đại học không thể tiếp tục cố thủ trong những phương án đào tạo cũ kỹ, nếu không muốn biến sinh viên thành những "ốc đảo" lạc hậu trước sự đào thải của công nghệ. Giáo dục tương lai phải chuyển dịch từ "đào tạo kỹ năng" sang "rèn luyện năng lực tư duy cốt lõi" như: tư duy logic và khả năng chuyển đổi liên ngành. Đó là con đường tất yếu để đại học tồn tại và thích ứng trước những biến động không ngừng của công nghệ.