‘Sát thủ 24 giờ’: Nhận diện sớm để không trả giá bằng tính mạng

Thưa bác sĩ, điều gì khiến viêm màng não do não mô cầu bị ví như “sát thủ 24 giờ”?

TS.BS Nguyễn Văn Dũng: Tên gọi “sát thủ 24 giờ” xuất phát từ tốc độ tiến triển rất nhanh của bệnh. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ sốt, mệt mỏi, đau đầu giống cảm cúm thông thường. Tuy nhiên, chỉ trong vài giờ, vi khuẩn có thể gây nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm trùng, viêm màng não mủ và dẫn đến tử vong.Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Neisseria meningitidis, thường tồn tại ở vùng hầu họng và lây qua đường giọt bắn. Bệnh dễ xuất hiện ở môi trường đông người như trường học, ký túc xá hay khu tập thể.

Ban đầu, người bệnh có thể chỉ có những biểu hiện rất “đánh lừa” như sốt nhẹ, đau đầu, mệt mỏi giống cúm. Tuy nhiên, chỉ trong thời gian rất ngắn, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu, gây nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm trùng hoặc viêm màng não mủ.

Nhiều trường hợp diễn biến nặng lên rất nhanh, không kịp xử trí nếu không được phát hiện sớm. Ngay cả khi qua khỏi, người bệnh vẫn có thể đối mặt với các di chứng nặng nề như điếc, co giật hoặc tổn thương thần kinh vĩnh viễn.

Vậy làm sao để nhận biết sớm căn bệnh nguy hiểm này?

TS.BS Nguyễn Văn Dũng : Người dân cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu điển hình như sốt cao, đau đầu dữ dội, cứng cổ, buồn nôn hoặc nôn. Tuy nhiên, dấu hiệu mang tính “gợi ý” rất quan trọng là ban xuất huyết trên da – những chấm hoặc mảng tím sẫm, lan nhanh và không biến mất khi ấn vào.

Ở trẻ nhỏ, triệu chứng có thể không rõ ràng. Trẻ có thể chỉ quấy khóc, bỏ bú, ngủ li bì hoặc co giật. Chính vì vậy, phụ huynh không nên chủ quan khi thấy trẻ có biểu hiện bất thường, đặc biệt là sốt không rõ nguyên nhân.

Những nhóm đối tượng nào cần đặc biệt cảnh giác với bệnh này, thưa bác sĩ?

TS.BS Nguyễn Văn Dũng : Thực tế, ai cũng có thể mắc bệnh, nhưng nguy cơ cao hơn ở trẻ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên sống trong môi trường đông đúc và những người có hệ miễn dịch suy giảm.

Một điểm đáng lo là có tỷ lệ không nhỏ người mang vi khuẩn nhưng không biểu hiện triệu chứng, dao động từ 5–20%, trong đó cao nhất ở nhóm thanh thiếu niên (23,7%).

Các hành vi như hút thuốc lá, hôn, tụ tập đông người, đi bar/pub… làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Đáng lo ngại là người mang trùng thường không biết mình đang mang mầm bệnh.

Do lây qua đường hô hấp, bệnh có thể bùng phát nhanh trong cộng đồng nếu không được kiểm soát tốt.

Có ý kiến cho rằng chỉ cần tiêm vắc xin 5 trong 1 hoặc 6 trong 1 là đủ, quan điểm này có chính xác không?

TS.BS Nguyễn Văn Dũng : Đây là hiểu lầm khá phổ biến. Các loại vắc xin phối hợp 5 trong 1 hay 6 trong 1 hiện nay không có tác dụng phòng bệnh não mô cầu. Vì vậy, trẻ vẫn cần tiêm thêm vắc xin đặc hiệu.

Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó phổ biến là B, A, C, Y và W. Hiện có các loại vắc xin giúp phòng những nhóm này, và việc tiêm đầy đủ, đúng lịch là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ cơ thể.

Bác sĩ có lời khuyên gì để người dân chủ động phòng bệnh?

TS.BS Nguyễn Văn Dũng : Điều quan trọng nhất là không được xem nhẹ những dấu hiệu ban đầu, đặc biệt là sốt cao kèm đau đầu hoặc xuất hiện ban xuất huyết. Khi nghi ngờ, cần đến cơ sở y tế ngay thay vì tự điều trị tại nhà.

Bên cạnh đó, tiêm phòng đầy đủ vắc xin não mô cầu là giải pháp chủ động và hiệu quả. Người dân cũng nên duy trì thói quen vệ sinh cá nhân tốt, hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh, nhất là trong môi trường đông người.

Với trẻ nhỏ – nhóm dễ bị tổn thương nhất cha mẹ cần theo dõi sát các biểu hiện bất thường, đưa trẻ đi khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ, đồng thời đảm bảo dinh dưỡng và tiêm chủng đúng lịch.

Não mô cầu không phải là bệnh phổ biến, nhưng mức độ nguy hiểm lại rất cao. Chỉ cần chậm trễ vài giờ, hậu quả có thể trở nên nghiêm trọng. Chủ động nhận diện sớm và phòng ngừa đúng cách chính là “lá chắn” quan trọng để bảo vệ sức khỏe cho mỗi gia đình.

Cảm ơn bác sĩ!