Con nheo mắt, dụi mắt liên tục: Đừng vội mắng con, hãy tỉnh táo trước 6 dấu hiệu mắt con đang "kêu cứu" mà cha mẹ dễ bỏ qua

Nhiều cha mẹ vẫn nghĩ con nheo mắt, nghiêng đầu khi xem tivi chỉ là "tật xấu", chỉ cần nhắc nhở là được. Nhưng theo các bác sĩ nhãn khoa, đây có thể là dấu hiệu của cận thị giả - nếu không xử lý kịp thời trong vài tháng, mắt trẻ có thể chuyển thành cận thị thật, theo con suốt đời.

Theo Bộ Y tế, cả nước hiện có khoảng 5 triệu trẻ em mắc tật khúc xạ, tương đương 30-40% trẻ trong độ tuổi đến trường. Trong số này, cận thị chiếm tỉ lệ cao nhất. Riêng tại Hà Nội và TP.HCM, nhiều khảo sát cho thấy hơn một nửa học sinh mắc tật khúc xạ, phản ánh xu hướng cận thị ngày càng trẻ hóa và gia tăng nhanh trong những năm gần đây.

Đáng nói, rất nhiều phụ huynh khi thấy con nheo mắt, nghiêng đầu hay ghé sát mặt vào sách vở lại cho rằng đó chỉ là thói quen xấu, chỉ nhắc nhở bằng lời thay vì đưa con đi khám chuyên khoa.

Chính sự chủ quan này khiến cơ thể mi của trẻ liên tục co thắt, và chỉ trong vài tháng, cận thị giả đã âm thầm chuyển thành cận thị thật, không thể đảo ngược. Một số trẻ tiến triển nhanh đến mức cận nặng (trên 6 độ), kéo theo nguy cơ bong võng mạc, thoái hóa điểm vàng khi trưởng thành.

Vì sao trẻ ngày càng cận sớm?

Trẻ mầm non 3-6 tuổi được phát hiện cận thị ngày một nhiều. Nguyên nhân đến từ việc dùng điện thoại, máy tính bảng quá sớm và quá lâu; đọc viết ở cự ly quá gần; ít ra ngoài trời đón ánh sáng tự nhiên; và tư thế ngồi học sai lệch.

Mắt trẻ đang trong giai đoạn phát triển, thích nghi tốt nhưng cũng rất dễ tổn thương. Một khi nhãn cầu đã dài ra do cận thị thật, nó sẽ không thể co lại như ban đầu - trẻ buộc phải đeo kính suốt đời.

6 dấu hiệu con đang "kêu cứu" mà cha mẹ dễ bỏ qua

Các chuyên gia nhãn khoa chỉ ra những biểu hiện sớm của cận thị ở trẻ, thường rất kín đáo và dễ bị hiểu lầm:

1. Nheo mắt: Đây không phải trẻ đang "làm mặt xấu", mà là phản xạ tự nhiên giúp nhìn rõ hơn tạm thời. Nếu con hay nheo mắt khi xem tivi hoặc nhìn bảng, rất có thể thị lực đã suy giảm.

2. Ghé sát người, nghiêng đầu, liếc mắt: Áp mặt sát vở khi viết, kéo ghế lại gần tivi, nghiêng đầu sang một bên... đều là cách đôi mắt đang "xoay xở" để nhìn rõ.

3. Dụi mắt, chớp mắt liên tục: Đây là phản xạ khi mắt mỏi, khô hoặc nhìn mờ. Nếu hành động này lặp lại thành thói quen, cha mẹ cần lưu tâm.

4. Học sa sút, mất tập trung đột ngột: Trẻ không nhìn rõ bảng thì khó lòng tập trung nghe giảng. Không ít phụ huynh trách con lười học, đến khi đưa đi khám mới ngã ngửa vì con đã cận 2-3 độ.

5. Sợ ánh sáng, chảy nước mắt, đỏ mắt: Triệu chứng này ở trẻ cận kèm loạn thị hoặc mỏi mắt rất dễ bị nhầm với viêm kết mạc, khiến nguyên nhân thật sự bị bỏ sót.

6. Than "con nhìn không rõ" nhưng bị gạt đi: Khi trẻ nói ra câu này, đó không phải lời mè nheo. Cha mẹ nên xem đây là tín hiệu cần đưa con đi khám ngay.

Lời khuyên: Nên theo dõi thị lực cho trẻ từ 3 tuổi, kiểm tra khúc xạ định kỳ 6 tháng/lần, đừng đợi con phàn nàn mới đi khám.

Những trẻ nào dễ bị cận thị nhất? 

-  Tiếp xúc thiết bị điện tử từ sớm: Trẻ dưới 3 tuổi dùng điện thoại, máy tính bảng thường xuyên có nguy cơ cận thị khởi phát sớm do ánh sáng xanh và nhìn gần kéo dài. 

-  Tư thế đọc, viết sai và kéo dài: Ngồi khom lưng, cúi gằm mặt, nằm đọc sách, làm việc liên tục không nghỉ khiến mắt luôn căng thẳng. 

- Ít ra ngoài trời: Dưới 2 giờ/ngày tiếp xúc ánh sáng tự nhiên khiến trục nhãn cầu dễ phát triển bất thường. 

- Di truyền: Cha hoặc mẹ cận nặng, con có nguy cơ cận sớm và tiến triển nhanh hơn. 

- Ăn uống, sinh hoạt thiếu điều độ: Thiếu rau xanh, trái cây, hay thức khuya làm giảm khả năng tự phục hồi của mắt. 

- Học trong ánh sáng không phù hợp: Ánh sáng yếu, lóa hoặc quá gắt đều gây hại cho mắt về lâu dài. 

- Trẻ sinh non, nhẹ cân: Mắt phát triển yếu hơn, dễ mắc cận thị hoặc nhược thị hơn trẻ đủ tháng. 

Phân biệt cận thị thật - cận thị giả: Không thể chỉ nhìn bằng mắt thường

Theo các bác sĩ, chỉ quan sát thói quen sinh hoạt hằng ngày là chưa đủ để kết luận trẻ cận thật hay cận giả. Đo khúc xạ có liệt điều tiết kết hợp đo chiều dài trục nhãn cầu được xem là "tiêu chuẩn vàng" trong sàng lọc thị lực trẻ em.

Đáng lưu ý, nhìn mờ ở trẻ không đồng nghĩa với cận thị - có thể là loạn thị, viễn thị, nhược thị hay lác mắt. Vì vậy, cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua kính cho con mà chưa qua thăm khám chuyên khoa.

Trẻ cần được sàng lọc sớm nếu:

Thường xuyên nheo mắt, dụi mắt, nghiêng đầu hoặc nhìn màn hình/sách quá gần; 

Không nhìn rõ bảng, chóng mặt khi đọc viết, nhìn đôi, sợ ánh sáng; 

Ra ngoài trời dưới 1 giờ/ngày hoặc dùng thiết bị điện tử quá nhiều; 

Có cha/mẹ cận nặng, tiền sử sinh non, hoặc sinh hoạt thiếu điều độ.

6 việc cha mẹ nên làm ngay để bảo vệ mắt con

Hạn chế thiết bị điện tử: Trẻ dưới 3 tuổi không dùng điện thoại, máy tính bảng; mỗi lần dùng không quá 20 phút, tổng thời gian trong ngày không quá 1 giờ, tránh dùng vào buổi tối muộn. 

Áp dụng quy tắc 20-20-20: Sau 20 phút nhìn gần, cho mắt nhìn xa 6 mét trong 20 giây để cơ mi được thư giãn. Đảm bảo đủ thời gian ngoài trời: Ít nhất 2 giờ/ngày - đây được xem là biện pháp phòng ngừa cận thị hiệu quả nhất, nhờ ánh sáng tự nhiên giúp kìm hãm trục nhãn cầu dài ra. 

Giữ đúng tư thế và ánh sáng khi học: Áp dụng quy tắc "một nắm tay - một bàn chân - một khoảng cách" giữa mắt, ngực và tay cầm bút; tránh học trong ánh sáng yếu hoặc quá chói. 

Ăn uống, ngủ nghỉ điều độ: Bổ sung việt quất, cà rốt, rau bina, lòng đỏ trứng; hạn chế đồ ngọt, đồ chiên rán; đảm bảo ngủ đủ 8-10 tiếng mỗi ngày. 

Cảnh giác với các phương pháp chưa kiểm chứng: Không nên tin vào các thiết bị hay liệu pháp massage "chữa cận thị", ccận thị thật không thể chữa khỏi bằng các cách này. 

Khám định kỳ, lập hồ sơ thị lực cho con: Theo dõi sát sự thay đổi trục nhãn cầu và thị lực; đưa trẻ đi khám ngay khi có dấu hiệu nheo mắt, nghiêng đầu hay nhìn mờ.

Đôi mắt của trẻ chỉ có một lần để phát triển hoàn thiện. Một lần bỏ lỡ khám mắt, một thói quen nhìn gần kéo dài hay thiếu ánh sáng tự nhiên đều có thể để lại hậu quả suốt đời. Không cần quá lo lắng, nhưng cha mẹ tuyệt đối không nên chủ quan trước những tín hiệu nhỏ mà đôi mắt con đang phát ra.