Cơn sốt đồ uống chống viêm: Xu hướng mới hay chỉ là một “lớp áo mới” của những nguyên liệu quen thuộc?

Bức tranh toàn cảnh: Tại sao xu hướng này lại bùng nổ?

Thị trường đồ uống chức năng phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong cách người tiêu dùng hiện đại, đặc biệt là Gen Z, tiếp cận sức khỏe. Thay vì chờ đến khi ốm mới chữa, họ tìm cách phòng ngừa chủ động thông qua những thứ đơn giản nhất trong cuộc sống hàng ngày: Đồ uống chống viêm.

Nhưng điều thú vị là, nếu bóc tách lớp bao bì hiện đại và những cái tên nghe có vẻ khoa học, ta sẽ nhận ra rằng phần lớn các loại đồ uống được gắn nhãn "chống viêm" thực chất không phải là phát minh mới. Trà xanh đã được người Nhật và người Trung Quốc uống hàng nghìn năm. Nghệ là gia vị quen thuộc trong bếp Ấn Độ từ thời cổ đại. Gừng là vị thuốc dân gian có ở hầu khắp châu Á. Điều mà thị trường hiện đại làm được là đóng gói lại những kiến thức cổ xưa đó trong một diện mạo hấp dẫn hơn, kết hợp với bằng chứng khoa học hiện đại để tạo sức hút với người tiêu dùng có học thức.

Câu hỏi thực sự không phải là "đồ uống chống viêm có tốt không?" mà là: Tốt đến mức nào, cho ai, và liệu bạn có đang trả tiền thừa không?

Vậy, chính xác thì đồ uống chống viêm là gì? 

Đó là một thuật ngữ lỏng lẻo, nói thẳng ra, và nó có thể được áp dụng cho bất kỳ thức uống nào có thành phần được cho là có chứa các hợp chất chống viêm.

"Đồ uống 'chống viêm' là đồ uống có chứa các thành phần được cho là giúp giảm viêm cấp độ thấp trong cơ thể", chuyên gia dinh dưỡng Nichola Ludlam-Raine (tác giải cuốn "How not to eat Ultra-processed: Your 4-week plan for life-changing healthier eating habits" giải thích. "Chúng thường bao gồm các hợp chất như polyphenol, chất chống oxy hóa, vitamin và chất béo omega-3. Các ví dụ phổ biến bao gồm trà xanh, đồ uống nghệ hoặc gừng, sinh tố quả mọng và đồ uống có chứa các thành phần như matcha, cacao hoặc anh đào chua.

Ngay cả khi bạn chưa bao giờ nghĩ về chúng đặc biệt chống viêm, chuyên gia dinh dưỡng Karen Preece Smith giải thích rằng bạn có thể đã phát hiện ra chúng dưới dạng nghệ, nước ép xanh, latte matcha, thuốc bổ gừng hoặc sinh tố, thường được làm bằng các thành phần như quả mọng, hạt lanh và rau xanh. "Mặc dù thuật ngữ này nghe có vẻ hợp thời trang, nhưng hầu hết các loại đồ uống này chỉ đơn giản là tập trung các loại thực phẩm đã được biết là có chứa các hợp chất thực vật có lợi", cô nói với MC UK.

Những loại đồ uống chống viêm tốt nhất nên thử

Chuyên gia dinh dưỡng Farzanah Nasser gợi ý các lựa chọn sau:

Đồ uống chống viêm có lợi ích thực sự không?

Câu trả lời ngắn gọn: Có thể có.

Chuyên gia dinh dưỡng Amie Parry-Jones giải thích rằng viêm mãn tính có liên quan đến nguy cơ mắc các bệnh như tim mạch, tiểu đường type 2, ung thư và Alzheimer. Việc tiêu thụ chế độ ăn giàu thực phẩm thực vật chứa nhiều chất chống oxy hóa có thể giúp giảm viêm và từ đó hạ thấp nguy cơ mắc các bệnh này.

Bác sĩ đa khoa Suzanne Wylie cho biết thêm: "Các lợi ích được báo cáo khá đa dạng, từ giảm cứng khớp hay đau cơ nhẹ, hỗ trợ sức khỏe tim mạch, đến cải thiện chức năng chuyển hóa. Trong thực tế, tác dụng thường tinh tế - uống các loại đồ uống này không thể thay thế thuốc hay lối sống lành mạnh, nhưng có thể bổ trợ cho chúng"

Cơ chế tác động của đồ uống chống viêm như thế nào?

Bác sĩ Wylie giải thích: "Một số vitamin, khoáng chất và hợp chất thực vật có tác dụng chống oxy hóa trong cơ thể khi chúng ta tiêu thụ chúng. Chất chống oxy hóa bảo vệ tế bào và DNA khỏi tổn thương do stress oxy hóa, từ đó giúp giảm viêm."

Ví dụ, trà xanh chứa polyphenol EGCG - một chất chống oxy hóa mạnh, được liên kết với việc giảm tỷ lệ mắc nhiều bệnh. Nước ép cherry chua được dùng để phục hồi sau tập luyện nhờ hàm lượng cao anthocyanin - một loại polyphenol có đặc tính chống oxy hóa.

Ai nên và không nên dùng đồ uống chống viêm?

Đồ uống chống viêm phù hợp với những đối tượng sau:

Người muốn tăng lượng hợp chất thực vật trong chế độ ăn

Vận động viên hoặc người tập thể dục cường độ cao (đặc biệt nước ép cherry chua)

Người muốn thay thế đồ uống có đường bằng lựa chọn lành mạnh hơn

Người cao tuổi muốn hỗ trợ sức khỏe khớp và tim mạch

Những người cần thận trọng khi dùng đồ uống chống viêm:

Người dùng thuốc chống đông máu (nghệ, gừng liều cao)

Người có hội chứng ruột kích thích (IBS) hoặc nhạy cảm tiêu hóa (gừng, nghệ liều cao)

Người có bệnh thận cần hạn chế oxalate (trà xanh, cacao)

Phụ nữ mang thai nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng liều cao bất kỳ loại nào.

Cạm bẫy của thị trường: Khi "chống viêm" chỉ là chiêu marketing

Nhìn chung, các chuyên gia đồng ý rằng đồ uống chống viêm có thể có ích, tùy thuộc vào mục tiêu và lựa chọn của bạn. Tuy nhiên, có một số điểm cần lưu ý:

1. Hàm lượng hoạt chất thực tế rất thấp

Một chai nước ép "turmeric & ginger" bán ở siêu thị có thể chứa lượng curcumin và gingerol không đáng kể so với liều có tác dụng lâm sàng trong các nghiên cứu. Nhãn mác hấp dẫn không đảm bảo hàm lượng hoạt chất đủ để tạo ra tác dụng thực sự.

2. Đường ẩn - kẻ thù số một

Chuyên gia Preece Smith cảnh báo rằng nhiều sản phẩm được quảng cáo là "chống viêm" lại chứa hàm lượng đường cao và đường là một trong những tác nhân gây viêm hàng đầu. Một ly "smoothie chống viêm" thêm nước cam ép và mật ong có thể cuối cùng làm tăng viêm thay vì giảm.

3. Giá thành so với hiệu quả

Một chai shots nghệ "premium" có thể có giá tương đương cả một bó nghệ tươi, vài gram tiêu đen và một hộp sữa hạt - tức là bạn tự pha được cả tuần với chi phí thấp hơn nhiều và kiểm soát được thành phần.

Chuyên gia Ludlam-Raine nhấn mạnh rằng chế độ ăn tổng thể quan trọng hơn bất kỳ loại đồ uống đơn lẻ nào. Một chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải  giàu rau củ, dầu ô liu, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các loại đậu - có bằng chứng lâm sàng mạnh mẽ hơn nhiều so với bất kỳ "siêu đồ uống" nào.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là đồ uống chống viêm vô dụng. Cách tiếp cận thực tế nhất là:

Ưu tiên thực phẩm nguyên chất → Dùng đồ uống chống viêm như một sự bổ sung → Đọc kỹ thành phần → Tự pha nếu có thể → Đừng kỳ vọng phép màu.

Đồ uống chống viêm không phải là trò lừa đảo, nhưng cũng không phải liều thuốc kỳ diệu. Nền tảng khoa học là có thực, nhưng tác dụng chỉ thực sự có ý nghĩa khi chúng là một phần của lối sống lành mạnh toàn diện, không phải khi bạn dùng chúng để "bù đắp" cho một chế độ ăn kém, thiếu ngủ hay không vận động.

Điều tốt nhất mà xu hướng này mang lại, có lẽ, không phải là bản thân các loại đồ uống đó - mà là nhắc nhở chúng ta chú ý hơn đến những gì mình đưa vào cơ thể mỗi ngày. Và đôi khi, một tách trà xanh pha đúng cách vẫn là lựa chọn thông minh và tiết kiệm nhất.