Không ít bậc cha mẹ từng gặp tình huống này: bình thường bé rất vui vẻ khi gặp người khác, tay chân khua khoắng, mắt láo liên đầy hào hứng.

Thế nhưng, khi bé nhìn thấy “một người nào đó”, biểu cảm lại đột ngột thay đổi, vội vàng chui vào lòng mẹ. Nếu người ấy tiếp tục tiến lại gần, bé sẽ bật khóc dữ dội.

Thậm chí có bé mới chỉ lần đầu nhìn thấy người đó, đối phương còn chưa kịp nói gì thì bé đã òa khóc, khiến không khí trở nên vô cùng ngượng ngùng.

Về hiện tượng này, người lớn tuổi thường giải thích rằng: “Trẻ con mắt sáng, nhìn thấy những thứ người lớn không thấy”, hoặc “bé bị dọa, nhận ra người lạ nên khóc”.

Nhưng với cha mẹ thời nay, những cách giải thích này rõ ràng không đủ thuyết phục.

Thực tế, việc bé nhìn thấy một người nào đó rồi đột nhiên khóc chính là cách trẻ truyền đi tín hiệu của riêng mình. Đằng sau đó có nhiều nguyên nhân khác nhau.

Hôm nay, chúng ta sẽ phân tích hiện tượng này dưới góc độ khoa học với 3 nguyên nhân chính, giúp cha mẹ hiểu được tín hiệu mà bé đang gửi đi, từ đó biết cách trấn an con đúng đắn hơn.

1. Ngoại hình hoặc hành vi của đối phương khiến bé khó chịu

Khả năng cảm nhận thế giới của em bé rất thuần khiết: mọi thứ bé nhìn thấy, nghe thấy hay ngửi thấy có khiến bé thấy thoải mái hay không.

Ngoại hình khiến bé không thoải mái:

Nếu một người có ngoại hình hoặc đặc điểm quá khác biệt như đầu trọc, râu ria rậm, giọng nói quá to, đeo kính, hoặc mùi hương quá nồng (nước hoa, mùi thuốc, mùi rượu bia…), trong mắt bé đều là “không quen thuộc”, dễ gây cảm giác bất an.

Khứu giác của trẻ sơ sinh rất nhạy, những mùi này với người lớn có thể bình thường nhưng với bé lại là kích thích khó chịu, khiến bé mất cảm giác an toàn và dùng tiếng khóc để phản ứng.

Ví dụ, khi con tôi khoảng 7–8 tháng tuổi, mỗi lần gặp một ông cụ dưới nhà là bé lập tức quay mặt đi, vùi đầu vào tay tôi. Nếu ông cụ cố trêu, bé sẽ khóc không ngừng.

Sau này tôi nhận ra ông cụ đó thường xuyên dùng thuốc, mùi thuốc khá nồng, lại bị hói nặng — những yếu tố này khiến bé nhạy cảm và cảm thấy không an toàn.

Hành vi khiến bé khó chịu:

Có người thấy em bé liền cố trêu, bế, véo má dù bé không hề muốn. Có người đột ngột áp sát, nhìn chằm chằm vào bé, làm biểu cảm gương mặt quá khoa trương.

Với người lớn, đó có thể là bình thường, nhưng với hệ giác quan còn rất nhạy cảm của trẻ, những hành vi này dễ gây kích thích mạnh về thị giác, thính giác, làm bé sợ hãi và bật khóc.

2. Bé cảm nhận được cảm xúc bất an từ người đối diện

Trẻ sơ sinh có khả năng nhạy bén với cảm xúc của người lớn hơn chúng ta tưởng.

Nếu một người đang căng thẳng, lo âu, mang nhiều cảm xúc tiêu cực, dù cố gắng tỏ ra vui vẻ, mỉm cười khi trêu bé, thì bé vẫn có thể cảm nhận được sự bất ổn ấy qua nét mặt, giọng nói và cử chỉ.

Bởi ngay từ khi mới sinh, trẻ đã có khả năng đọc cảm xúc thông qua biểu cảm khuôn mặt, ngôn ngữ cơ thể và âm điệu. Khi cảm nhận được sự căng thẳng hay bất an, bé sẽ phản ứng bằng cách khóc.

Thực tế cho thấy, khi mẹ trông con mà tâm trạng không tốt, nói chuyện cáu gắt, gương mặt mệt mỏi, bé cũng dễ trở nên quấy khóc và bất an hơn.

3. Bé đang ở giai đoạn nhạy cảm về cảm xúc

Nghiên cứu cho thấy, trong khoảng 6–12 tháng tuổi, trẻ bước vào giai đoạn gọi là “lo âu người lạ”. Đây là một cột mốc quan trọng trong quá trình phát triển nhận thức.

Ở giai đoạn này, bé đã phân biệt rõ người quen – người lạ, và sẽ cảnh giác, lo lắng khi gặp gương mặt hoặc môi trường xa lạ. Khi thấy người lạ tiến lại gần, phản xạ tự nhiên của bé là khóc để tìm kiếm sự bảo vệ từ người chăm sóc.

Ngoài ra, bé cũng có thể đang trong giai đoạn cơ thể hoặc cảm xúc yếu hơn bình thường: ăn không ngon, ngủ không đủ, hoặc đang ủ bệnh. Khi đó, chỉ một kích thích nhỏ từ bên ngoài cũng đủ khiến bé thấy bất an và bật khóc.

4. Cha mẹ nên làm gì?

Khi bé gặp một người nào đó liền khóc, nhiều cha mẹ cảm thấy “mất mặt”, thậm chí trách con nhát gan hay không ngoan. Nhưng qua những phân tích trên, có thể thấy sự thật không phải như vậy.

Cách phản ứng của cha mẹ lúc này vô cùng quan trọng.

Trước tiên, hãy chấp nhận cảm xúc của bé: Đừng vội ngăn cản hay quát mắng, hãy bế bé vào lòng, vỗ nhẹ và trấn an. 

Đừng ép buộc bé: Nếu bé tỏ ra rõ ràng là sợ hoặc không thích một người nào đó, đừng vì nể nang mà ép con phải chào hỏi hay để người đó bế. Hãy giữ khoảng cách an toàn cho đến khi bé sẵn sàng. 

Giúp bé dần xóa bỏ cảm giác sợ hãi: Khi bé đã bình tĩnh hơn, nếu không còn phản ứng quá gay gắt, cha mẹ có thể cho bé tương tác nhẹ nhàng, cùng chơi trong không khí thoải mái.

Thế giới của em bé rất đơn thuần. Tiếng khóc đột ngột của con không bao giờ là vô cớ, mà luôn là cách trẻ chân thật nhất để bày tỏ nhu cầu và cảm xúc bên trong mình.

Nguồn: Sohu