Trong những năm gần đây, các chuyên gia tâm lý và nhi khoa tại Mỹ ghi nhận tỷ lệ trẻ em và thanh thiếu niên có biểu hiện lo âu tăng đáng kể. Theo phân tích đăng tải trên chuyên trang Harvard Health Publishing (Trường Y Harvard), áp lực học tập, mạng xã hội và môi trường gia đình nhiều biến động đang trở thành những yếu tố nguy cơ chính ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của trẻ.

Lo âu không phải là điều xa lạ trong quá trình trưởng thành. Ở mức độ vừa phải, cảm giác hồi hộp trước một kỳ thi hay lo lắng khi bước vào môi trường mới là phản ứng bình thường. Tuy nhiên, khi nỗi lo kéo dài, xuất hiện thường xuyên và ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập, giấc ngủ, đó có thể là dấu hiệu của rối loạn lo âu cần được quan tâm đúng mức.

Vì sao trẻ ngày nay dễ lo âu hơn?

1. Áp lực học tập gia tăng

Trẻ em hiện đại phải đối mặt với kỳ vọng cao từ gia đình và nhà trường. Lịch học dày đặc, các lớp kỹ năng sau giờ học, cùng nỗi lo thành tích khiến nhiều em rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Một số trẻ sợ mắc lỗi, sợ bị so sánh, dần hình thành tâm lý tự chỉ trích bản thân.

Các chuyên gia cho rằng, khi trẻ cảm thấy giá trị của mình gắn chặt với điểm số hoặc thành tích, nguy cơ lo âu sẽ tăng cao.

2. Ảnh hưởng từ mạng xã hội và thiết bị số

Mạng xã hội mở ra cơ hội kết nối nhưng cũng đi kèm áp lực vô hình. Trẻ có thể so sánh bản thân với hình ảnh “hoàn hảo” của người khác, lo sợ bị bỏ rơi khỏi nhóm bạn (FOMO), hoặc chịu tác động từ bình luận tiêu cực.

Ngoài ra, việc sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều, đặc biệt trước giờ ngủ, có thể làm rối loạn giấc ngủ – yếu tố liên quan mật thiết đến sức khỏe tinh thần.

3. Môi trường gia đình thiếu ổn định

Xung đột giữa cha mẹ, áp lực kinh tế, hoặc cách nuôi dạy quá nghiêm khắc hay quá bảo bọc đều có thể ảnh hưởng đến cảm giác an toàn của trẻ. Khi không có “vùng an toàn” để chia sẻ cảm xúc, trẻ dễ giữ lo lắng trong lòng và phát triển thành rối loạn.

Dấu hiệu nhận biết trẻ đang lo âu

Lo âu ở trẻ không phải lúc nào cũng biểu hiện rõ bằng lời nói. Cha mẹ có thể nhận thấy một số dấu hiệu như:

- Thường xuyên đau bụng, đau đầu nhưng không có nguyên nhân thực thể

- Khó ngủ, hay thức giấc giữa đêm

- Né tránh đến trường hoặc các hoạt động xã hội

- Dễ cáu gắt, khó tập trung

- Quá sợ mắc lỗi hoặc liên tục tìm kiếm sự trấn an

Nếu các biểu hiện này kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, cha mẹ nên cân nhắc đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn.

Cha mẹ có thể làm gì?

1. Tạo môi trường lắng nghe, không phán xét

Điều quan trọng nhất là giúp trẻ cảm thấy được thấu hiểu. Thay vì nói “Có gì đâu mà lo”, cha mẹ có thể thử: “Con có thể kể cho mẹ nghe điều làm con lo không?”. Sự công nhận cảm xúc giúp trẻ học cách gọi tên và điều chỉnh cảm xúc của mình.

2. Giảm áp lực thành tích

Khuyến khích trẻ nỗ lực thay vì chỉ chú trọng kết quả. Ghi nhận quá trình cố gắng sẽ giúp trẻ xây dựng lòng tự tin bền vững.

3. Thiết lập thói quen sinh hoạt lành mạnh

Giấc ngủ đủ, vận động thể chất đều đặn và hạn chế thời gian màn hình, đặc biệt vào buổi tối, có thể cải thiện đáng kể mức độ lo âu.

4. Dạy kỹ năng đối phó với căng thẳng

Các bài tập thở sâu, thư giãn cơ, viết nhật ký hoặc tham gia hoạt động nghệ thuật giúp trẻ giải tỏa cảm xúc. Với trẻ lớn hơn, cha mẹ có thể hướng dẫn kỹ năng giải quyết vấn đề thay vì né tránh.

5. Tìm hỗ trợ chuyên môn khi cần

Nếu lo âu khiến trẻ né tránh trường lớp, mất ngủ kéo dài hoặc có biểu hiện hoảng loạn, việc tham vấn chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần nhi là cần thiết. Can thiệp sớm giúp ngăn ngừa các hệ lụy lâu dài.

Không phải mọi lo lắng đều xấu

Các chuyên gia Harvard Health nhấn mạnh rằng lo âu ở mức độ vừa phải là một phần tự nhiên của sự phát triển. Điều quan trọng không phải là loại bỏ hoàn toàn nỗi lo, mà là giúp trẻ học cách đối diện và quản lý nó.

Trong bối cảnh xã hội nhiều biến động, cha mẹ đóng vai trò như “mỏ neo” giúp con giữ được cảm giác an toàn và ổn định. Một gia đình biết lắng nghe, tôn trọng cảm xúc và duy trì kết nối tích cực chính là nền tảng vững chắc nhất để trẻ vượt qua những nỗi lo đầu đời.

Nguồn tham khảo: Harvard Health Publishing