Từ học thêm, lớp kỹ năng đến trại hè, khóa tu…, nhiều trẻ em bước vào kỳ nghỉ với lịch trình kín mít. Mùa Hè không còn chỉ là khoảng thời gian nghỉ ngơi mà ngày càng trở thành “một hành trình giáo dục” được phụ huynh lên kế hoạch từ sớm.

Một mùa Hè “bận rộn”

Sau lễ bế giảng chưa đầy một tuần, nhiều trung tâm tiếng Anh, kỹ năng hay trại hè tại Hà Nội đã kín học sinh. Trên các hội nhóm phụ huynh, câu hỏi phổ biến không còn là “hè này cho con nghỉ ở đâu” mà là “nên đăng ký lớp học nào”, “lịch nào phù hợp”, “trại hè nào còn suất”.

Kỳ nghỉ hè vốn từng gắn với những buổi ngủ nướng, rong chơi ngoài sân hay về quê với ông bà đang dần đổi khác. Không ít trẻ em hôm nay bước vào mùa Hè với thời khóa biểu được lên sẵn từ nhiều tháng trước: sáng học văn hóa, chiều học năng khiếu, tối học online; cuối tuần tham gia các hoạt động trải nghiệm.

Chị Trần Thu Quỳnh (phường Cầu Giấy, Hà Nội), cho biết chị đã lên kế hoạch hè cho con từ tháng 4. Con trai chị học hết lớp 4 nhưng lịch hè gần như kín cả tuần với tiếng Anh, bơi, lớp robotics và một khóa trại hè kỹ năng kéo dài 5 ngày.

Chị cho biết, nếu để con ở nhà cả ngày với các thiết bị điện tử, chị cảm thấy không yên tâm. Vì vậy, gia đình tận dụng mùa Hè như dịp để con học thêm những kỹ năng mới và có môi trường sinh hoạt phù hợp hơn.

Từ chỗ là khoảng nghỉ giữa hai năm học, mùa Hè của trẻ em hiện nay đang được “thiết kế” theo nhiều mục tiêu khác nhau: Duy trì việc học, rèn kỹ năng, tăng trải nghiệm hay đơn giản là giúp con có nơi sinh hoạt trong lúc bố mẹ vẫn đi làm.

8 giờ sáng, Minh Anh, học sinh lớp 5 tại Hà Nội, đã có mặt ở lớp tiếng Anh. Kết thúc buổi học lúc 9 giờ 30 phút, em được mẹ đưa sang lớp bơi cách đó vài tuyến phố. Buổi chiều là lớp vẽ, còn tối học toán online hai buổi mỗi tuần. Cuối tháng 6, Minh Anh tiếp tục tham gia một trại hè kỹ năng kéo dài một tuần.

“Thời gian được nghỉ của con nhiều hơn lúc đi học chính khóa, nhưng gần như ngày nào cũng phải ra ngoài”, Minh Anh kể. Điều em mong nhất trong hè là được ngủ muộn hơn và có thời gian sang nhà bạn chơi.

Không chỉ Minh Anh, nhiều trẻ em thành thị hiện nay bước vào hè với lịch trình dày đặc không kém trong học kỳ chính thức. Học thêm văn hóa vẫn chiếm phần lớn thời gian của nhiều học sinh, đặc biệt ở nhóm cuối cấp hoặc chuẩn bị chuyển cấp. Toán, tiếng Anh, luyện viết, học trước chương trình… là những lớp phổ biến trong dịp hè.

Song khác với trước đây, mùa Hè hiện nay không chỉ xoay quanh học văn hóa. Nhiều gia đình dành ưu tiên cho các lớp kỹ năng và trải nghiệm như bơi, bóng rổ, piano, nhảy, MC nhí, STEM, robotics hay coding.

Chị Nguyễn Thu Hà, phụ huynh có con học tiểu học ở phường Hà Đông, cho biết gia đình không quá đặt nặng chuyện học trước chương trình nhưng vẫn muốn con tham gia các lớp kỹ năng trong hè. Theo chị, trong năm học con khá áp lực nên hè là khoảng thời gian phù hợp để học những điều “nhẹ nhàng hơn” như bơi, bóng rổ hay kỹ năng sinh tồn.

“Mùa Hè bây giờ không còn đơn thuần là cho con nghỉ nữa. Bố mẹ nào cũng muốn con có thêm trải nghiệm, biết tự lập hơn hoặc ít nhất không ở nhà cả ngày với điện thoại”, chị chia sẻ.

Đằng sau những lịch học kín mít là nhiều băn khoăn của phụ huynh.

Không ít người cho biết họ khó để con “nghỉ hoàn toàn” vì lo trẻ mất nhịp học tập hoặc tụt lại so với bạn bè. Đặc biệt ở các thành phố lớn, tâm lý cạnh tranh trong giáo dục khiến nhiều gia đình có xu hướng tận dụng mùa Hè để bổ sung kiến thức và kỹ năng cho con.

“Bạn nào cũng học nên mình rất khó để con nghỉ hẳn”, một phụ huynh có con chuẩn bị vào lớp 6 chia sẻ. Theo chị, dù không muốn tạo áp lực quá lớn nhưng nếu con nghỉ quá dài, phụ huynh cũng lo khi quay lại trường sẽ khó bắt nhịp.

Bên cạnh đó, thực tế của nhiều gia đình đô thị cũng khiến mùa Hè khó trở thành quãng thời gian nghỉ ngơi hoàn toàn đối với trẻ em. Phần lớn phụ huynh vẫn đi làm xuyên hè, trong khi không phải gia đình nào cũng có ông bà hỗ trợ chăm sóc con.

Trong bối cảnh đó, nhiều khóa học hè hay mô hình bán trú vừa mang tính giáo dục vừa đóng vai trò như một nơi sinh hoạt an toàn cho trẻ trong giờ hành chính.

Một giáo viên tiểu học tại Hà Nội cho biết chị nhận thấy phụ huynh hiện nay quan tâm nhiều hơn đến kỹ năng mềm và trải nghiệm thực tế cho con. “Nhiều bố mẹ không còn chỉ hỏi lớp học thêm văn hóa mà tìm hiểu rất kỹ về kỹ năng sống, thể thao hay hoạt động trải nghiệm”, giáo viên này nói.

Theo giáo viên này, mùa Hè đang phản ánh khá rõ cách các gia đình nhìn nhận việc giáo dục con cái. “Nhiều phụ huynh muốn con không chỉ học kiến thức mà còn phải tự tin, tự lập và có nhiều trải nghiệm hơn”, chị nhận xét.

Chính từ những băn khoăn ấy, nhiều gia đình bắt đầu tìm đến các mô hình hè mang tính trải nghiệm thay vì chỉ học văn hóa đơn thuần.

Mỗi gia đình một lựa chọn

Những năm gần đây, các mô hình trại hè phát triển mạnh với nhiều hình thức đa dạng: trại hè quân đội, trại hè thiên nhiên, trại hè tiếng Anh, trại hè nghệ thuật hay kỹ năng sinh tồn.

Tại một số chương trình, trẻ được yêu cầu tự giặt quần áo, gấp chăn màn, tham gia sinh hoạt tập thể và hạn chế sử dụng điện thoại. Nhiều phụ huynh xem đây là cơ hội để con học tính tự lập trong môi trường khác gia đình.

Anh Trần Quang Huy, phụ huynh có con học lớp 6 tại Hà Nội, cho biết hè năm ngoái anh quyết định đăng ký cho con tham gia một trại hè quân đội kéo dài 7 ngày sau nhiều lần đắn đo. Theo anh Huy, con trai vốn khá nhút nhát, sinh hoạt hằng ngày cũng phụ thuộc nhiều vào bố mẹ.

“Ở nhà, từ chuyện gấp quần áo, chuẩn bị đồ đi học đến việc dọn dẹp phòng, vợ chồng tôi thường phải nhắc liên tục. Cháu cũng ít giao tiếp với người lạ và khá ngại tham gia hoạt động tập thể”, anh kể.

Những ngày đầu tham gia trại hè, gia đình gần như không liên lạc được với con do chương trình hạn chế sử dụng điện thoại. “Ban đầu tôi cũng lo, không biết con có hòa nhập được không, có nhớ nhà quá không. Nhưng khi đón về, điều khiến tôi bất ngờ là cháu thay đổi khá nhiều”, anh Huy nói.

Theo anh, sau chuyến đi, con chủ động hơn trong sinh hoạt cá nhân, biết tự chuẩn bị đồ đạc và cởi mở hơn khi trò chuyện với bố mẹ. “Có thể những thay đổi ấy chưa quá lớn, nhưng tôi nghĩ ít nhất con đã có thêm trải nghiệm khác ngoài việc học”, anh chia sẻ.

Không chỉ các mô hình trại hè, vài năm gần đây, các khóa tu mùa Hè dành cho trẻ em cũng ngày càng thu hút sự quan tâm của phụ huynh đô thị. Nhiều ngôi chùa tổ chức khóa tu kéo dài từ vài ngày đến một tuần với các hoạt động như ngồi thiền, sinh hoạt tập thể, viết thư cho cha mẹ, học kỹ năng ứng xử và hạn chế sử dụng thiết bị điện tử.

Một phụ huynh có con học THCS cho biết gia đình từng cho con tham gia một khóa tu mùa Hè kéo dài 5 ngày tại ngoại thành Hà Nội. Điều chị quan tâm không phải yếu tố tôn giáo mà là môi trường sinh hoạt khác biệt với nhịp sống thường ngày.

“Ở nhà, con khá phụ thuộc điện thoại và ít trò chuyện với bố mẹ. Tôi muốn con có vài ngày tách khỏi màn hình, sống chậm hơn và học cách sinh hoạt tập thể”, chị nói.

Theo phụ huynh này, sau khóa tu, điều khiến chị nhớ nhất là bức thư con viết gửi bố mẹ trong chương trình. “Con kể rằng lần đầu tiên phải tự gấp chăn màn, xếp hàng ăn cơm, dậy sớm cùng mọi người. Những điều rất nhỏ thôi nhưng khiến tôi thấy con trưởng thành hơn một chút”, chị chia sẻ.

Nhiều chuyên gia giáo dục cho rằng sự phát triển của các mô hình trại hè hay khóa tu phản ánh sự thay đổi trong quan niệm nuôi dạy con của các gia đình hiện đại. Nếu trước đây hè chủ yếu là thời gian nghỉ ngơi, thì nay nhiều phụ huynh coi đây là khoảng thời gian để trẻ phát triển kỹ năng, tăng trải nghiệm xã hội và khám phá bản thân.

Dù nhiều phụ huynh hiện nay lựa chọn lấp kín mùa Hè của con bằng các lớp học và hoạt động trải nghiệm, vẫn có những gia đình cố gắng giữ cho con một kỳ nghỉ đúng nghĩa.

Thay vì đăng ký dày đặc các khóa học, một số phụ huynh chủ động dành cho con những khoảng thời gian “để trống”, được ngủ nướng, vui chơi tự do hoặc về quê với ông bà như cách nhiều thế hệ trước từng trải qua.

Chị Phạm Thu Trang, phụ huynh ở phường Hà Đông (Hà Nội), cho biết hè năm nay chị chỉ cho con học bơi và một lớp vẽ ngắn hạn. Phần lớn thời gian còn lại, gia đình dự định cho con về quê ở Nam Định gần một tháng.

“Cả năm học con đã quá bận rồi nên hè tôi muốn con được sống chậm lại một chút. Ở quê, con được theo ông ra đồng, chơi với anh em họ hàng, tối ngồi ngoài sân. Những trải nghiệm đó đôi khi còn đáng nhớ hơn nhiều lớp kỹ năng”, chị nói.

Theo chị Trang, điều chị mong nhất không phải con học thêm được bao nhiêu kiến thức mà là có một mùa Hè đúng với cảm giác nghỉ ngơi. Chị nhớ lại, ngày xưa hè của mình rất đơn giản, chỉ quanh quẩn chơi với bạn bè hay theo bà đi chợ nhưng nhớ mãi. Chị cũng muốn con có những ký ức như vậy.

Không ít phụ huynh cũng cho rằng mùa Hè là dịp hiếm hoi để trẻ có thời gian gần gũi hơn với gia đình và thiên nhiên sau một năm học nhiều áp lực. Có gia đình lựa chọn cho con đi du lịch ngắn ngày, có người đưa con về quê thăm ông bà hoặc đơn giản là để con được tự sắp xếp thời gian thay vì luôn chạy theo lịch trình cố định.