Những ngày gần đây, mạng xã hội liên tục tranh cãi quanh câu chuyện một bà mẹ vẫn duy trì việc cho hai con bú song song, trong đó bé lớn đã 5 tuổi và bé nhỏ gần 3 tuổi. Một bên cho rằng đây là cách nuôi con tự nhiên, mang lại nhiều lợi ích cho trẻ. Bên còn lại lại phản ứng gay gắt, thậm chí gọi việc cho con bú ở tuổi lên 5 là "biến thái".

Đằng sau những ý kiến trái chiều ấy là một câu hỏi đáng suy ngẫm hơn: Khoa học thực sự nói gì về việc nuôi con bằng sữa mẹ kéo dài?

PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm tư vấn, phục hồi dinh dưỡng và kiểm soát béo phì, Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết điều đáng bàn ở đây không phải là "biến thái" hay "thần thánh hóa" sữa mẹ. Các khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều hiệp hội nhi khoa đều thống nhất rằng trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời và tiếp tục bú mẹ đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn nếu mẹ và con cùng mong muốn.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng duy nhất trong suốt những năm đầu đời của trẻ.

Theo chuyên gia, 6 tháng đầu là giai đoạn đặc biệt khi sữa mẹ có thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng của trẻ. Nhưng từ sau mốc này, nhu cầu về năng lượng, protein, vi chất dinh dưỡng ngày càng tăng, trong khi sữa mẹ không còn đủ để đáp ứng toàn bộ.

Đó là lý do trẻ phải được ăn dặm và bổ sung thực phẩm đa dạng phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

“Nếu chỉ dựa hoàn toàn vào sữa mẹ sau 6 tháng tuổi, trẻ có nguy cơ thiếu năng lượng và vi chất dinh dưỡng cần thiết cho tăng trưởng ”, PGS Hưng cho biết.

Nói cách khác, khi trẻ lớn lên, sữa mẹ chuyển từ vai trò nguồn dinh dưỡng chính sang một phần trong khẩu phần ăn tổng thể.

“Điều này cũng phản ánh thực tế cuộc sống. Người mẹ không thể mãi ở bên con, quanh quẩn cho con bú. Họ phải quay trở lại công việc, đối mặt với áp lực cuộc sống và những thay đổi sinh lý khiến lượng sữa giảm dần theo thời gian. Trẻ em cũng phải tới trường, vui chơi giao tiếp với bạn bè. Cho nên việc bú mẹ vì thế cũng cần được nhìn nhận trong bối cảnh phát triển tự nhiên của cả mẹ và con”, PGS Hưng chia sẻ.

Không có "hạn sử dụng" cho việc bú mẹ

Thực tế, các Tổ chức Y tế lớn trên thế giới không đưa ra giới hạn cứng về thời gian cho con bú. Việc kéo dài đến đâu phụ thuộc vào nhu cầu của trẻ, điều kiện của người mẹ, hoàn cảnh gia đình cũng như các yếu tố văn hóa, xã hội.

“Trường hợp cho con bú kéo dài thường có tính chất cá thể hóa, không nên áp chung cho mọi trường hợp” , PGS Hưng nêu quan điềm.

Thực tế, PGS Hưng đã từng gặp những trường hợp rất đặc biệt, trong đó trẻ bị dị ứng với hầu hết thực phẩm tự nhiên nên sữa mẹ trở thành nguồn dinh dưỡng quan trọng trong thời gian dài.

Người mẹ trong trường hợp đó đã phải nghỉ việc, thậm chí xin làm tại trường mầm non của con để duy trì việc cho bú vì tình trạng bệnh lý đặc biệt của trẻ. Tuy nhiên, đó là những trường hợp cá biệt.

Đối với phần lớn trẻ khỏe mạnh, việc lớn lên đồng nghĩa với việc mở rộng thực đơn, học cách ăn uống đa dạng và thích nghi với môi trường xã hội. Trẻ đến trường, mẹ đi làm, nhu cầu dinh dưỡng cũng thay đổi theo từng giai đoạn phát triển.

"Trẻ không thể chỉ bú mẹ mà không ăn thực phẩm bổ sung khi lớn lên", PGS Hưng nhấn mạnh.

Đừng thần thánh hóa sữa mẹ, cũng đừng tạo áp lực cho người mẹ

Theo PGS Hưng, nuôi con bằng sữa mẹ luôn là lựa chọn được khuyến khích vì những lợi ích đã được chứng minh đối với cả mẹ, trẻ, gia đình và xã hội. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mọi bà mẹ đều có thể cho con bú hoàn toàn hoặc kéo dài như nhau.

Trên thực tế, có những phụ nữ gặp khó khăn về tiết sữa do cấu tạo tuyến vú, bệnh lý hoặc các yếu tố tâm lý khác. Một số trẻ cũng không thích bú mẹ hoặc gặp các vấn đề trong quá trình bú.

“Thay vì biến sữa mẹ thành một "thước đo" của tình mẫu tử hay năng lực làm mẹ. Theo tôi, xã hội cần tiếp tục tạo điều kiện hơn nữa để phụ nữ được nghỉ ngơi, được hỗ trợ về tâm lý, dinh dưỡng và môi trường làm việc sau sinh. Không nên quá thần thánh hóa sữa mẹ để rồi tạo áp lực cho những bà mẹ không thể hoặc không đủ điều kiện cho con bú như mong muốn, mà cần tìm nguyên nhân, cách khắc phục phù hợp với từng trường hợp cụ thể”, PGS Hưng nói.

Cuối cùng, giữa hai thái cực "ca ngợi tuyệt đối" và "lên án gay gắt", có lẽ điều cần thiết nhất là quay trở lại với bằng chứng khoa học. Bởi mục tiêu cuối cùng không phải là trẻ bú mẹ đến mấy tuổi, mà là trẻ được nuôi dưỡng đầy đủ, khỏe mạnh và phát triển tốt nhất trong điều kiện phù hợp với từng gia đình.