“Huyền thoại mùa thu” – Kiệt tác về những bi kịch trong đời

 

Tôi tìm đọc “Huyền thoại mùa thu” của Jim Harrison rất lâu sau khi được xem bộ phim kinh điển cùng tên với diễn xuất của tài tử Brad Pitt. Khác với những kịch bản chuyển thể khác, tôi nhận thấy “Huyền thoại mùa thu” trên trang giấy có phần ngắn gọn và bớt lâm ly hơn phim. Có cảm giác như cảnh phim là từng đoạn diễn giải những gì mà Jim Harrison đã cô đọng lại. Khi đọc xong tác phẩm này, tôi chỉ có một suy ngẫm rằng, những gì đã được người đời ca tụng là kiệt tác hẳn là luôn có căn cứ xác đáng…

Câu chuyện xoay quanh gia đình Ludlow ở Montana, xứ sở miền Tây nước Mỹ, với ba người con trai, là ba cá tính trái ngược nhau: Anh cả Alfred chín chắn và nguyên tắc, anh hai Tristan mạnh mẽ như một con thú bất kham, cậu em út Samuel có vẻ tri thức hơn cả khi từng học qua đại học Havard, nhưng cũng không tránh khỏi những xốc nổi của tuổi trẻ.

Chuyện bắt đầu bằng cảnh: "Cuối tháng Mười năm 1914, ba anh em cùng nhau phi ngựa từ Choteau, Montana đến Calgary ở Alberta nhập ngũ... Một ông già da đỏ thuộc bộ lạc Cheyenne tên là One Stab đi theo họ...". Cũng từ đây mở ra những chương mới đầy bi thương trong cuộc đời của ba người đàn ông.

Samuel, người trẻ nhất, cũng là người phải trả giá cho tuổi trẻ xốc nổi của mình bằng cái chết nơi chiến trường, bỏ lại vị cha già ngày đêm trông ngóng tin tức của các con trai, bỏ lại vị hôn phu xinh đẹp yêu đuối Susannah – cũng là người đàn bà châm lên ngọn lửa hiềm khích sau này giữa người anh cả và người anh thứ. Đau đớn trước cái chết của người em, Tristan, vận dụng những điều đã học được từ người da đỏ do lão già One Stab trung thành truyền dạy, đã bọc trái tim Samuel bằng nến và gửi về quê nhà để chôn cất, đồng thời lột da đầu của bảy tên địch để trả thù cho em.

Sau những biến cố to lớn ấy, Tristan bỗng trở về Montana và kết hôn với Susannah, cô gái từng là hôn phu của cậu em trai xấu số, bất chấp sự đố kỵ và nỗi oán giận của người anh cả Alfred. Nhưng cuộc sống yên bình chẳng diễn ra được bao lâu, con quỷ hoang dại trong người Tristan vẫn không ngừng quẫy đạp đòi được tự do. Một lần nữa, anh rời bỏ gia đình để lên đường rong ruổi, tìm niềm vui qua những cuộc phiêu lưu mạo hiểm, băng qua rừng rậm và biển cả, chiến đấu với sư tử, với bão tuyết, núi lở, đương đầu với những cơn sóng dữ.

Có lẽ bởi những ám ảnh khôn nguôi từ cái chết của người em út, Tristan đã tự gửi bức điện báo tử cho vợ mình, rồi một ngày, sau bảy năm trời rong ruổi lại bất chợt trở về nhà và kết hôn lần thứ hai với một cô gái trẻ tuổi đầy mạnh mẽ là Isabel II, cùng lúc hay tin Susannah đã thành thân với Alfred – lúc này đã thành danh trên chính trường với cương vị thượng nghị sĩ.

Những tưởng như thế đã đủ cho một hồi kết êm đẹp trong gia đình họ, nhưng định mệnh vẫn luôn xoay vần một cách trớ trêu, đẩy con người ta vào những ngõ cụt không lối thoát. Isabel II, vợ mới của Tristan bất chợt qua đời trong một vụ đụng độ với cảnh sát trên đường vận chuyển rượu lậu, để lại cho anh hai đứa trẻ kháu khỉnh. Tristan một lần nữa phát điên và lao vào một cuộc giết chóc mới để trả thù cho vợ.

Hạnh phúc mong manh mới tạo dựng bỗng chốc sụp đổ tan tành. Susannah cùng lúc đó cũng đối mặt với chứng tâm thần bởi nỗi dằn vặt đã đánh mất Tristan và nỗi đau khổ vì bị Chúa trời tước mất khả năng làm mẹ…

Những biến cố mới lại liên tiếp xảy ra, mối quan hệ giữa hai anh em Alfred và Tristan tưởng có thể êm đẹp lại tiếp tục sóng gió bởi những hiểu lầm không đáng có. Câu chuyện kết thúc đầy bi thương bằng những nấm mồ nằm yên nghỉ bên cạnh nhau giữa trời đất Montana đầy nắng và gió. Tristan, đứa con của thiên nhiên hoang dã ấy đã sống trọn một cuộc đời đau thương mất mát. Anh sẵn sàng đối mặt với hiểm nguy thách thức có lẽ cũng bởi cái khao khát được chết đi. Có lẽ sau những nỗi đau lớn lao như xé nát trái tim, người đàn ông ấy đã hy vọng những chuyến phiêu lưu mạo hiểm sẽ giết anh, sẽ mang anh đi trong tư thế hiên ngang bất khuất.

Nhưng bằng mọi cách, anh vẫn không thể chết. Anh phải sống để chứng kiến sự ra đi của những người thân yêu nhất. Tất cả những người gần gũi nhất với anh lần lượt rời bỏ anh. Nỗi đau ấy, sự trừng phạt ấy còn lớn hơn cái chết.

Bằng một ngòi bút đầy sức mạnh, Jim Harrison đã thực sự viết nên một huyền thoại, một bản anh hùng ca về cuộc sống con người, một cuộc sống đi đến tận cùng của bi kịch, và bi kịch lớn nhất chính là bi kịch sinh ra bởi tình yêu. Không có gì lãng mạn, ngọt ngào, đắm say hơn tình yêu. Nhưng cũng không có gì đau khổ, trái ngang hơn tình yêu. Tình yêu đưa con người ta đến đỉnh cao vinh quang và hạnh phúc, nhưng cũng sẵn sàng dìm con người ta xuống vực sâu tuyệt vọng và thống khổ. Chỉ một chữ tình kia thôi, nhưng là nguồn gốc của mọi nỗi hận thù và đớn đau ở trong cuộc đời này.