Khi ánh nắng sớm mai vừa chạm tới bậu cửa, đôi mắt nhỏ của bé chớp chớp tỉnh giấc. Khoảnh khắc tưởng chừng rất đỗi bình thường này, thực ra lại là giai đoạn then chốt để não bộ của bé “khởi động và tự kiểm tra”. 

Nhiều cha mẹ theo phản xạ thường vội vàng bế con lên, mà không để ý tới những biểu cảm vi mô và cử động nhỏ bé khi con vừa tỉnh. Chính những chi tiết ấy lại ẩn chứa “mật mã thông minh” của sự phát triển não bộ. Đừng nghĩ đây là mê tín, khoa học đã sớm đưa ra lời giải. 

Một em bé lanh lợi thường có 3 biểu hiện sau khi thức dậy, chỉ cần trúng một thôi cũng đủ khiến cha mẹ vui thầm rồi.

Dấu hiệu thứ nhất: Tỉnh dậy không khóc, mà bước vào "chế độ quan sát nhập tâm"

Bé nhà bạn sau khi thức dậy là gào khóc ầm ĩ, hay nằm yên quan sát trần nhà, ánh sáng qua rèm cửa, hoặc chăm chú nghịch đôi bàn tay nhỏ xíu của mình? Nếu là trường hợp thứ hai thì xin chúc mừng, điều đó cho thấy não bộ của bé đang hoạt động rất hiệu quả. 

Nghiên cứu của Đại học Harvard cho thấy, trong 20 phút đầu sau khi tỉnh, nếu trẻ có thể tập trung quan sát môi trường xung quanh như nhìn theo vật chuyển động, hứng thú với sự thay đổi ánh sáng, thậm chí “ngẩn người” nằm yên hơn 15 phút, thì vùng đỉnh não (chịu trách nhiệm về nhận thức không gian và sự chú ý) đang phát triển tốt. 

Sự yên tĩnh “không khóc không quấy” này không phải do bé trầm tính, mà là bé đang dùng đôi mắt để “quét” thế giới, sàng lọc thông tin. Lúc này, cha mẹ đừng vội can thiệp, hãy cho bé 3–5 phút “ở một mình” để tự khám phá – đây chính là thời điểm vàng để nuôi dưỡng khả năng tập trung.

Dấu hiệu thứ hai: Vừa tỉnh đã cười, hoặc chủ động "tìm người để tương tác"

Nếu bé vừa mở mắt đã mỉm cười với bạn, hoặc thấy người là với tay đòi bế, phát ra những âm thanh “a ư” để thu hút sự chú ý, đó là tín hiệu của trí tuệ cảm xúc cao. 

Các nhà thần kinh học chỉ ra rằng, những em bé có thể nhanh chóng thể hiện nụ cười giao tiếp sau khi thức dậy thường có hệ thống nơ-ron gương (liên quan đến sự đồng cảm và bắt chước) hoạt động mạnh mẽ. Bé có khả năng nhanh chóng nhận diện người quen, xác định môi trường an toàn và chủ động bộc lộ cảm xúc, nhu cầu. 

Những “em bé hướng xã hội” này sau này thường có lợi thế trong việc học ngôn ngữ và giao tiếp. Một số bé còn bắt chước hành động của cha mẹ như lè lưỡi, ngáp theo – điều đó cho thấy não bộ đang “ôn lại” hành vi đã quan sát, năng lực nhận thức phát triển rất nhanh. 

Gặp trường hợp này, cha mẹ đừng tiếc sự đáp lại: hãy nhìn vào mắt con, trò chuyện với con, vì nụ cười và mong muốn tương tác của bé sẽ ngày càng mạnh mẽ.

Dấu hiệu thứ ba: Biến chiếc giường thành "phòng thí nghiệm", tự chơi mà vẫn rất vui

Có những em bé sau khi thức dậy không cần ai bế mà tự mình chơi rất say sưa: ném khăn an ủi xem rơi ở đâu, dùng chân đạp nệm để nghe âm thanh, thậm chí lẩm bẩm nói chuyện với các ngón tay như đang kể một câu chuyện nhỏ. 

Những biểu hiện “khám phá” hoặc “tự giải trí” này chính là phôi thai của tư duy khoa học. Giáo dục Montessori nhấn mạnh rằng tần suất khám phá chủ động có mối liên hệ chặt chẽ với tốc độ hình thành các khớp thần kinh trong não. 

Bé đang thông qua việc lặp đi lặp lại (như ném đồ vật) để hiểu về trọng lực và quan hệ nhân – quả, hoặc rèn luyện thùy trán (liên quan đến lập kế hoạch và sáng tạo) trong quá trình chơi một mình. 

Nghiên cứu của Đại học Yale còn cho thấy, những trẻ như vậy khi 4–6 tuổi thường thể hiện khả năng giải quyết vấn đề và óc sáng tạo vượt trội. Vì thế, đừng vội cho rằng con “nghịch” hay “kỳ lạ” – đó là cách con đang “làm nghiên cứu” theo cách riêng của mình.

Kết

Tất nhiên, mỗi em bé đều có nhịp phát triển riêng, thỉnh thoảng khóc hay ngẩn ngơ là điều hoàn toàn bình thường. Nhưng nếu bé nhà bạn thường xuyên thể hiện những “tín hiệu thông minh” này, điều đó cho thấy nền tảng phát triển não bộ rất tốt. 

Vai trò của cha mẹ không phải là can thiệp, mà là bảo vệ: giữ yên lặng khi con quan sát, nhiệt tình đáp lại khi con tương tác, và tạo môi trường an toàn khi con khám phá. 

Những chi tiết nhỏ buổi sáng ấy thực ra chính là “đoạn trailer tăng trưởng” tuyệt vời nhất mà con gửi đến chúng ta. Lần tới khi con thức dậy, đừng vội bế ngay, hãy ngồi xuống quan sát xem “nhân vật tí hon” này lại mang đến cho bạn bất ngờ gì nhé.