Chị Phương Nga (phường Hoàng Mai, Hà Nội) có một cậu con trai năm nay học lớp 8, từ nhỏ đã là niềm hãnh diện lớn nhất của cả gia đình. Cậu bé thông minh, học đều các môn, thi IELTS được 7.5, từng đoạt mấy giải thưởng Toán, Tin. Đi đến đâu, làm gì, chỉ cần gặp người quen là câu chuyện của chị Nga lại vô thức rẽ hướng về cậu quý tử.
Chị thích cảm giác kể về chuyện con thức khuya ôn bài ra sao, điểm số trên lớp đứng đầu khối thế nào, hay chuyện thầy cô khen ngợi con có tố chất đặc biệt. Chị không nghĩ mình khoe mẽ ác ý, mà chỉ đơn thuần nghĩ bản thân đang san sẻ niềm vui của một người mẹ tần tảo nhìn thấy quả ngọt.
Đối tượng chị Nga hay tâm sự nhất là chị Lan, người hàng xóm sát vách, có cậu con trai trạc tuổi nhưng sức học chỉ ở mức trung bình khá. Mỗi lần gặp nhau ở hành lang hay lúc chờ thang máy, sau vài câu chào hỏi xã giao, chị Nga lại bắt đầu: "Thằng Bon nhà chị đợt này lại được cô cử đi thi tiếp, chị bảo thôi nghỉ ngơi đi mà nó cứ ham học...", hoặc "Bên trung tâm lớn vừa mời nó vào lớp bồi dưỡng tài năng, học phí đắt đỏ nhưng thôi ráng đầu tư em ạ".
Những lúc ấy, chị Lan thường chỉ mỉm cười nhẹ, gật đầu: "Vâng, Bon giỏi giang thế bố mẹ đỡ lo". Chính sự im lặng và lắng nghe nhã nhặn ấy khiến chị Nga lầm tưởng đối phương thực sự hào hứng với câu chuyện của mình.
Cho đến một buổi chiều cuối tuần, chị Nga cầm bảng điểm tổng kết học kỳ của con sang định "khoe khéo" khi thấy chị Lan đang dọn dẹp trước cửa nhà. Vừa nghe chị mở lời câu thứ hai về dự định cho con đi thi một cuộc thi Tin học quốc tế, người hàng xóm bỗng dừng tay, nhìn thẳng vào mắt chị với vẻ mặt mệt mỏi nhưng dứt khoát:
"Chị Nga này, em nói thật lòng nhé. Đừng kể nữa, con chị giỏi thật đấy nhưng em thực sự không muốn nghe đâu".
Ảnh minh họa tạo bởi AI
Chị Nga sững người, nụ cười trên môi cứng đờ. Đang lúc chị ấp úng định thanh minh rằng mình chỉ vô tư chia sẻ chuyện con cái, người hàng xóm đã nhẹ nhàng nói tiếp:
"Con chị ngoan và giỏi, chuyện đó cả tầng này ai cũng biết, em cũng mừng cho cháu. Nhưng cứ gặp nhau là chị lại đem điểm số, giải thưởng của con ra kể, em nghe thấy ngột ngạt lắm. Mỗi nhà mỗi cảnh, con em học bình thường, chị cứ vô tư nói suốt như thế mà không nghĩ người nghe có thấy áp lực hay chạnh lòng hay sao?".
Dứt lời, chị Lan khẽ chào rồi quay vào nhà, khép cửa lại. Chị Nga đứng chôn chân nơi hành lang, mặt nóng bừng vì xấu hổ và tự ái.
Suốt những ngày sau đó, khoảng cách giữa hai gia đình lộ rõ. Chị Lan vẫn rất quý mến cậu bé Bon. Mỗi buổi chiều thấy thằng bé đi học về, chị vẫn mỉm cười xoa đầu, khi có túi quà quê gửi lên vẫn gọi cậu bé sang cho một ít rồi hỏi han chuyện trường lớp. Nhưng đối với chị Nga, người hàng xóm hoàn toàn giữ khoảng cách. Những lần chạm mặt nhau chỉ còn lại một cái gật đầu lạnh tanh, không một lời bắt chuyện.
Họ không ghét bỏ đứa trẻ, họ chỉ đơn giản là đã cạn kiệt kiên nhẫn với một người mẹ luôn vô thức biến con mình thành cái rốn của vũ trụ.
Khi niềm tự hào của cha mẹ biến thành sự tra tấn vô hình
Tâm lý muốn khoe con là phản xạ rất tự nhiên của các bậc làm cha, làm mẹ. Đằng sau sự thành công của một đứa trẻ là mồ hôi, công sức, tiền bạc và sự đồng hành bền bỉ của phụ huynh. Vì vậy, khi con đạt được thành tích, cha mẹ thường có xu hướng xem đó như một "tấm huy chương" chứng thực cho năng lực giáo dục của bản thân và mong muốn tìm kiếm sự công nhận từ xã hội.
Tuy nhiên, việc biến thành tích của con cái thành chủ đề độc tôn trong mọi cuộc trò chuyện thường phản tác dụng vì nhiều lý do:
Sự vô tâm khoác áo vô tư: Mỗi gia đình có một hoàn cảnh, mỗi đứa trẻ sở hữu một năng lực và nhịp độ phát triển riêng. Việc một phụ huynh liên tục ca ngợi con mình trước mặt người khác vô tình tạo ra sự so sánh ngầm. Dù người nói không có ác ý, nhưng với người nghe, đặc biệt là những ai đang đau đầu hay chật vật vì chuyện học hành của con em mình, đó lại là sự phô trương gây ngột ngạt và tổn thương.
Biến giao tiếp thành "sân khấu độc diễn": Bản chất của một mối quan hệ xã hội lành mạnh là sự tương tác hai chiều, dựa trên sự lắng nghe, đồng cảm và chia sẻ về cuộc sống của đôi bên. Khi mọi chủ đề đều bị bẻ lái về thành tích của con mình, người nói đã vô tình tước đoạt không gian của đối phương, biến họ thành khán giả bất đắc dĩ. Sự chịu đựng tích tụ lâu ngày tất yếu sẽ dẫn đến phản ứng phòng vệ: xa lánh và né tránh tiếp xúc.
Đặt gánh nặng vô hình lên vai con trẻ: Một đứa trẻ khi thấy bố mẹ mang mình đi khoe khắp nơi sẽ dễ hình thành suy nghĩ: "Bố mẹ yêu mình vì mình có thành tích". Vô hình trung, đứa trẻ phải gánh trên vai áp lực luôn phải hoàn hảo, không được phép thụt lùi hay thất bại để giữ gìn thể diện cho người lớn. Đáng ngại hơn, sự khoe khoang thái quá của phụ huynh còn có thể khiến đứa trẻ bị bạn bè và môi trường xung quanh e dè, xa lánh.
Niềm tự hào về con cái sẽ đẹp đẽ và trọn vẹn nhất khi nó được giữ lại trong không gian ấm cúng của gia đình, hoặc chỉ sẻ chia đúng lúc, đúng đối tượng. Một đứa trẻ thực sự xuất sắc và ngoan ngoãn tự khắc sẽ tỏa sáng mà không cần bất kỳ chiếc loa phóng thanh nào từ cha mẹ.
Sự khiêm nhường của phụ huynh không chỉ bảo vệ tâm lý cho con trẻ, mà còn là nét văn minh cần thiết để giữ gìn sự tôn trọng và hòa khí trong các mối quan hệ đời thường.