Đoạn clip "giáo dục" khiến cả sân trường bật khóc bất ngờ bị "ném đá" dữ dội: Đừng dẫm lên nỗi đau của đứa trẻ!

Một đoạn clip ghi lại buổi nói chuyện của người được cho là giáo viên tâm lý trước hàng ngàn học sinh đang gây ra cuộc tranh luận dữ dội trên mạng xã hội.

Trong clip, người này mời một nam sinh được cho là học sinh cá biệt lên sân khấu. Cuộc trò chuyện bắt đầu bằng những câu hỏi tưởng như rất bình thường: "Ngày sinh nhật mẹ con chắc con cũng không nhớ?", "Bố con thích ăn món gì nhất?". Nam sinh đáp lại bằng một câu ngắn gọn khiến nhiều người lặng đi: "Bố con mất rồi".

Không dừng lại ở đó, người diễn thuyết tiếp tục hỏi em bố mất bao nhiêu năm, gia đình có mấy anh em, hiện ai là người nuôi dưỡng các con. Sau khi biết người mẹ một mình nuôi ba người con suốt bảy năm qua, bà nói: "Mẹ con vừa làm mẹ vừa làm bố. Cô nghĩ con hãy cố gắng làm điểm tựa cho mẹ nhé. Dù bố không ở bên con nhưng bố luôn dõi theo con".

Trên sân khấu, cậu bé liên tục cúi đầu. Ở phía dưới, nhiều học sinh rơi nước mắt.

Người diễn thuyết sau đó mở rộng câu chuyện sang những học sinh khác có hoàn cảnh thiếu vắng cha hoặc mẹ, sống với ông bà, rồi nhắn nhủ về lòng biết ơn cha mẹ, giá trị của gia đình và sự trưởng thành.

Người diễn thuyết nói: "Hạnh phúc nhất trên đời này là còn cha còn mẹ. Bởi tất cả những người làm cha làm mẹ đều đau lòng khi nghe người ta nói con mình mất dạy, không ngoan, nhà đó không biết dạy con. Cô mong các con hãy sống chậm lại bởi tuổi thơ không dài mà các con đang ở trong giai đoạn đẹp nhất cuộc đời, được yêu thương, được che chở. Muốn đón nhận điều gì thì hãy trao đi điều ấy."

"Các con không biết có những bạn nhỏ như mình được thèm một lần gọi hai tiếng mẹ ơi, được trở về nhìn thấy bố trong ngôi nhà của mình, được thèm ăn một bữa cơm đầy đủ bố mẹ. Còn mình có những bữa cơm mẹ nấu gọi mãi không muốn ăn, bưng bát cơm trên tay chê mặn chê nhạt mà không biết để có những bữa cơm ấy bố mẹ phải đổ mồ hôi".

Những lời này khiến rất nhiều người xúc động. Không ít phụ huynh cho rằng đó là bài học ý nghĩa về lòng biết ơn, về giá trị của gia đình trong thời đại trẻ em ngày càng dễ vô cảm. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nhiều người lại đặt ra một câu hỏi khác:

Liệu việc khiến học sinh khóc có đồng nghĩa với việc giáo dục đã thành công?

Nhiều bình luận phản đối không tập trung vào nội dung thông điệp mà tập trung vào phương pháp. Việc sử dụng câu chuyện riêng tư của một học sinh trước đám đông hàng ngàn người như một "công cụ minh họa" cho bài diễn thuyết là điều bất ổn.

Ở tuổi thiếu niên, mất cha, cha mẹ ly hôn, sống xa gia đình hay hoàn cảnh khó khăn đều có thể là những vùng ký ức nhạy cảm. Một người trưởng thành có thể kể lại biến cố của mình trước công chúng một cách bình thản. Nhưng với một đứa trẻ, việc bị hỏi dồn dập về nỗi đau cá nhân trước hàng ngàn ánh mắt là trải nghiệm hoàn toàn khác.

Điều khiến nhiều người chú ý là cậu bé trong clip gần như chỉ cúi đầu suốt cuộc trò chuyện. Không ai biết em đang xúc động, biết ơn hay đang cảm thấy xấu hổ, lúng túng và bất lực.

Rất nhiều cư dân mạng nhắc đến khái niệm "guilt shaming". Trong tâm lý học, guilt shaming có thể hiểu là việc khơi gợi cảm giác tội lỗi để khiến một người thay đổi hành vi.

Ví dụ: Con phải học giỏi vì cha mẹ đã hy sinh rất nhiều; Con không được phép làm bố mẹ thất vọng; Con nhìn xem mẹ cực khổ thế nào mà còn ham chơi; Bố mất rồi, con phải trưởng thành hơn những bạn khác. Thoạt nghe, những câu nói này đều chứa tình thương và trách nhiệm. Nhưng nếu lặp đi lặp lại, chúng có thể khiến trẻ hình thành niềm tin rằng giá trị của bản thân gắn liền với việc đáp ứng kỳ vọng của người lớn.

Thay vì học tập vì muốn phát triển bản thân, trẻ học vì sợ làm mẹ buồn. Thay vì sống tử tế vì hiểu điều đúng sai, trẻ sống trong cảm giác mắc nợ. Thay vì được quyền yếu đuối, trẻ nghĩ mình phải mạnh mẽ vì hoàn cảnh gia đình khó khăn hơn người khác.

Những lời nhắn nhủ về lòng biết ơn không có gì sai, vấn đề nằm ở ranh giới rất mong manh giữa truyền cảm hứng và đánh thức cảm giác tội lỗi. Một đứa trẻ có thể thay đổi hành vi sau khi khóc nhưng sự thay đổi ấy đến từ nhận thức hay đến từ cảm giác áy náy? Đó là hai điều hoàn toàn khác nhau.

Có lẽ vì vậy mà cuộc tranh luận dưới đoạn clip vẫn chưa dừng lại.

Nhiều người đồng tình rằng trẻ em cần được học về lòng biết ơn, về tình thân, về trách nhiệm với gia đình. Nhưng cũng ngày càng có nhiều ý kiến cho rằng giáo dục cảm xúc hiện đại không nên dựa trên nước mắt, sự xấu hổ hay việc phơi bày những tổn thương cá nhân trước đám đông. Bởi đôi khi, điều một đứa trẻ cần nhất không phải là một bài học khiến em bật khóc giữa sân trường mà là một người lớn đủ tinh tế để giúp em trưởng thành mà không phải chạm vào những vết thương chưa kịp lành.