2 anh em ruột cùng mắc ung thư liên quan đến một loại vi khuẩn ở trong ruột nhưng dễ lây lan trong gia đình qua thói quen sinh hoạt

Hai anh em cùng mắc ung thư do vi khuẩn HP

Nhiều người cho rằng, nhiễm HP chỉ gây đau dạ dày, viêm loét thông thường… Tuy nhiên, vi khuẩn này tồn tại trong cơ thể nhiều năm mà không được kiểm soát có thể dẫn tới nhiều bệnh lý nghiêm trọng, trong đó có ung thư dạ dày.

GS.TS Đào Văn Long - Phó Chủ tịch Hội Tiêu hóa Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng sáng lập Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa, Gan mật, Chủ tịch Hội đồng Quản lý Phòng khám Đa khoa Hoàng Long, vẫn còn nhớ trường hợp hai anh em ruột trong cùng một gia đình lần lượt mắc bệnh lý ung thư liên quan đến vi khuẩn HP.

Gia đình có tiền sử nhiễm HP. Người anh năm phát hiện ung thư dạ dày giai đoạn cuối, đã di căn đa tạng khi mới ngoài 20 tuổi. Dù được gia đình cố gắng cứu chữa nhưng sau 2 năm BN không qua khỏi. Theo gia đình chia sẻ, ít lâu sau, người em trai (19 tuổi) ở Việt Nam cũng có những triệu chứng tương tự như tức ngực, đầy bụng… và đến phòng khám soi thì phát hiện tổn thương ung thư dạ dày vùng tâm vị - một vị trí khó can thiệp. Bệnh nhân được phát hiện tương đối sớm, diện tổn thương còn khu trú, sau khi được nghe tư vấn, Bệnh nhân đã được diệt HP, sau đó phẫu thuật cắt bỏ ⅔ trên dạ dày và tạo hình lại phần dạ dày còn lại kết hợp với hoá trị. Sức khỏe của bệnh nhân hiện ổn định và vẫn duy trì kết quả tốt không phát hiện u mới sau nhiều năm theo dõi.

HP không phải lúc nào cũng gây ung thư dạ dày, nhưng trong một số trường hợp như gia đình có đột biến gen kết hợp với nhiễm HP sẽ làm tăng nguy cơ này.

Theo GS.TS Đào Văn Long, trường hợp này cho thấy vai trò của việc phát hiện sớm, đồng thời cũng đặt ra vấn đề về nguy cơ lây nhiễm HP trong cùng gia đình khi các thành viên có chung môi trường sinh hoạt trong thời gian dài.

Chuỗi lây truyền HP diễn ra ngay trong mỗi gia đình

GS.TS Đào Văn Long cho biết, tại Việt Nam, hiện chưa có thống kê chính thức nhưng theo ước tính thì tỷ lệ nhiễm HP trong cộng đồng vào khoảng 70%, thuộc nhóm cao trên thế giới. Một nghiên cứu của trên hàng nghìn hộ gia đình của Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa, Gan mật cũng cho thấy, tỷ lệ lây nhiễm HP giữa các thành viên trong cùng gia đình rất cao. Ngoài ra, tỷ lệ nhiễm HP tăng ở các môi trường sống tập thể như nhà trẻ, ký túc xá hay những không gian kín có nhiều người cùng sinh hoạt trong thời gian dài.

Sau khi đã điều trị thành công vi khuẩn HP, người bệnh vẫn tiếp xúc với các nguồn lây nhiễm của loại vi khuẩn này thì hoàn toàn có thể tái nhiễm trở lại.

HP chủ yếu lây truyền theo hai con đường là miệng - miệng (dùng chung bát đũa, chung bàn chải đánh răng, hôn, mớm cơm cho con,…) và phân - miệng (đồ ăn, đồ uống không hợp vệ sinh, đồ ăn chưa được nấu chín,…). Trong thực tế, nguy cơ lây nhiễm trong gia đình Việt Nam khá cao từ những thói quen sinh hoạt đã tồn tại từ lâu như dùng chung bát nước chấm, mớm thức ăn cho trẻ, nhai thức ăn trước khi cho trẻ ăn hoặc dùng chung một số vật dụng ăn uống…

"Vi khuẩn này cũng đã có ghi nhận ở trong mảng bám, cao răng. Nếu việc vệ sinh răng miệng không tốt, để cao răng tích tụ hoặc mắc bệnh nha chu, lượng vi khuẩn này có thể tồn tại lâu hơn, làm tăng nguy cơ lây truyền sang người khác cũng như nguy cơ tái nhiễm sau điều trị" – GS.TS Đào Văn Long cho hay.

Khi nào cần phải điều trị HP?

Vi khuẩn HP được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư loại 1 với ung thư dạ dày, u lympho MALT… Theo chuyên gia, khác với nhiều nước phát triển có tỷ lệ nhiễm thấp, Việt Nam không áp dụng chiến lược tiệt trừ HP đại trà.

Theo khuyến cáo của các chuyên gia khu vực châu Á - Thái Bình Dương, việc điều trị cần được cân nhắc theo từng nhóm nguy cơ nhằm hạn chế tình trạng kháng kháng sinh. Trước 30 tuổi nếu chưa có triệu chứng thì trước mắt chưa cần phải điều trị. Người từ 30 tuổi trở lên nếu phát hiện nhiễm HP thường được khuyến cáo điều trị do nguy cơ tổn thương niêm mạc dạ dày tăng theo thời gian.

Ngoài ra, những người có tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày, bệnh nhân loét dạ dày - tá tràng, người phải sử dụng thuốc kháng viêm kéo dài, hoặc xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch… cũng thuộc nhóm cần được xem xét tiệt trừ HP.

Bác sĩ và ê kíp đang thực hiện một ca nội soi dạ dày tại Phòng khám Đa khoa Hoàng Long

Trẻ em là nhóm dễ nhiễm HP nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Tuy nhiên, GS.TS Đào Văn Long cũng nhấn mạnh, không phải trẻ nào nhiễm HP cũng cần điều trị. Việc xét nghiệm và điều trị chỉ được chỉ định khi trẻ có các dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý dạ dày hoặc xuất hiện biến chứng.

Test thở C13 là phương pháp phát hiện vi khuẩn HP nhanh và không xâm lấn

Phòng ngừa nhiễm HP từ thói quen nhỏ để tránh biến chứng

GS.TS Đào Văn Long cho hay, hiện chưa có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối sự lây nhiễm HP trong cộng đồng. Trong bối cảnh tỷ lệ nhiễm HP tại Việt Nam vẫn ở mức cao, việc thay đổi những thói quen sinh hoạt tưởng như rất nhỏ trong mỗi gia đình mang lại ý nghĩa lớn đối với công tác phòng bệnh lâu dài.

Mỗi người cần rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh; hạn chế dùng chung bát nước chấm, không dùng đũa cá nhân gắp thức ăn cho người khác, không mớm thức ăn cho trẻ và không nếm thức ăn bằng thìa của trẻ.

Song song với đó, cần duy trì vệ sinh răng miệng đúng cách, lấy cao răng định kỳ và điều trị các bệnh lý nha chu nếu có. Đây là những biện pháp giúp giảm nguy cơ tồn lưu vi khuẩn trong khoang miệng, góp phần hạn chế lây truyền HP giữa các thành viên trong gia đình và giảm nguy cơ tái nhiễm sau điều trị.

Chuyên gia khuyến cáo, phát hiện sớm vi khuẩn HP giúp quá trình điều trị hiệu quả hơn. Nếu thấy các dấu hiệu như đau bụng kéo dài, chán ăn, buồn nôn, thiếu máu, đi ngoài phân đen hoặc nôn ra máu,… nên đi khám.

Đặc biệt khi trong gia đình có người mắc bệnh lý dạ dày, tá tràng do nhiễm HP dương tính thì song song với việc điều trị HP cho người bệnh thì cũng nên kiểm tra nhiễm HP cho tất cả thành viên trong gia đình.

Phương pháp để giúp phát hiện HP hiện có nhiều như: Test hơi thở (C13, C14), xét nghiệm để tìm vi khuẩn HP trong phân, xét nghiệm để tìm kháng thể HP trong máu. Trong đó, phát hiện vi khuẩn HP bằng test hơi thở và sàng lọc ung thư sớm dạ dày bằng nội soi dạ dày giúp chẩn đoán và điều trị sớm, tránh để lâu, bệnh có thể tiến triển thành những biến chứng nguy hiểm.