4 nhà giáo vừa được vinh danh Phụ nữ Việt Nam 2026: Nhìn thành tích học thuật mà thấy ngưỡng mộ, quá xuất sắc!

Tại lễ trao Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2026 vừa diễn ra, giữa 12 cá nhân tiêu biểu được tôn vinh trên cả nước, có 4 nữ nhà giáo đã gây ấn tượng đặc biệt với hội đồng thẩm định lẫn công chúng. Họ không chỉ là những người đứng trên bục giảng, mà còn là những nhà khoa học dấn thân vào những bài toán hóc búa của thời đại: từ nghiên cứu y học tái tạo chữa lành mô người, dùng trí tuệ nhân tạo kiểm soát sai sót kê đơn thuốc, cho đến huấn luyện những thế hệ học sinh "bách chiến bách thắng" tại các kỳ thi Olympic và đấu trường Robotics quốc tế.

Nhìn vào bản lý lịch chuyên môn và những dấu mốc mà 4 nữ nhà giáo này chạm tới, người ta dễ dàng hiểu vì sao sự ghi nhận dành cho họ là hoàn toàn thuyết phục: đó là bản lĩnh thực chiến được định lượng bằng hàng trăm công trình chuẩn mực quốc tế, những phát minh ứng dụng thẳng vào đời sống và những kỷ lục đưa trí tuệ Việt vươn tầm thế giới.

PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp: "Bà đỡ" của ngành y học tái tạo với 136 bài báo ISI/Scopus và 7 bằng sáng chế

Trong giới nghiên cứu y sinh, PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp (Trưởng khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế - ĐHQG TP.HCM) là cái tên không xa lạ. Điểm đặc biệt ở nhà khoa học sinh năm 1981 này là cú rẽ ngang ngoạn mục: vốn tốt nghiệp ngành Hóa học, nhưng khi làm nghiên cứu sinh tại Hàn Quốc, giáo sư hướng dẫn đã chuyển cô sang trường y để làm y học tái tạo – một lĩnh vực gần như là "vùng trắng" tại Việt Nam lúc bấy giờ. Bắt đầu lại từ con số 0 với nghiên cứu tế bào, mô, mạch máu và xương cấy ghép, cô chấp nhận học như một người mới để rồi khi về nước trở thành một trong những người đặt viên gạch đầu tiên xây dựng ngành kỹ thuật y sinh tại ĐHQG TP.HCM.

Đến nay, "gia tài" học thuật của cô Hiệp khiến giới chuyên môn phải nể phục: 136 bài báo khoa học quốc tế thuộc hệ thống ISI/Scopus, tác giả/đồng tác giả của 5 cuốn sách quốc tế và sở hữu 7 bằng sáng chế. Đáng nói, các công trình của cô không nằm trên giấy. Đề tài "Keo thông minh trong điều trị lành thương" từng đưa cô vào top 100 nhà khoa học hàng đầu châu Á (Asian Scientist) và giành giải Nhà khoa học nữ trẻ tài năng thế giới của L'Oréal - UNESCO năm 2018 hiện đang được cô xúc tiến hợp tác để đưa dây chuyền sản xuất băng gạc y tế tiên tiến vào ứng dụng thực tế nhằm phục hồi mô da cho người bệnh.

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Thu Phương: Trưởng khoa Dược ở tuổi 36 và bài toán "bắt bệnh" tương tác thuốc bằng AI

Hoàn thành chương trình tiến sĩ tại Hàn Quốc chỉ vỏn vẹn trong 2 năm bất chấp việc phải xa con nhỏ, bác sĩ Nguyễn Thị Thu Phương được công nhận chức danh Phó Giáo sư khi mới 37 tuổi (hiện là Trưởng khoa Dược học, Đại học Y Dược Hải Phòng). Hướng đi của cô đánh trúng vào điểm nóng của y học hiện đại: dược lý lâm sàng, mô hình hóa dược động học và dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để bảo vệ người bệnh khỏi những đơn thuốc sai sót.

Hồ sơ của cô ghi dấu hơn 100 công trình khoa học, trong đó có hơn 40 bài báo quốc tế uy tín. Tính "thực chiến" trong nghiên cứu của PGS Phương thể hiện rất rõ ở các dự án đồ sộ: phân tích hơn 51.000 đơn thuốc kéo dài suốt một thập kỷ để đo lường hiệu quả can thiệp sai sót của dược sĩ, hay các thử nghiệm lâm sàng pha I đánh giá sinh khả dụng của hoạt chất phối hợp pelubiprofen - tramadol.

Năm 2026, cô nhận tài trợ phát triển dự án PharmAI-Safe - công cụ dùng AI để nhận diện tức thì các tương tác thuốc nguy hiểm trong kê đơn. Ngoài ra, cô là người chủ trì đặt nền móng xây dựng Trung tâm Thử nghiệm lâm sàng và Tương đương sinh học tại trường, đưa trung tâm đạt chuẩn Thực hành tốt (GCP) của Bộ Y tế ngay từ đầu năm 2024.

TS Đỗ Thị Thanh Huyền: 10 năm "săn" huy chương IBO với tỷ lệ học trò đi thi là có giải 100%

Nếu hai nữ phó giáo sư ở bậc đại học mạnh về công bố và sáng chế, thì TS Đỗ Thị Thanh Huyền (Trưởng bộ môn chuyên Sinh, Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên - ĐHQGHN) lại sở hữu thành tích đào tạo học sinh giỏi thuộc hàng "huyền thoại". Hơn một thập kỷ trực tiếp nắm đội tuyển Sinh học, cô biến nơi đây thành "lò luyện" hàng đầu cả nước.

Thống kê giai đoạn 2015–2026 của cô Huyền là giấc mơ của bất kỳ người thầy bồi dưỡng mũi nhọn nào: 11 lượt học sinh bước ra đấu trường Olympic Sinh học quốc tế (IBO), 100% đoạt giải, mang về 3 Huy chương Vàng, 4 Huy chương Bạc, 4 Huy chương Đồng (những học trò cưng như Vũ Thị Chinh mang Vàng IBO 2016, hay Đồng Ngọc Hà - cựu học sinh chuyên Lý rẽ sang Sinh học lấy Bạc IBO 2020 và nay đang làm nghiên cứu sinh tại Harvard).

Ở đấu trường quốc gia, cô dẫn dắt 120 lượt thí sinh thì có tới 112 em đoạt giải, gom về 23 giải Nhất và 52 giải Nhì. Không gò ép học trò học vẹt kiến thức cũ, phương pháp của cô Huyền tập trung vào tư duy phản biện và khả năng tự nghiên cứu, điều tối quan trọng trong bối cảnh đề thi quốc tế ngày càng mở và đòi hỏi tư duy phân tích thực nghiệm sâu.

Cô Đỗ Thị Hương Trà: Giáo viên Sinh học tự mò tiếng Anh, đưa học trò vùng cao 3 năm liền "đánh chuông xứ người"

Câu chuyện của cô Đỗ Thị Hương Trà (Tổ phó môn Hóa - Sinh, THPT Chuyên Cao Bằng) lại mang màu sắc của sự vượt ngưỡng kỳ lạ. Vốn là cô giáo dạy Sinh học tại một tỉnh miền núi biên giới, cô trò gần như mù tịt về công nghệ khi quyết định bước vào sân chơi lập trình và chế tạo robot VEX vào năm 2022. Không có chuyên gia cầm tay chỉ việc, cô trò tự tải tài liệu tiếng Anh, xem video quốc tế, vừa học từ những con ốc, sợi dây điện vừa thử nghiệm giải thuật.

Thế nhưng, chính đội Robotics 11 Cao Bằng ấy đã làm nên điều khó tin: 3 năm liên tiếp góp mặt tại Chung kết thế giới VEX Robotics World Championship tại Mỹ (tranh tài cùng hàng nghìn đội mạnh khắp toàn cầu). Năm 2024, các học trò miền núi xếp thứ 49 thế giới về kỹ năng; đến năm 2025 thì ẵm liền hai giải Judges Award và STEM Advocacy Challenge trên đất Mỹ. Không dừng lại ở việc thi đấu, cô Trà còn biến phòng thực hành của trường thành một phòng lab nghiên cứu chuẩn mực bằng cơ chế tự quản "My Tool, My Responsibility", đồng thời đứng lớp trực tuyến dạy robotics miễn phí cho hơn 1.000 học sinh trên cả nước và sang tận Nam Lào tập huấn cho giáo viên nước bạn.

Từ phòng thí nghiệm y sinh công nghệ cao, bàn kê đơn lâm sàng cho tới những phòng lab robot dã chiến ở vùng cao, 4 nữ nhà giáo này không chọn con đường bằng phẳng. Những công trình đạt chuẩn quốc tế hay những tấm huy chương thế giới mà họ đem về chính là minh chứng rõ nét nhất cho nội lực học thuật và bản lĩnh dấn thân của các nhà khoa học, nhà giáo nữ Việt Nam hôm nay.