Bộ GD-ĐT: Dự kiến giao các trường đại học tự phong giáo sư, phó giáo sư

Chia sẻ với VietNamNet, TS Vũ Minh Đức - Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục & Đào tạo) cho biết, Bộ đang nghiên cứu định hướng xây dựng quy định mới về tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. Bộ GD-ĐT dự kiến giao cho các trường đại học chịu trách nhiệm toàn bộ quá trình xét chọn và bổ nhiệm.

Những năm trước, việc xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư trải qua 3 cấp. Đầu tiên, các trường đại học thành lập hội đồng cơ sở để xem xét, đánh giá, chọn ứng viên đủ tiêu chuẩn, đề xuất Hội đồng ngành/liên ngành thẩm định. Sau khi vượt qua vòng thẩm định của Hội đồng ngành, danh sách các cá nhân được trình lên Hội đồng Giáo sư Nhà nước xem xét, công nhận đạt chuẩn giáo sư, phó giáo sư.

Trao quyền bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư cho các trường đại học

Ông Đức cho hay, trọng tâm lớn nhất trong định hướng đổi mới lần này là thay đổi mô hình xét chọn theo hướng tiếp cận hiện đại. Thay vì quy trình như trước đây, Bộ GD-ĐT dự kiến sẽ phân cấp mạnh mẽ gắn liền với trách nhiệm giải trình, đề cao vai trò của người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học.

Bộ GD-ĐT sẽ ban hành các tiêu chí, tiêu chuẩn tập trung vào 3 nhóm năng lực của ứng viên gồm: Năng lực giảng dạy, uy tín khoa học và khả năng thu hút nguồn lực phục vụ hoạt động nghiên cứu.

Trên cơ sở đó, các cơ sở giáo dục đại học có quyền chủ động quy định chi tiết tiêu chuẩn giáo sư, phó giáo sư sao cho bám sát điều kiện thực tế, định hướng chiến lược phát triển của đơn vị. “Các quy định nội bộ phải phù hợp với đặc thù lĩnh vực, ngành đào tạo và không được thấp hơn quy định chung của Bộ” , ông Đức nói.

Các cơ sở giáo dục đại học sẽ tự thành lập Hội đồng xét chọn, tổ chức phản biện và trực tiếp ban hành quyết định bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư dựa trên nhu cầu vị trí việc làm thực tế tại đơn vị.

“Bộ Bộ GD-ĐT dự kiến không can thiệp sâu vào khâu đánh giá chuyên môn hay trực tiếp phê duyệt, rà soát lại từng hồ sơ của các trường. Thay vào đó, Bộ sẽ đóng vai trò giám sát quy trình xét bổ nhiệm nhằm kiểm tra tính chính xác, minh bạch, việc tuân thủ quy phạm pháp luật của nhà trường và giải quyết các phản ánh, khiếu nại nếu có”, ông Đức nói.

Theo ông Đức, Bộ dự kiến đặt ra một số nguyên tắc nền tảng, mang tính chiến lược xuyên suốt để định hình toàn bộ quy trình bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư.

Thứ nhất, gắn chặt giữa thực tiễn và vị trí việc làm. Việc bổ nhiệm phải căn cứ vào nhu cầu sử dụng thực tế và vị trí việc làm cụ thể của từng ngành, chuyên ngành tại cơ sở. Cơ chế này giúp chuyển đổi mạnh từ mô hình mang tính tôn vinh, có giá trị suốt đời sang phương thức bổ nhiệm gắn kết với trách nhiệm và hiệu quả công việc.

Thứ hai, cạnh tranh bình đẳng và không phân biệt đối xử. Ứng viên sẽ được đánh giá theo hệ thống tiêu chí định lượng công khai, bảo đảm công bằng giữa người trong và ngoài cơ sở giáo dục.

Thứ ba, tự chủ gắn liền với giám sát, chuyển đổi số. Theo đó, quyền tự chủ của nhà trường được bảo đảm tối đa nhưng phải đi đôi với trách nhiệm giải trình. Quy trình quản lý dự kiến sẽ được chuyển đổi số toàn diện để tăng tính minh bạch, đề cao trách nhiệm người đứng đầu và tăng cường công tác kiểm tra, xử lý vi phạm.

Siết tiêu chuẩn quốc tế và trách nhiệm giải trình

Theo ông Đức, định hướng mới nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của giáo dục đại học Việt Nam thông qua hệ thống tiêu chuẩn tiệm cận quốc tế. Theo đó, ứng viên phải có công bố khoa học quốc tế uy tín thuộc danh mục Scopus hoặc WoS.

Tiêu chuẩn ngoại ngữ chuyên môn bằng tiếng Anh cũng dự kiến được áp dụng cho ứng viên. Ứng viên sẽ báo cáo tóm tắt bằng tiếng Anh về thành tựu khoa học, kết quả đào tạo nổi bật và định hướng nghiên cứu trước Hội đồng. Hội đồng xét bổ nhiệm sẽ đánh giá ứng viên dựa trên 3 nhóm tiêu chí: Năng lực chuyên môn và uy tín khoa học; năng lực sư phạm, phương pháp truyền đạt và kỹ năng trình bày vấn đề khoa học; bản lĩnh khoa học cùng khả năng giải trình thông qua tư duy phản biện, kỹ năng xử lý tình huống khi đối thoại trước các nội dung chất vấn của Hội đồng.

Theo ông Đức, định hướng quy định mới cũng dự kiến đưa liêm chính khoa học thành một nội dung độc lập, trực diện với hệ thống chế tài nghiêm khắc. Các hành vi gian lận học thuật, đạo văn, mua bán bài báo, trục lợi trong công bố quốc tế hoặc kê khai không trung thực sẽ bị xử lý nghiêm minh. Ứng viên vi phạm sẽ bị hủy kết quả, thu hồi quyết định và đối diện với mức phạt cấm đăng ký xét bổ nhiệm từ 3 đến 5 năm, thậm chí là cấm vĩnh viễn nếu vi phạm nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học và các thành viên trong Hội đồng xét bổ nhiệm tại cơ sở phải chịu trách nhiệm cá nhân bằng danh dự và pháp lý đối với từng lá phiếu, từng quyết định chuyên môn của mình.

“Những định hướng, dự kiến đổi mới này đang được nghiên cứu kỹ lưỡng với kỳ vọng kiến tạo một hành lang pháp lý minh bạch, tự chủ, liêm chính và nghiêm khắc. Mục tiêu lớn nhất của Bộ Giáo dục & Đào tạo không chỉ đơn thuần là một văn bản quy phạm pháp luật, mà cao hơn cả là niềm tin của cộng đồng khoa học và danh dự của đội ngũ trí thức nước nhà”, ông Đức nói.