"Sân nhà nhiều chó" giữa nắng nóng 40 độ: 600 bé chó cần được giải nhiệt mỗi ngày và những ca làm không có giờ kết thúc
9 giờ 30 sáng. Nắng chưa lên đến đỉnh nhưng mặt sân đã hừng hực như lò than. Hệ thống phun sương tự động lặng lẽ làm việc dọc các dãy chuồng, những luồng hơi mỏng bốc lên, tạm thời ghìm nhiệt độ xuống. Giữa tiếng ồn ào từ bầy chó, từng tình nguyện viên lặng lẽ đi qua từng ô chuồng, quan sát từng bé một. Không bỏ sót bé nào.
Đây là những gì diễn ra hàng ngày ở Sân nhà nhiều chó - trung tâm cứu hộ động vật nằm ở ngoại thành Hà Nội, nơi đang chăm sóc hơn 600 bé chó giữa đợt nắng nóng được dự báo là khắc nghiệt nhất nhiều năm qua. Theo anh Trần Anh Quang - Người sáng lập trung tâm, mỗi buổi sáng của các tình nguyện viên nơi đây đều bắt đầu như vậy.
Hệ thống phun sương làm mát hoạt động hết công suất trong những ngày nắng nóng
Những ca làm không có giờ kết thúc, người chăm sóc... sốc nhiệt trước cả chó
Sân nhà nhiều chó rộng 2,2 hecta, mới đi vào hoạt động được vài tháng sau khi chuyển sang từ khu trung tâm cũ cách đây vài chục cây số. Khu chuồng trại chiếm khoảng 2.000 mét vuông. Đội ngũ duy trì hoạt động gồm khoảng 25 người, 8 nhân viên thú y và 16-17 người chăm sóc, vệ sinh hàng ngày.
Bé chó tên Xíu lon ton theo chân anh Quang "đi tuần"
Sức chứa bình thường của trung tâm là 500 bé. Nhưng hiện tại con số đang là hơn 600, và trung tâm đã buộc phải tạm dừng tiếp nhận, đồng thời lên kế hoạch chuyển bớt một số bé sang điểm khác để giãn tải.
Hơn 600 sinh linh. Trong cái nóng 40 độ.
"Công việc không phát sinh nhiều", anh Quang nói, "chỉ là cực kỳ vất vả về mặt thời tiết".
Anh Quang - Người sáng lập Sân nhà nhiều chó trong một ca kiểm tra sức khỏe các bé chó trong sân
Ở đây không có khái niệm ca kết thúc. Tình nguyện viên, nhân viên, quản lý thay phiên nhau đến khi hết việc, có những người túc trực ăn ngủ tại chỗ. Giờ bắt đầu có, giờ kết thúc không. Xong việc thì thôi. Mùa hè, cái "xong" đó đến muộn hơn bình thường rất nhiều.
Khu vực nuôi nhốt với quạt công nghiệp được trang bị
Trong khi hệ thống phun sương tự động duy trì nhiệt độ tại các khu chuồng, phần việc không thể giao cho máy móc vẫn thuộc về con người. Đội tình nguyện viên, nhân viên và cả quản lý đi tuần liên tục dưới nắng nóng, quan sát từng bé, phát hiện sớm bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trước khi quá muộn. Đi đủ vòng dưới trời 40 độ, rồi vào nghỉ, rồi lại ra. Cứ thế xoay vòng.
"Nhiều khi người chăm sóc còn sốc nhiệt trước cả chó", anh Quang nói, bình thản như thể đó là chuyện hiển nhiên.
Trời nắng nóng kỷ lục không chỉ mang nguy cơ sốc nhiệt đến với các bé chó, mà còn khiến công việc của đội ngũ nhân viên Sân nhà nhiều chó thêm nhọc nhằn
Song song với việc phun nước, trung tâm đang trong quá trình cải tạo mái che và lắp thêm hệ thống quạt. Những giải pháp tạm thời và dài hạn đang được triển khai cùng lúc, trong khi nắng nóng không có khái niệm chờ đợi.
Kìm bấm móng và cồn 70 độ - quy trình cấp cứu ít ai biết
Khi một bé chó đột ngột nằm bẹp, gọi không ngẩng đầu, phản ứng gần như bằng không - đó là dấu hiệu sốc nhiệt. Và với hơn 600 bé trong không gian của sân, nóng, việc phát hiện và xử lý kịp thời là ranh giới giữa sống và chết.
Nhờ có hệ thống phun sương làm mát, các bé chó tại đây vẫn có thể vui chơi ngoài sân
Anh Kiều Huy Hoàng, cố vấn thú y của trung tâm, giải thích quy trình mà đội ngũ ở đây đang áp dụng, một quy trình khác hoàn toàn so với những gì nhiều người vẫn nghĩ.
Bước đầu tiên: Đưa ngay bé chó vào chỗ mát. Tuyệt đối không truyền dịch ngay lập tức - vì khi sốc nhiệt, huyết áp của chó tăng rất mạnh. "Cắm kim vào lúc này là vỡ mạch máu, chết ngay", anh Hoàng nói.
Bước hai: Dùng kìm bấm móng, cắt sát vào phần tủy móng chân để máu rỉ ra từ từ. Máu xì ra thì huyết áp hạ dần xuống mức an toàn.
Bước ba: Xịt cồn 70 độ vào gan bàn chân, nách và bụng. Cồn bay hơi rất nhanh, và khi bay hơi, nó mang theo nhiệt lượng ra ngoài cơ thể.
"Cơ chế tỏa nhiệt của chó không giống người", anh Hoàng giải thích. "Chúng không toát mồ hôi qua da mà tỏa nhiệt qua gan bàn chân và lưỡi. Đó là lý do xịt cồn vào gan bàn chân hiệu quả hơn nhiều so với dội nước lạnh lên người".
Các bé chó mắc bệnh về nấm, hoặc khó thở được chăm sóc tại khu chuồng riêng
Dội nước đá hay nước lạnh ụp thẳng vào người chó đang sốc nhiệt, thực ra, là một trong những điều nguy hiểm nhất có thể làm, nó gây sốc nhiệt ngược, và có thể khiến bé chó lâm nguy nhanh hơn.
Chỉ sau khi huyết áp đã ổn định, lúc đó bác sĩ mới bắt đầu truyền dịch.
Dân gian xưa có kinh nghiệm truyền miệng rằng chó bị sốc nhiệt thì "chặt đuôi" - nguyên lý đằng sau là để máu chảy ra, huyết áp hạ xuống. Về mặt sinh lý, cách nghĩ đó không sai. Nhưng đó là cách làm tàn nhẫn và không cần thiết. Kìm bấm móng, theo anh Hoàng, cho kết quả tương đương mà không gây thêm tổn thương.
Những mối nguy ít ai ngờ, nếu đang nuôi chó tại nhà - bạn cần biết
Sốc nhiệt là nguy cơ rõ ràng nhất - nhưng không phải duy nhất.
Anh Hoàng chỉ ra một nghịch lý, trái với suy nghĩ của nhiều người về mùa lạnh, mùa hè lại là mùa dễ bùng phát bệnh hô hấp ở thú cưng, đặc biệt là viêm phổi. Nguyên nhân không phải vì trời nóng, mà vì sự thay đổi nhiệt độ đột ngột. Khi chó nằm điều hòa lạnh cả buổi, rồi đột ngột được dắt ra ngoài trời 40 độ. Đường hô hấp không kịp thích nghi.
Ngoài ra là thức ăn cũng là một nguy cơ, khi chỉ cần để ngoài hai tiếng trong thời tiết này là đã thiu. Bởi vậy trung tâm áp dụng nguyên tắc cho ăn vừa đủ, sau hai tiếng dọn sạch và rửa khay ngay. Với hơn 600 bé, đó là một khối lượng công việc không nhỏ, diễn ra nhiều lần mỗi ngày.
Mùa nóng cũng là mùa của ve rận, bọ chét, ký sinh trùng - tất cả sinh sôi nhanh hơn trong môi trường nóng ẩm.
Với mật độ nuôi nhốt lớn như ở đây, nguy cơ lây nhiễm chéo luôn tiềm ẩn. Trung tâm xử lý bằng cách rà soát hàng ngày - bất kỳ bé nào có biểu hiện bất thường đều được khoanh vùng và cách ly ngay, tương tự mô hình F0/F1. Khu vực chuồng trại được phun khử trùng bằng Cloramin B liên tục. Vaccine được phủ gần 100% - bao gồm phòng dại và các bệnh phổ biến theo mùa.
"Chưa bao giờ để xảy ra thảm họa dịch bệnh lây lan diện rộng tại trung tâm", anh Hoàng nói - và đó là điều mà với quy mô này, không phải trung tâm nào cũng làm được.
Khu vực chăm sóc đặc biệt dành cho các bé chó có các bệnh diễn biến nặng tại Sân nhà nhiều chó
Không phải ai cũng có điều kiện mang chó đến phòng khám ngay khi trời nóng. Anh Hoàng có vài điều muốn nhắn với những người nuôi thú cưng trong những ngày này.
Đầu tiên là không gian sống phải thông thoáng. Chó có thể chịu được ngưỡng nhiệt khá cao nếu không khí lưu thông tốt. Điều chúng không chịu được là không gian kín, hầm hập, bí bách.
Thứ hai, không dắt chó đi dạo vào ban ngày, đặc biệt trên đường nhựa và bê tông. Nhiệt độ bốc lên từ mặt đường cao hơn nhiệt độ không khí rất nhiều, đủ để gây sốc nhiệt và bỏng gan bàn chân chỉ sau vài phút.
Và nếu chó có dấu hiệu sốc nhiệt, hãy dùng khăn nhúng nước mát đắp lên đầu, lau gan bàn chân - rồi đưa đến thú y ngay. Không dùng nước đá. Không dội nước lạnh. Sơ cứu sai có thể gây hại nhanh hơn là không làm gì.
Mùa nắng nóng là khi các bé chó phải đối mặt với nguy cơ sốc nhiệt cực kỳ nguy hiểm
2 giờ 30 chiều, vòi nước vẫn đang chạy ở Sân nhà nhiều chó. Buổi chiều còn dài, và trời chưa có dấu hiệu dịu lại.
Ở góc sân, con Xíu, không có răng, nhưng vẫn hay đi gây sự với mấy đứa xung quanh - đang xớn xác quậy với anh Quang ngay dưới mái tôn. Nhìn là biết, hôm nay nó ổn.
Hôm nay, hơn 600 bé đều ổn.
Và đó là tất cả những gì anh em ở đây cần.
Từ "sân nhà một người" đến trạm cứu hộ của cộng đồng
Câu chuyện của Sân nhà nhiều chó bắt đầu từ năm 2019, khi anh Quang giải cứu một vài con chó sắp bị giết thịt trên đường. Không có kế hoạch lớn, không có tổ chức - chỉ là đưa chúng về nhà.
Rồi thêm một vài bé nữa. Rồi thêm nữa. Đến lúc sân nhà không còn đủ chỗ, anh Quang quyết định chia sẻ dự án ra cộng đồng vào năm 2021. Từ đó, những người cùng tâm huyết bắt đầu tìm đến. Tình nguyện viên, nhà tài trợ, và cả những người chỉ đơn giản là muốn giúp một tay.
Sau gần 5 năm, trạm đã chuyển địa điểm nhiều lần vì đủ lý do - tiếng ồn, ngập nước, quy hoạch, tiền thuê đất. Mỗi lần dời là mất thêm hàng trăm triệu tiền hạ tầng, và không ít lần anh em nhìn nhau không biết lấy đâu ra tiền để tiếp tục. Nhưng vẫn tiếp tục.
Ngoài việc cứu hộ, trạm còn theo đuổi một mục tiêu dài hơi hơn: thay đổi cách cộng đồng nhìn nhận về chó mèo - hướng người nuôi đến việc nhận nuôi thay vì mua bán, và dần dần thu hẹp không gian tồn tại của nạn buôn bán, bạo hành động vật. "Ngày xưa cả phố Nhật Tân là phố thịt chó," anh Quang kể, "giờ dẹp rồi, chỉ còn lác đác". Với anh, đó là bằng chứng rằng nhận thức cộng đồng có thể thay đổi - chỉ là cần thời gian.
Và trong lúc chờ thời gian làm việc của nó, trạm vẫn phải lo cho hơn 600 bé qua mùa hè này đã.