Cư dân thuê 1m² sân thượng để trồng rau: Xu hướng “nông dân đô thị” giúp tiết kiệm tiền ăn và sống xanh giữa thành phố bê tông
Trong những năm gần đây, đặc biệt sau đại dịch, một thay đổi âm thầm nhưng sâu sắc đang diễn ra tại các đô thị lớn châu Á: Người dân mang nông nghiệp lên… mái nhà.
Tại Thâm Quyến - một trong những thành phố đông đúc và phát triển nhanh nhất Trung Quốc – trồng rau trên sân thượng không còn là thú vui cá nhân, mà đã trở thành một mô hình sống mới, gắn với an toàn thực phẩm, chi phí sinh hoạt và sức khỏe tinh thần.
Không cần về quê, cũng chẳng phải đi ngoại ô xa xôi, ngày càng nhiều cư dân thành thị lựa chọn thuê từng mét vuông đất trên mái nhà các khu chung cư, tòa nhà văn phòng để trồng rau, trở thành những “nông dân đô thị” đúng nghĩa.
Thuê 1m² đất, đổi lại là rau sạch mỗi ngày
June, một phụ nữ trẻ làm trong ngành truyền thông, chuyển đến Thâm Quyến từ Giang Tây và sống trong một khu chung cư dành cho thanh niên tại quận Nanshan. Cuối năm 2021, khi tòa nhà được cải tạo sân thượng thành khu vườn cộng đồng, cô đăng ký ngay một “khu vực trách nhiệm” - cách gọi vui cho những mảnh đất trồng rau được giao cho từng cư dân chăm sóc.
Mỗi “thửa ruộng” của June gồm bốn chậu trồng cây, tổng diện tích khoảng 1m². Chi phí thuê là 300 nhân dân tệ/năm, tương đương chưa đến 1 nhân dân tệ/ngày. Đổi lại, cô có rau xanh gần như quanh năm: hành lá, ớt, cà chua bi, rau lá, thảo mộc.
Trong đợt phong tỏa vì COVID-19, khi giá ớt đỏ ngoài chợ lên tới 50 nhân dân tệ/kg, June vẫn hái đủ cho bữa ăn mỗi ngày. “Không phải để tiết kiệm tiền lớn, nhưng cảm giác không bị phụ thuộc vào chuỗi cung ứng rất đáng giá”, cô nói.
Sân thượng - từ không gian bỏ quên thành “phòng khách trên không”
Khu chung cư nơi June sinh sống có sáu tầng, khoảng 300 phòng cho thuê, chủ yếu là người trẻ. Mái nhà rộng gần 1.000m² được cải tạo bởi một công ty kiến trúc tại Thâm Quyến, chia thành ba khu vực: khu sinh hoạt chung, khu vận động và khu trồng rau – nơi mỗi người có “mảnh đất trách nhiệm” của riêng mình.
Thiết kế được tính toán kỹ để tiết kiệm chi phí và đảm bảo an toàn kết cấu. Hộp trồng cây là thùng nhựa vận chuyển mua online, đất trồng là hỗn hợp nhẹ, không gây quá tải cho mái. Hệ thống thoát nước được xử lý cẩn thận để không ảnh hưởng đến lớp chống thấm.
Điểm đặc biệt là mái che sử dụng pin năng lượng mặt trời, vừa tạo bóng mát vừa phát điện cho khu nhà. Theo kiến trúc sư phụ trách dự án, chi phí đầu tư có thể hoàn vốn sau khoảng 5 năm – một bài toán kinh tế khá rõ ràng.
Dần dần, sân thượng không chỉ là nơi trồng rau, mà trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng. Có công ty thuê trọn một dãy luống rau để tổ chức tiệc lẩu cho nhân viên. Các “chủ ruộng” lập nhóm chat để trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ giống cây, thậm chí… khoe thành quả.
Trồng rau - liệu pháp giảm stress của dân đô thị
Suki, quản lý khu chung cư, cho biết khoảng 70% người thuê đất trồng rau là phụ nữ, phần lớn là nhân viên văn phòng. “Ban đầu họ đến với bộ móng tay sơn bóng, trang sức đầy đủ. Vài tháng sau, móng tay cắt ngắn, quần áo giản dị, nhưng tinh thần thì nhẹ nhõm hơn rất nhiều”.
Việc gieo trồng, chờ cây lớn, thu hoạch đã trở thành liệu pháp giảm căng thẳng tự nhiên, đặc biệt trong bối cảnh nhịp sống đô thị ngày càng gấp gáp. Với nhiều người, đó còn là sợi dây kết nối với gia đình, nhất là thế hệ cha mẹ từng làm nông ở quê.
Không chỉ Thâm Quyến: Nông nghiệp mái nhà lan khắp châu Á
Tại Hồng Kông, nơi tỷ lệ tự cung cấp rau củ chỉ dưới 2%, các trang trại trên mái nhà đã tồn tại hơn một thập kỷ. Một trang trại rộng gần 1.000m² ở Tsuen Wan cho phép cư dân thuê luống trồng, mỗi tuần lên chăm sóc 1–2 lần. Một luống sâu 36cm có thể cho hơn 30kg dưa mùa đông - con số không hề nhỏ với không gian trên cao.
Ở Singapore, nơi hơn 90% thực phẩm phải nhập khẩu, chính phủ đã đưa việc chuyển đổi mái bãi đỗ xe thành trang trại vào kế hoạch dài hạn. Một trang trại 1.800m² có thể thu hoạch tới 18 tấn rau mỗi năm, đồng thời giảm nhiệt đô thị và tăng đa dạng sinh học.
Tại Tokyo, Bangkok, các mái nhà ga tàu điện, trường đại học, bãi đỗ xe cũng được “phủ xanh”, kết hợp nông nghiệp với giáo dục, sinh hoạt cộng đồng và năng lượng tái tạo.
Khi nông nghiệp trở thành một phần của thành phố
Giới chuyên gia cho rằng nông nghiệp mái nhà không chỉ là câu chuyện trồng rau, mà là cách tái định nghĩa đô thị hiện đại: sử dụng hiệu quả không gian bỏ quên, giảm áp lực chuỗi cung ứng thực phẩm, cải thiện vi khí hậu và sức khỏe tinh thần cư dân.
Quan trọng hơn, mô hình này cho thấy một tư duy mới: thành phố không chỉ là nơi tiêu thụ, mà cũng có thể là nơi sản xuất – dù chỉ bắt đầu từ từng mét vuông nhỏ trên sân thượng.
Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt leo thang và người đô thị ngày càng khao khát một cuộc sống bền vững hơn, những khu vườn trên cao ấy có lẽ không chỉ mang lại rau xanh, mà còn mở ra một hướng sống khác: chậm hơn, xanh hơn, và chủ động hơn với chính cuộc sống của mình.