Admin nhóm “Con ghét bố mẹ” có phải chịu trách nhiệm nếu thành viên đăng bài vi phạm pháp luật?

Xoay quanh vụ việc, chúng tôi trao đổi với Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, báo cáo viên pháp luật Trung ương, thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia.

“Pháp luật không buộc con người phải yêu thương bằng mệnh lệnh hành chính”

Theo TS Đào Trung Hiếu, cần phân biệt một hiện tượng gây phản cảm về đạo đức với hành vi vi phạm pháp luật.

“Tên gọi 'Con ghét bố mẹ' có thể khiến nhiều người khó chịu, đi ngược những giá trị truyền thống về tình cảm gia đình, nhưng sự phản cảm tự nó chưa phải là căn cứ pháp lý để xử phạt”.

Hiến pháp bảo đảm quyền tự do ngôn luận. Việc thành lập, tham gia và quản trị hội nhóm trên mạng xã hội về nguyên tắc là hợp pháp, miễn là tuân thủ các giới hạn do pháp luật quy định.

Một người có quyền nói rằng mình buồn, thất vọng, thậm chí căm giận cha mẹ. Pháp luật không buộc con người phải yêu thương bằng mệnh lệnh hành chính, càng không thể hình sự hóa những cảm xúc tiêu cực chưa chuyển thành hành vi phạm pháp.

Tuy nhiên, nếu một hội nhóm từ nơi chia sẻ bất mãn trở thành không gian cổ vũ thù hận, xúc phạm người khác hoặc kích động bạo lực, cơ quan chức năng cần nhận diện và có biện pháp phòng ngừa phù hợp.

“Việc công an mời người quản trị làm việc, xác minh hoặc khuyến cáo không đồng nghĩa với việc người đó đã vi phạm pháp luật. Nhà nước có trách nhiệm phòng ngừa nguy cơ xã hội, nhưng việc áp dụng chế tài phải dựa trên hành vi cụ thể và căn cứ pháp luật rõ ràng”, ông Hiếu nhấn mạnh.

Khi nào nói “ghét bố mẹ” có thể trở thành hành vi vi phạm pháp luật?

Theo chuyên gia, ranh giới pháp lý không nằm ở cảm xúc yêu hay ghét, mà ở cách thức biểu đạt và những quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.

Khi một người cố ý bịa đặt thông tin nhằm hạ thấp uy tín của cha mẹ, xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, công khai trái pháp luật bí mật đời tư hoặc kích động bạo lực, hành vi không còn đơn thuần là bày tỏ cảm xúc. Tùy tính chất, mức độ, người thực hiện có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự.

Tuy nhiên, ông Hiếu lưu ý, có những đứa trẻ thực sự là nạn nhân của bạo lực, bị kiểm soát hoặc đối xử bất công. Việc các em kể lại trải nghiệm có thật để tìm kiếm sự bảo vệ không thể mặc nhiên bị coi là bôi nhọ cha mẹ.

“Quyền tự do biểu đạt không bao gồm quyền xâm hại người khác, nhưng việc bảo vệ danh dự gia đình cũng không thể trở thành lý do để bịt tiếng nói của những người đang bị tổn thương”.

Về chế tài, xử phạt hành chính đòi hỏi xác định hành vi vi phạm cụ thể, chủ thể, yếu tố lỗi và căn cứ xử phạt. Trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra khi hành vi thỏa mãn đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự.

Không phải mọi vi phạm đều bắt buộc phải gây thiệt hại thực tế mới bị xử lý. Với những trường hợp pháp luật không quy định hậu quả là dấu hiệu bắt buộc, trách nhiệm vẫn có thể phát sinh khi hành vi đã thỏa mãn các điều kiện luật định.

Ngược lại, việc đánh giá một hội nhóm có nguy cơ tác động tiêu cực đến xã hội không thể thay thế chứng cứ về hành vi vi phạm.

Ngay cả quy mô và mức độ lan truyền cũng không phải căn cứ độc lập để kết luận vi phạm. Một nhóm đông người vẫn có thể hoạt động hợp pháp, trong khi một nhóm kín chỉ vài thành viên vẫn có thể là nơi tổ chức hành vi phạm tội.

“Trong một nhà nước pháp quyền, sự bất bình của dư luận không thể thay thế căn cứ pháp lý. Nếu xử phạt chỉ vì một quan điểm gây tranh cãi, chúng ta rất dễ vượt qua ranh giới giữa quản lý hành vi với kiểm soát tư tưởng”, ông Hiếu nhận định.

Admin có phải chịu trách nhiệm về bài đăng của cả nghìn thành viên?

Đây là vấn đề được quan tâm khi nhóm “Con ghét bố mẹ” có khoảng 1.000 thành viên và xuất hiện nhiều bài đăng gây tranh cãi.

Theo TS Đào Trung Hiếu, không thể mặc nhiên coi người lập nhóm phải chịu trách nhiệm thay cho mọi thành viên. Pháp luật đòi hỏi xác định ai thực hiện hành vi, mức độ lỗi và vai trò thực tế của từng người.

Nếu admin trực tiếp đăng tải, phê duyệt hoặc tổ chức lan truyền nội dung vi phạm, trách nhiệm được xem xét trên cơ sở hành vi cụ thể. Trường hợp không thực hiện nghĩa vụ quản lý, xử lý nội dung theo quy định, trách nhiệm hành chính cũng có thể phát sinh nếu đủ điều kiện.

Đối với trách nhiệm hình sự, Điều 17 Bộ luật Hình sự quy định đồng phạm là trường hợp có từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Sự cố ý này không nhất thiết phải được thể hiện bằng việc bàn bạc trước, nhưng phải có căn cứ chứng minh nhận thức, ý chí và hành vi tham gia của từng người.

“Không thể suy diễn rằng một admin biết trong nhóm có bài đăng trái pháp luật hoặc chậm gỡ bỏ bài đăng thì đương nhiên trở thành đồng phạm”, ông Hiếu phân tích.

Muốn xác định trách nhiệm hình sự, phải làm rõ hành vi của người quản trị có cấu thành tội phạm độc lập hoặc có đủ dấu hiệu tham gia đồng phạm hay không.

Theo chuyên gia, sự yếu kém trong quản trị nội dung và việc cố ý tiếp tay cho tội phạm là hai vấn đề pháp lý khác nhau. Nhầm lẫn hai trường hợp có thể dẫn đến mở rộng trách nhiệm hình sự thiếu căn cứ.

Một vấn đề khác là thời điểm thành lập nhóm. Người quản trị nhóm “Con ghét bố mẹ” sinh năm 2005, cho biết đã lập nhóm từ thời học sinh do bất đồng với gia đình.

Ông Hiếu cho rằng, trách nhiệm pháp lý phải được xác định theo thời điểm thực hiện hành vi vi phạm, không mặc nhiên tính từ ngày lập nhóm. Nếu một người tạo nhóm khi 15 tuổi nhưng đến 20 tuổi mới thực hiện hành vi vi phạm, độ tuổi chịu trách nhiệm phải được xác định tại thời điểm hành vi xảy ra.

“Không thể lấy một quyết định trong quá khứ, chẳng hạn việc lập hội nhóm, làm căn cứ để quy kết toàn bộ những hành vi phát sinh về sau cho người sáng lập”.

"Đóng một hội nhóm không thể hàn gắn sự đứt gãy trong gia đình"

Nhìn rộng hơn, TS Đào Trung Hiếu cho rằng, điều đáng suy nghĩ không chỉ là trách nhiệm pháp lý của người lập nhóm, mà còn là lý do khiến một người trẻ tìm đến hàng nghìn người xa lạ để giãi bày những điều không thể nói với cha mẹ.

Một đứa trẻ tìm kiếm sự đồng cảm trên mạng có thể đang thiếu không gian an toàn về cảm xúc. Tuy nhiên, cũng không thể chỉ từ việc tham gia hội nhóm mà kết luận cha mẹ có lỗi hay đứa trẻ đang chịu tổn thương nghiêm trọng.

Những cộng đồng có trải nghiệm tương đồng có thể giúp người tham gia bớt cô độc. Nhưng nếu nhóm liên tục củng cố các cách nhìn tiêu cực và loại bỏ tiếng nói khác biệt, hiện tượng “buồng vang cảm xúc” có thể xuất hiện, khiến bất mãn được lặp lại, khuếch đại và ngày càng khó hóa giải.

Nguy hiểm hơn, người trẻ thiếu sự nâng đỡ tinh thần có thể trở thành mục tiêu bị thao túng. Đối tượng xấu có thể bắt đầu bằng sự quan tâm, tạo lòng tin rồi dần cô lập nạn nhân khỏi các mối quan hệ hỗ trợ để dẫn dắt họ đến những quyết định bất lợi.

Song cảnh báo nguy cơ không có nghĩa được kỳ thị những người trẻ tìm đến hội nhóm để chia sẻ.

“Cha mẹ có thể nhân danh tình yêu để áp đặt, nhưng con cái cũng có thể nhân danh tổn thương để phủ nhận trách nhiệm của bản thân. Không phải bất đồng nào cũng là bạo lực gia đình, cũng như không phải sự phản kháng nào của trẻ đều là hư hỏng”, ông Hiếu nhìn nhận.

Theo ông, điều đáng lo không chỉ là có bao nhiêu người tham gia nhóm “Con ghét bố mẹ”, mà là bao nhiêu người thực sự đang tổn thương, bao nhiêu người bị cuốn vào cảm xúc tiêu cực và liệu có ai đang lợi dụng những tổn thương ấy cho mục đích xấu.

Bởi vậy, bên cạnh việc xử lý đúng những hành vi vi phạm, gia đình cần khôi phục khả năng đối thoại, nhà trường cần phát huy vai trò tham vấn tâm lý và người trẻ cần có những kênh hỗ trợ đáng tin cậy.

“Đóng một hội nhóm có thể chấm dứt một địa chỉ trên mạng, nhưng không thể tự nó hàn gắn sự đứt gãy trong quan hệ gia đình”, ông Hiếu kết luận.