Lần đầu Hà Nội có một tuần lễ sân khấu để người khuyết tật bước lên vị trí người sáng tạo

Chiều nay, vở "Giấc mộng đêm hè" của Shakespeare mở màn tuần lễ "Đồng cam cộng hưởng" tại Nhà hát Tài năng trẻ, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội. Tác phẩm do đạo diễn Beverly Blankenship dàn dựng cùng nhà trường, và sẽ diễn thêm một suất vào tối mai 21/10.

Đây là phát súng đầu tiên của một chương trình mà ban tổ chức gọi là lần đầu tiên có mặt tại Việt Nam: một tuần lễ trọn vẹn cho nghệ thuật trình diễn bao hàm, nơi người khuyết tật không ngồi ở hàng ghế khán giả hay đứng ở vị trí người được giúp đỡ, mà trực tiếp sáng tạo, thực hành và kiến tạo tác phẩm.

Trong 6 ngày, các nghệ sĩ khuyết tật và không khuyết tật đến từ Việt Nam, Áo, Italy, Đức, Hàn Quốc và Anh sẽ cùng xuất hiện. Chương trình gồm 8 tác phẩm biểu diễn, 2 workshop, 3 buổi tọa đàm và một chương trình chiếu phim tài liệu, trải dài từ kịch, múa đương đại, kịch không lời đến opera, hợp xướng và cả những màn trình diễn có sự tham gia của khán giả.

Bên cạnh "Giấc mộng đêm hè", khán giả sẽ gặp lại một tác phẩm kinh điển khác là "Những người mù" của nhà viết kịch Bỉ Maurice Maeterlinck. Phiên bản lần này được phát triển dựa trên tiếng nói của các diễn viên khiếm thị và không khiếm thị, diễn vào tối 25/10 tại Rạp Chuông Vàng và cũng là đêm khép lại tuần lễ.

Ở mảng sáng tác mới, "Lắng nghe điểm chạm" là tác phẩm lần đầu ra mắt khán giả Hà Nội, hình thành từ quá trình đồng sáng tạo giữa cộng đồng người điếc, khiếm thính và nghệ sĩ người nghe. "Kỳ quan" kể về hành trình đi tìm những kỳ quan với sự tham gia của nghệ sĩ có và không có khuyết tật. "Bến tằm" là tác phẩm tốt nghiệp của lớp diễn xuất dành cho người khiếm thị. Tối 22/10, Goethe-Institut Hà Nội trên phố Nguyễn Thái Học sẽ là sân khấu của đêm diễn "Hợp ca hy vọng", cùng ngày với workshop âm nhạc "Tôi vẫn mơ (về) những giai điệu không biên giới" tại Casa Italia. Nghệ sĩ Hàn Quốc Wonhee Shin mang đến những suy tư về bản sắc, sự thuộc về và các đường biên chia cắt con người bằng ngôn ngữ âm nhạc, bên cạnh các chương trình của nghệ sĩ Italy.

Ngoài sân khấu, ba buổi tọa đàm xoay quanh thực hành nghệ thuật bao hàm, trải nghiệm sáng tạo của nghệ sĩ điếc và câu hỏi làm sao để một không gian biểu diễn trở nên dễ tiếp cận hơn với nhiều nhóm khán giả.

Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp, người chỉ đạo sản xuất chương trình, chia sẻ với truyền thông rằng đây cũng là lần đầu tiên chị bước từ điện ảnh sang một mô hình nghệ thuật bao hàm ở quy mô như vậy. Theo chị, Hà Nội có rất nhiều sự kiện văn hóa, nghệ thuật, nhưng ngay cả ở vai trò khán giả, người khuyết tật vẫn hiếm khi xuất hiện. Nguyên nhân, theo nữ đạo diễn, là xã hội chưa thực sự dành chỗ, chưa mở cửa, thậm chí trong suy nghĩ nhiều người vẫn còn lấn cấn liệu nghệ thuật có dành cho họ hay không, và nếu muốn thưởng thức nghệ thuật thì người khuyết tật cần được hỗ trợ những gì.

Từ câu hỏi ấy, "Đồng cam cộng hưởng" được thiết kế thành không gian để hai nhóm nghệ sĩ cùng làm việc ngang hàng, thay vì một bên chỉ đóng vai hỗ trợ bên còn lại. Bản thân Nguyễn Hoàng Điệp thừa nhận quá trình làm chương trình khiến chị phải nhìn lại chính cách mình sáng tạo. Chị tự hỏi liệu mình đang thật sự mở cánh cửa để bước vào một thế giới nghệ thuật rộng lớn hơn, hay chỉ đang mở cửa mời người khác bước vào thế giới của riêng mình.

Chị cho rằng khái niệm nghệ thuật bao hàm mới được nhắc đến nhiều hơn ở Việt Nam trong thời gian gần đây, và con đường phía trước cần đi từng bước. Bước đầu tiên là gỡ bỏ tư duy "làm từ thiện" dành cho những cộng đồng bị coi là yếu thế, để tiến tới cùng làm việc và nhìn thấy thế mạnh của nhau. Đích đến mà chị hướng tới là một nền nghệ thuật nơi "không có cộng đồng nào nằm ngoài ngưỡng cửa của nghệ thuật".

Theo Goethe-Institut, tham vọng của chương trình không dừng ở câu chuyện tạo điều kiện cho người khuyết tật đến nhà hát. Ban tổ chức muốn khám phá việc góc nhìn từ trải nghiệm khuyết tật có thể mở rộng chính những chuẩn mực thẩm mỹ của sân khấu ra sao, trong bối cảnh đời sống văn hóa lâu nay chủ yếu được định hình bởi người không khuyết tật.

"Đồng cam cộng hưởng" do Liên minh các Viện Văn hóa Quốc gia châu Âu tại Việt Nam (EUNIC Vietnam) khởi xướng, Ơ Kìa Hà Nội đồng sản xuất, Goethe-Institut Hà Nội và Hội đồng Anh tại Việt Nam cùng các thành viên EUNIC đồng điều phối. Khán giả muốn tham dự đăng ký qua đường link trên trang của Goethe-Institut Việt Nam.