Doanh nghiệp đỏ mắt tìm lao động, trường nghề vẫn khó tuyển sinh: Vì sao?

Vì sao các trường nghề tuyển sinh khó khăn?

Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, tính đến tháng 12 năm 2025, cả nước có 1.147 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giảm gần 400 đơn vị so với cuối năm 2024. Năm 2025, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cả nước tuyển sinh được hơn 2 triệu 200 nghìn người, đạt 107% so với kế hoạch, trong đó trình độ cao đẳng, trung cấp tuyển được 430 nghìn học sinh, sinh viên, số còn lại là sơ cấp và dạy nghề dưới 03 tháng.

Các ngành nghề đào tạo trong lĩnh vực kỹ thuật – công nghệ tuyển sinh được nhiều nhất, chiếm 42% tổng số tuyển sinh, trong đó tập trung vào các nhóm ngành công nghệ cơ khí chế tạo, công nghệ ô tô, công nghệ điện - điện tử - truyền thông, công nghệ thông tin. Tiếp đó là các ngành nghề đào tạo trong lĩnh vực y dược, chăm sóc sức khoẻ với 18%.

Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ GD&ĐT) Phạm Vũ Quốc Bình cho biết, năm 2025, số người tốt nghiệp đạt khoảng 1,8 triệu, trong đó tỷ lệ có việc làm sau đào tạo duy trì trên 85%.

Tuyển sinh đã khó khăn, giáo dục nghề nghiệp còn phải đối mặt với tình trạng bỏ học.

Sở GD&ĐT Hà Nội cho hay, hiện Hà Nội có 154 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, quy mô tuyển sinh năm học 2025–2026 đạt hơn 240.000 người. Tỷ lệ người học có việc làm sau tốt nghiệp duy trì ở mức 70–80%, nhiều ngành đạt 100%.

Tuy nhiên, theo vị lãnh đạo Sở này, việc tuyển sinh vẫn rất khó khăn. Nguyên nhân do tâm lý chuộng bằng cấp, hiệu quả phân luồng chưa cao, chất lượng đào tạo chưa đồng đều và thiếu chính sách đủ mạnh thu hút người học.

Sở GD&ĐT TP.HCM cho biết, địa phương có 479 cơ sở giáo dục nghề nghiệp với quy mô khoảng 199.000 người học, song tuyển sinh cao đẳng, trung cấp chưa đạt 50% kế hoạch. Nguyên nhân do cạnh tranh với giáo dục đại học, ngành nghề đào tạo chậm cập nhật và một số chính sách chưa phù hợp.

Tuyển sinh đã khó khăn, giáo dục nghề nghiệp còn phải đối mặt với tình trạng bỏ học. Theo Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân, tỷ lệ bỏ học hiện đang ở mức khá cao, khoảng 20-25%.

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân nhận định, trong bối cảnh giáo dục đại học đang từng bước siết chặt chuẩn chất lượng đầu vào và đầu ra, giáo dục nghề nghiệp sẽ có thêm cơ hội nếu giải được bài toán chất lượng đào tạo và việc làm cho người học.

Cởi trói “điểm nghẽn" đào tạo nghề nằm ở đâu?

Tại hội nghị triển khai công tác tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp năm 2026, các đại biểu đánh giá, công tác tuyển sinh, đào tạo và giải quyết việc làm trong giáo dục nghề nghiệp năm 2025 vẫn còn nhiều hạn chế, tồn tại.

Cụ thể, quy mô và cơ cấu tuyển sinh tuy đạt chỉ tiêu về tổng thể nhưng chưa thực sự hợp lý giữa các trình độ đào tạo, ngành, nghề và vùng, miền. Chất lượng đào tạo tuy đã được cải thiện nhưng chưa đồng đều giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giữa các ngành, nghề đào tạo.

Điểm cốt lõi để tuyển sinh hiệu quả là ngành nghề đào tạo phải đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động, tức là quá trình đào tạo phải gắn chặt với doanh nghiệp, với thực hành, với quy trình công nghệ và kỹ thuật cụ thể để người học sau khi ra trường có thể làm được việc ngay."- Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân.

Ngoài ra, công tác dự báo nhu cầu nhân lực và cung cấp thông tin thị trường lao động còn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; việc kết nối cung - cầu lao động ở một số địa phương còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả định hướng tuyển sinh và chất lượng việc làm sau đào tạo...

Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GD&ĐT thông tin, theo Cục Thống kê, quý III/2026, tỷ lệ thất nghiệp chung là 2,22%, nhưng thất nghiệp thanh niên 15–24 tuổi lên tới 9,07%; riêng thành thị là 12,49%. Khoảng 1,6 triệu thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo. Điều này đặt ra câu hỏi về chất lượng đào tạo và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.

Bộ GD&ĐT cho biết trên 85% người học nghề có việc làm sau đào tạo năm 2025, nhưng tỷ lệ bỏ học được nêu tại hội nghị tuyển sinh năm 2026 khoảng 20–25%. Vậy bao nhiêu người làm đúng nghề, thu nhập thế nào, doanh nghiệp đánh giá kỹ năng của họ ra sao? “Chúng ta cần những dữ liệu ấy để đánh giá chất lượng, thay vì chỉ dựa vào số người tốt nghiệp và được cấp bằng”- ông Vinh nhấn mạnh.

Trao đổi với PV Tiền Phong, Tiến sĩ Vũ Quang Khuê, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh nêu quan điểm, cao đẳng nghề không chỉ là nơi đào tạo người lao động có một nghề để kiếm sống, mà phải trở thành nơi đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao, có khả năng thích ứng với công nghệ mới, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Theo ông Khuê, giáo dục nghề nghiệp hiện nay cần chuyển biến mạnh mẽ trong xây dựng các mô hình đào tạo (bao gồm cả chương trình và phương pháp đào tạo), trong đó chú trọng đến đào tạo kiến thức, kỹ năng nền tảng và liên ngành nhằm tạo ra nguồn nhân lực thích ứng nhu cầu thay đổi của công nghệ và chuyển đổi số.

Trường nghề không thể chỉ đào tạo những ngành nghề sẵn có mà phải chủ động tiếp cận nhanh định hướng phát triển công nghiệp, dự báo nhu cầu nhân lực và điều chỉnh chương trình đào tạo.

Từ thực tiễn này, ông Khuê cho rằng cần sớm xây dựng quỹ tài trợ giáo dục nghề nghiệp với sự tham gia của cả Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Quỹ này sẽ tập trung hỗ trợ ba đối tượng chính: giảng viên, sinh viên và kỹ sư doanh nghiệp.