Đây là vị vua đầu tiên đưa Toán học vào thi cử ở Việt Nam

Lịch sử khoa cử Việt Nam bắt đầu được định hình rõ nét dưới thời nhà Lý. Năm 1070, vua Lý Thánh Tông cho xây dựng Văn Miếu ở Thăng Long. Đến năm 1076, vua Lý Nhân Tông lập Quốc Tử Giám, mở ra một thiết chế giáo dục quan trọng của nhà nước phong kiến. Năm 1075, triều Lý tổ chức khoa thi Minh kinh bác học, được xem là khoa thi Nho học đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Lê Văn Thịnh, người làng Báo Tháp, đỗ đầu khoa thi này và trở thành thủ khoa đầu tiên trong lịch sử khoa cử nước ta.

Từ đây, thi cử dần trở thành một con đường quan trọng để tuyển chọn nhân tài cho bộ máy nhà nước. Trải qua nhiều triều đại, nội dung và quy chế khoa cử tiếp tục được điều chỉnh, trong đó có một thay đổi khá đặc biệt dưới thời Hồ Quý Ly: Toán học được đưa vào nội dung thi.

Hồ Quý Ly vốn nổi tiếng với nhiều cải cách nhằm thay đổi bộ máy nhà nước và đời sống xã hội. Trong lĩnh vực giáo dục, ông đặc biệt chú ý đến việc chấn chỉnh chế độ học tập và thi cử. Năm 1396, khi chưa lên ngôi, Hồ Quý Ly đã tiến hành sửa đổi phép thi, tổ chức thi Hương ở địa phương và thi Hội tại kinh thành, đồng thời điều chỉnh nội dung các trường thi.

Đáng chú ý, bên cạnh những nội dung vốn thiên về kinh điển Nho giáo, ông cho bổ sung trường thi viết chữ và Toán. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cũng ghi nhận việc Hồ Quý Ly đưa Toán vào nội dung thi là một điểm thay đổi mang tính thực dụng trong khoa cử, khi người đỗ đạt được yêu cầu có thêm kiến thức toán học phục vụ đời sống và công việc.

Đến năm 1404, dưới triều Hồ, quy định về thi cử tiếp tục được điều chỉnh với việc đặt thêm kỳ thi viết chữ và thi Toán. Đây được xem là một trong những dấu ấn đáng chú ý nhất trong cải cách giáo dục của nhà Hồ.

Không chỉ cải tổ thi cử, Hồ Quý Ly còn chú trọng mở rộng giáo dục. Năm 1397, ông cho mở trường tại các châu, phủ ở khu vực Bắc Bộ, đặt quan giáo thụ để trông coi việc học. Sau khi lên ngôi năm 1400, ông tiếp tục tổ chức khoa thi Hội, lấy đỗ 20 người, trong đó có Nguyễn Trãi. Những thay đổi này cho thấy nỗ lực của nhà Hồ trong việc xây dựng một hệ thống giáo dục và tuyển chọn nhân tài có tính quy củ hơn.

Nếu Hồ Quý Ly gây chú ý với việc đưa Toán vào khoa cử thì trước đó, Lý Nhân Tông lại được nhắc đến với vai trò quan trọng trong việc đặt nền móng cho hệ thống giáo dục và thi cử. Còn đến thời Quang Trung - Nguyễn Huệ, giáo dục tiếp tục được cải cách theo một hướng khác, gắn với việc đề cao chữ Nôm và bản sắc văn hóa dân tộc.

Sau khi lên ngôi, Quang Trung cho lập Sùng Chính viện và mời La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp làm viện trưởng. Viện có nhiệm vụ dịch các sách chữ Hán sang chữ Nôm phục vụ việc học. Chữ Nôm cũng được khuyến khích sử dụng trong giáo dục và khoa cử, thể hiện chủ trương đề cao tiếng nói và văn hóa dân tộc.

Như vậy, mỗi vị vua lại để lại một dấu ấn khác nhau trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Lý Nhân Tông gắn với những bước đầu xây dựng nền giáo dục và khoa cử có tổ chức; Hồ Quý Ly mạnh dạn cải tổ nội dung thi cử, trong đó có việc đưa Toán học vào khoa thi; còn Quang Trung chú trọng phát huy chữ Nôm và bản sắc văn hóa dân tộc.

Tổng hợp