Hơn 1.400 thi thể, 6.150 người vẫn mất tích sau trận lũ quét kinh hoàng: Bên trong phòng xét nghiệm ADN chạy đua nhận dạng nạn nhân từ 30 quốc gia

Phòng xét nghiệm nhỏ ở khu Khumaltar, Lalitpur chưa bao giờ bận rộn đến vậy. Tiếng máy móc khe khẽ vang lên giữa những hành lang vắng, những bộ ghế sofa đã cũ. Ít ai nghĩ nơi đây đang giữ chìa khóa cho một trong những chiến dịch nhận dạng nạn nhân thảm họa lớn và phức tạp nhất thế giới.

Trận lũ xảy ra ngày 26/8 tại Nepal đã đưa phòng xét nghiệm pháp y nhỏ bé này trở thành tâm điểm chú ý quốc tế.

Lũ dọc các sông Bhotekoshi và Trishuli, được kích hoạt bởi một vụ sạt lở tuyết đá, tàn phá nhiều ngôi làng ở miền Bắc Nepal. Hơn 1.400 thi thể đã được tìm thấy, trong khi 6.150 người vẫn được báo cáo mất tích, trong đó có ít nhất 589 người nước ngoài đến từ 30 quốc gia.

Ảnh: DESMOND FOO

Danh sách này có 9 công dân Singapore, 189 người Ấn Độ, 65 người Mỹ, 55 người Malaysia, 54 người Ukraine, 37 người Trung Quốc, 33 người Australia, 33 người Latvia, 32 người Anh, 30 người Canada, 8 người Đức, 9 người Hàn Quốc và 5 người Nhật Bản, cùng nhiều quốc tịch khác.

Sau 3 tuần tập trung cứu hộ, Nepal bắt đầu chuyển trọng tâm sang một nhiệm vụ khó khăn không kém: xác định danh tính những nạn nhân chưa rõ danh tính.

Một quốc gia vốn chỉ xử lý vài trăm trường hợp xét nghiệm ADN mỗi năm giờ phải tiếp nhận khối lượng mẫu lớn gấp nhiều lần chỉ trong vài tuần. Ở phía bên kia của những mẫu xét nghiệm ấy là hàng nghìn gia đình tại Nepal và nhiều quốc gia khác đang chờ tin về người thân mất tích.

ADN trở thành chìa khóa nhận dạng

Khi nhận thấy việc nhận dạng nạn nhân bằng mắt thường gặp nhiều khó khăn do thi thể bị phân hủy và biến dạng sau thời gian ngâm trong nước lũ, Chính phủ Nepal quyết định áp dụng quy trình quốc tế về nhận dạng nạn nhân thảm họa.

Theo quy trình này, các thi thể hoặc phần thi thể được lấy mẫu ADN trước khi tạm thời chôn cất tại những khu mộ có đánh dấu. Sau khi xác định được danh tính, thi thể có thể được bàn giao cho gia đình theo nguyện vọng của họ.

Hiện ADN là phương pháp chủ yếu được sử dụng để xác định danh tính khoảng 1.400 thi thể và phần thi thể, trong đó có khoảng 500 trường hợp chỉ còn các phần cơ thể. Từ ngày 9/9, cảnh sát Nepal bắt đầu thu thập mẫu ADN của thân nhân những người mất tích trong nước. Nhiều quốc gia cũng cung cấp cho nhà chức trách Nepal kết quả phân tích ADN từ người thân của các công dân mất tích.

“Vì Nepal là nơi xảy ra thảm họa, theo quy trình quốc tế, Nepal phải là bên thực hiện việc đối chiếu ADN của những người nước ngoài mất tích”, ông Eugene Wang, chỉ huy đội nhận dạng nạn nhân thảm họa của Cảnh sát Singapore tại Nepal, nói với The Straits Times.

Ảnh: DESMOND FOO

Tính đến ngày 13/9, 1.230 thi thể đã được chôn cất sau khi lấy mẫu ADN phục vụ nhận dạng. Tổng cộng 3.132 mẫu ADN được thu thập, gồm 1.286 mẫu từ người đã tử vong và 1.846 mẫu từ thân nhân của những người mất tích.

Những mẫu này hiện được phân tích và đối chiếu tại hai cơ sở pháp y của Nepal: Phòng thí nghiệm Khoa học Pháp y Quốc gia (NFSL) và Phòng thí nghiệm Khoa học Pháp y Trung ương của Cảnh sát Nepal.

Khối lượng mẫu lớn gấp nhiều lần năng lực thông thường

Hai phòng xét nghiệm trên trước đây chưa từng phân tích quá 1.500 mẫu ADN trong một năm.

Ông Nirajan Thapa, trưởng bộ phận tại NFSL, cho biết phần lớn các xét nghiệm ADN mà phòng thí nghiệm từng xử lý liên quan đến tranh chấp xác định quan hệ cha mẹ, các trường hợp nhập cư và một số vụ án hình sự. Công việc nhận dạng nạn nhân thảm họa lần này hoàn toàn khác.

Khoảng 1.400 mẫu từ các nạn nhân lũ bao gồm cả mẫu lấy từ thi thể nguyên vẹn và những phần cơ thể còn lại.

Trong điều kiện cho phép, dấu vân tay cũng được thu thập. ADN được lấy từ xương hoặc răng vì đây là những bộ phận có khả năng bảo tồn tốt hơn máu và mô mềm sau khi nạn nhân tử vong và phân hủy.

Tuy nhiên, việc xử lý xương và răng mất nhiều thời gian và đòi hỏi chuyên môn cao hơn. Toàn bộ quy trình có thể kéo dài tới 4 ngày, trong khi mẫu máu từ thân nhân có thể được xử lý chỉ trong vài giờ.

Xương và răng trước tiên được nghiền thành bột, sau đó ngâm trong các hóa chất chuyên dụng trong 72 giờ trước khi tiếp tục xử lý. Một số mẫu bị phân hủy hoặc bảo quản không đúng cách có thể phải xét nghiệm lại.

“Đây là một khối lượng công việc rất lớn đối với chúng tôi”, ông Thapa nói.

NFSL có ngân sách hoạt động hằng năm khoảng 90 triệu rupee Nepal, tương đương khoảng 750.000 SGD. Ông Thapa cho biết thiết bị phân tích ADN gần nhất mà phòng xét nghiệm mua có thể đã được đưa vào sử dụng từ năm 2014.

Các kỹ thuật viên từng xử lý khoảng 100 mẫu xương trước đây giờ phải đối mặt với khối lượng lớn gấp ít nhất 14 lần. Khoảng 12 chuyên gia pháp y Nepal đang làm việc cả cuối tuần và ngày nghỉ để giải quyết thách thức kỹ thuật lẫn hậu cần.

NFSL hiện xử lý khoảng 60 mẫu mỗi ngày. Trong khi đó, phòng xét nghiệm pháp y của cảnh sát Nepal có công suất khoảng 400 xét nghiệm ADN mỗi năm nhưng hiện đang xử lý 25-30 mẫu mỗi ngày.

Cuộc chạy đua cần sự hỗ trợ quốc tế

Theo ông Thapa, nếu không có thiết bị và nhân lực do các quốc gia khác hỗ trợ, năng lực hiện tại của Nepal khó có thể đáp ứng khối lượng công việc khổng lồ.

Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore đều cử đội ngũ chuyên gia, thiết bị hoặc bộ xét nghiệm tới Nepal. Đây cũng là những quốc gia có công dân nằm trong danh sách mất tích.

Hai chuyên gia thuộc Bộ phận Y học Pháp y của Cơ quan Khoa học Y tế Singapore (HSA) đã tới Nepal cùng lực lượng Cảnh sát Singapore.

Bác sĩ pháp y Benjamin Kuek và chuyên viên kỹ thuật pháp y Camy Tay tham gia khám nghiệm tử thi tại nhà xác của Bệnh viện Giảng dạy Đại học Tribhuvan ở Kathmandu. Họ lấy mẫu răng, xương và ghi nhận những đặc điểm nhận dạng có thể đối chiếu với mô tả do thân nhân cung cấp cũng như mẫu ADN.

Cảnh sát Singapore cũng đã lấy mẫu ADN từ thân nhân của 9 công dân nước này mất tích và chia sẻ với nhà chức trách Nepal để đối chiếu với hồ sơ ADN của các nạn nhân.

Ảnh: DESMOND FOO

Ngày 29/8, Ấn Độ cử đoàn 19 thành viên gồm 6 đội pháp y, cùng thiết bị phòng xét nghiệm, bộ kit ADN và hóa chất phục vụ xét nghiệm.

Các chuyên gia pháp y Hàn Quốc mang theo hệ thống Rapid DNA tới Nepal. Đây là những thiết bị tự động có khả năng tạo hồ sơ ADN trong khoảng 90 phút, với thời gian thao tác trực tiếp của kỹ thuật viên chỉ vài phút.

Trung Quốc và Nhật Bản cũng cử các đội pháp y tới hỗ trợ phân tích mẫu ADN.

Ngày 15/9, Mỹ phê duyệt khoản hỗ trợ bổ sung 1 triệu USD nhằm tăng cường năng lực phân tích pháp y của Nepal.

Một năm trước, Đại sứ quán Mỹ từng trao tặng Cảnh sát Nepal phần mềm Combined DNA Index System cho phòng xét nghiệm pháp y trung ương nhằm hỗ trợ công tác phòng chống tội phạm. Trùng hợp là gần đúng một năm sau, phần mềm này có thể được sử dụng để đối chiếu hàng nghìn hồ sơ ADN của các nạn nhân lũ.

Theo người phát ngôn Cảnh sát Trung ương Nepal Abi Narayan Kafle, ADN của người đã tử vong và thân nhân được trích xuất, sau đó nhập vào phần mềm để hệ thống tiến hành đối chiếu.

“Nếu có 5.000 người mất tích, cần tới 25.000 mẫu”

Những người làm công tác pháp y tại Nepal hiểu rõ quy mô nhiệm vụ mà họ đang đối mặt.

Ông Thapa cho biết mục tiêu là tìm kiếm tất cả những người mất tích và xác định danh tính từng nạn nhân bằng phương pháp khoa học. Tuy nhiên, ông thừa nhận chưa thể biết trên thực tế có thể hoàn thành bao nhiêu.

“Nếu có 5.000 người mất tích, cần 20.000-25.000 mẫu, bởi thi thể đã bị phân mảnh do sức mạnh của dòng lũ. Nhưng chúng tôi mới chỉ có 1.400 mẫu”, ông nói.

Một số nạn nhân có thể đã bị vùi sâu dưới lớp bùn đất và không bao giờ được tìm thấy. Trong một số trường hợp, phần xương của họ có thể chỉ được phát hiện sau nhiều năm.

Trong lúc đó, câu hỏi về thời gian mà Chính phủ Nepal có thể duy trì hoạt động nhận dạng nạn nhân thảm họa vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng. Nguồn lực và mức độ ưu tiên dành cho nhiệm vụ này cũng sẽ quyết định thời gian các phòng xét nghiệm có thể tiếp tục hoạt động với cường độ hiện tại.

Dù vậy, các chuyên gia pháp y vẫn đang cố gắng tận dụng tối đa thời gian được hỗ trợ bởi các đội ngũ quốc tế.

“Nếu chúng tôi có thể xử lý 80-85% số mẫu ADN trong thời gian các đội quốc tế còn ở đây, chúng tôi sẽ có thể tự xử lý phần còn lại”, ông Thapa nói.

Đằng sau từng mẫu ADN là một gia đình đang chờ đợi. Với họ, một kết quả xét nghiệm không đơn thuần là một con số trùng khớp, mà có thể là câu trả lời cuối cùng về số phận của người thân đã mất tích trong trận lũ.

Nguồn: The Straits Times