Rất nhiều người Việt Nam dùng sai từ 'phát minh'
Những câu như "Joseph Marie Jacquard phát minh ra máy dệt tự động" nghe rất xuôi tai, nhưng thực ra dùng từ "phát minh" trong những trường hợp tương tự là sai.
Trong rất nhiều trường hợp giao tiếp và cả trong ngôn ngữ văn bản, sự nhầm lẫn giữa hai khái niệm "phát minh" và "sáng chế" rất phổ biến.
Cả hai đều là kết quả của quá trình khám phá, tìm tòi, sáng tạo của con người. Phát minh là sự phát hiện một sự vật, hiện tượng hoặc quy luật tồn tại khách quan của tự nhiên mà con người chưa từng biết tới. Ví dụ về những phát minh nổi tiếng gồm định luật về sức nâng của nước do Acsimet tìm ra, định luật vạn vật hấp dẫn mà Newton khám phá, việc phát hiện ra các nguyên tố hóa học…
Còn sáng chế là giải pháp kỹ thuật dưới dạng sản phẩm hoặc quy trình nhằm giải quyết một vấn đề xác định bằng việc ứng dụng các quy luật tự nhiên. Có thể kể đến những sáng chế góp phần làm thay đổi lịch sử như thuốc nổ, máy hơi nước, ô tô, máy tính, thuốc mới, robot...
Phát minh giúp nâng cao hiểu biết và nhận thức của con người đối với thế giới vật chất, từ đó ứng dụng nó để phục vụ cho cuộc sống. Có thể nói phát minh là tiền đề cho những sáng chế cụ thể sau này.
Còn sáng chế ngoài việc phục vụ cuộc sống con người thì cũng có thể trở thành công cụ hữu ích để tìm ra những phát minh mới, chẳng hạn kính thiên văn được sáng chế năm 1608 và được Galileo sử dụng để quan sát bầu trời, từ đó phát hiện ra những dãy núi trên mặt trăng.
Về mặt pháp luật, sáng chế là đối tượng bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp. Cá nhân hoặc tập thể là chủ của sáng chế có thể độc quyền nắm giữ nó để áp dụng trực tiếp vào sản xuất và tạo ra các lợi ích kinh tế. Người ta có thể mua, bán sáng chế (chuyển nhượng quyền sở hữu) hoặc chuyển quyền sử dụng sáng chế.
Còn phát minh chỉ được bảo hộ quyền tác giả, không ai có quyền ngăn người khác tìm hiểu, sử dụng và khai thác các kiến thức đang tồn tại trong thế giới khách quan.
Tóm lại, về bản chất, "phát minh" là tìm ra sự vật, hiện tượng, quy luật vốn đã tồn tại khách quan, chỉ là trước đó chưa được con người biết đến. Còn sáng chế là ứng dụng các quy luật tự nhiên để tạo ra giải pháp kỹ thuật dưới dạng sản phẩm hoặc quy trình mà trước đó chưa từng có.
Tính mới là một trong những tiêu chí hàng đầu của sáng chế. Theo Luật Sở hữu trí tuệ, sáng chế được bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp khi đáp ứng các điều kiện: Có tính mới (so với thế giới), có trình độ sáng tạo, có khả năng áp dụng công nghiệp.
Chúng ta không nói "phát minh ra điện thoại di động" hay "phát minh ra robot". Vì thế, một chiếc điện thoại, chiếc xe hay một con robot không thể gọi là "phát minh", bởi vì chúng không phải là những quy luật tự nhiên có sẵn được tìm thấy, mà chúng được tạo ra bởi bàn tay và trí tuệ con người.