Tiểu Hạ cho biết trước khi mang thai, sức khỏe của cô rất tốt, cả năm hầu như chẳng mấy khi bị cảm cúm. Khi chuẩn bị mang thai, cô cũng rất cẩn thận: uống axit folic từ 3 tháng trước khi thụ thai, không thức khuya, không uống rượu, còn chồng cũng đã bỏ thuốc lá.

Ba thế hệ trong gia đình đều khỏe mạnh, không ai mắc bệnh di truyền.

Thế nhưng, trong lần siêu âm hình thái thai nhi ở tuần thứ 22, bác sĩ nhìn màn hình rất lâu, sắc mặt ngày càng nghiêm trọng. Sau đó, bác sĩ còn gọi trưởng khoa siêu âm đến kiểm tra cùng.

Cuối cùng, Tiểu Hạ được yêu cầu mang kết quả đến gặp trưởng khoa sản.

Bác sĩ cho biết thai nhi có thông liên thất khá nghiêm trọng. Nếu gia đình vẫn muốn giữ thai và sinh em bé, sau khi chào đời có thể phải phẫu thuật, chi phí có thể lên tới ít nhất hàng trăm nghìn nhân dân tệ.

Sau khi bác sĩ hỏi kỹ về tiền sử và những gì cô từng sử dụng trong thời gian đầu thai kỳ, nguyên nhân dần được tìm ra.

Chu kỳ kinh của Tiểu Hạ khá đều nên cô không nghĩ mình có thai. Mãi đến khoảng tuần thứ 10 mới phát hiện mang thai.

Khoảng tuần thứ 6, mặt cô nổi rất nhiều mụn. Vì thấy mất thẩm mỹ nên cô lên mạng tìm cách điều trị và biết được thuốc mỡ chứa vitamin A dạng acid (retinoic acid) có thể trị mụn. Cô đã đặt mua thuốc về và bôi ngắt quãng trong khoảng 2 tuần.

Không ngờ chính tuýp thuốc ấy lại trở thành điều khiến cô hối hận nhất trong suốt thai kỳ.

Bác sĩ cảnh báo: Isotretinoin là thuốc gây dị tật thuộc nhóm X đã được xác định rõ. Ngay cả khi sử dụng ngoài da trong giai đoạn đầu thai kỳ, nếu nồng độ hấp thu cao vẫn có thể tồn tại nguy cơ.

Loại thuốc này có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển bình thường của khuôn mặt và tim thai, đúng vào giai đoạn các cơ quan này đang “thi công” mạnh mẽ, đặc biệt là khoảng tuần thứ 5-8 của thai kỳ.

Thời điểm Tiểu Hạ sử dụng thuốc gần như trùng khớp với giai đoạn nhạy cảm này.

Bác sĩ sản khoa cảnh báo: Hãy nhớ thời điểm thai nhi “mong manh” nhất

Sau khi mang thai, các cơ quan của thai nhi không phát triển hoàn chỉnh cùng một lúc mà tuân theo một “lịch trình” tương đối chặt chẽ. Mỗi cơ quan đều có giai đoạn hình thành và phát triển quan trọng riêng.

Tuần 1-4: “Giai đoạn được hoặc mất”

Tính từ ngày đầu tiên của kỳ kinh cuối, 1-4 tuần đầu thường được gọi là “giai đoạn tất cả hoặc không gì cả”.

Lúc này, phôi thai mới làm tổ, các tế bào vẫn chưa biệt hóa thành những cơ quan hoàn chỉnh. Có thể hình dung nó giống như một hạt giống vừa được gieo xuống đất.

Nếu phôi gặp phải yếu tố gây hại nghiêm trọng trong giai đoạn này, thường có hai khả năng: hoặc phôi không thể tiếp tục phát triển và dẫn đến sảy thai; hoặc phôi vẫn tiếp tục phát triển bình thường, nghĩa là chưa bị tổn thương cấu trúc nghiêm trọng.

Vì vậy, nếu trong tháng đầu tiên bạn vô tình dùng thuốc, uống rượu nhưng sau đó khám thai vẫn bình thường thì không nên lập tức hoảng loạn. Tuy nhiên, vẫn cần thông báo cho bác sĩ để được đánh giá cụ thể.

Từ tuần thứ 5: “Báo động” chính thức bắt đầu

Từ thời điểm này, phôi thai bắt đầu bước vào giai đoạn phát triển mạnh. Các cơ quan lần lượt hình thành và mỗi cơ quan đều có một “giai đoạn thi công” đặc biệt nhạy cảm.

Não bộ: khoảng tuần 2-11 hình thành những cấu trúc nền tảng.

Đây là giai đoạn quan trọng đối với sự phát triển hệ thần kinh. Thiếu axit folic hoặc nhiễm một số loại virus có thể ảnh hưởng đến quá trình đóng ống thần kinh, làm tăng nguy cơ dị tật như nứt đốt sống, vô sọ...

Điều đáng nói là nhiều phụ nữ vẫn chưa biết mình mang thai trong giai đoạn này nên dễ chủ quan.

Tim và mắt: khoảng tuần 3-7 bắt đầu hình thành.

Tim là một trong những cơ quan phát triển sớm nhất. Khoảng tuần thứ 5, tim thai bắt đầu đập; đến khoảng tuần thứ 8, bốn buồng tim cơ bản đã hình thành.

Nếu thai nhi tiếp xúc với các yếu tố gây dị tật trong giai đoạn này, nguy cơ ảnh hưởng đến cấu trúc tim có thể tăng lên. Một số bệnh tim bẩm sinh có thể bắt nguồn từ giai đoạn phát triển quan trọng này.

Tay chân: khoảng tuần 4-8 bắt đầu biệt hóa.

Từ những chồi nhỏ, tay và chân dần phát triển thành các ngón tay, ngón chân. Chỉ trong vài tuần, cấu trúc cơ bản của các chi đã được hình thành.

Lịch sử y học từng ghi nhận thảm họa thalidomide (thalidomide disaster), khi nhiều phụ nữ sử dụng thuốc trong giai đoạn đầu thai kỳ và sinh ra những em bé bị dị tật chi nghiêm trọng.

Môi và vòm miệng: khoảng tuần 5-6 đóng lại.

Quá trình hình thành môi và vòm miệng diễn ra trong một khoảng thời gian tương đối ngắn. Nếu bị tác động trong giai đoạn nhạy cảm này, nguy cơ sứt môi, hở hàm ếch có thể tăng lên.

Răng: khoảng tuần 6-11 bắt đầu phát triển.

Mầm răng bắt đầu hình thành trong giai đoạn này. Một số thuốc kháng sinh nhóm tetracycline nếu sử dụng không phù hợp trong thai kỳ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của răng, khiến răng trẻ sau này bị đổi màu và phát triển bất thường.

Tai: khoảng tuần 7-12 tiếp tục hoàn thiện.

Tai trong, tai giữa và tai ngoài lần lượt phát triển. Một số thuốc có độc tính trên tai, nếu thai nhi phơi nhiễm trong giai đoạn nhạy cảm, có thể gây ảnh hưởng đến hệ thống thính giác.

Những dị tật như sứt môi, hở hàm ếch, dị tật ống thần kinh, bệnh tim bẩm sinh hay dị tật chi đều có thể liên quan đến các giai đoạn phát triển quan trọng trong những tuần đầu thai kỳ.

Đặc biệt, tuần 5-12 được xem là khoảng thời gian rất nhạy cảm đối với sự hình thành cơ quan. Thai càng ở giai đoạn sớm, quá trình biệt hóa cơ quan càng quan trọng và càng cần tránh những tác nhân có khả năng gây hại.

Ba tháng đầu thai kỳ vì thế không phải lúc để quá lo lắng, nhưng cũng tuyệt đối không nên chủ quan.

6 “thủ phạm” có thể làm tăng nguy cơ dị tật thai nhi

1. Tự ý sử dụng thuốc

Đây là một trong những vấn đề dễ mắc phải nhất.

Một số thuốc có thể gây dị tật nghiêm trọng nếu sử dụng trong thai kỳ. Vì vậy, khi đang chuẩn bị mang thai hoặc nghi ngờ có thai, bất kỳ loại thuốc nào, kể cả thuốc bôi ngoài da, cũng nên được hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.

Đừng tự ý mua thuốc theo lời quảng cáo trên mạng.

2. Yếu tố di truyền

Bất thường nhiễm sắc thể hoặc mang gen bệnh di truyền có thể làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh. Tuổi mẹ cao cũng có liên quan đến nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể ở thai nhi.

3. Tình trạng sức khỏe của người mẹ

Nhiều người chỉ nhớ uống axit folic khi chuẩn bị mang thai nhưng quên kiểm tra những vấn đề sức khỏe khác.

Đường huyết, huyết áp, chức năng tuyến giáp và các bệnh lý nền nếu không được kiểm soát tốt đều có thể ảnh hưởng đến thai kỳ.

Sốt cao kéo dài trong giai đoạn đầu thai kỳ cũng cần được xử lý và theo dõi đúng cách, thay vì cố chịu đựng tại nhà.

4. Nhiễm trùng trong thai kỳ

Một số tác nhân như virus rubella, cytomegalovirus hay ký sinh trùng Toxoplasma có thể truyền từ mẹ sang thai nhi và gây hậu quả nghiêm trọng.

Vì vậy, phụ nữ mang thai cần chú ý vệ sinh thực phẩm, tránh thịt sống hoặc chưa chín kỹ và thực hiện các biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng theo hướng dẫn của bác sĩ.

5. Hút thuốc

Nicotine trong khói thuốc có thể làm co mạch máu ở nhau thai, trong khi carbon monoxide làm giảm lượng oxy mà thai nhi nhận được.

Cả hút thuốc chủ động và tiếp xúc với khói thuốc đều không tốt cho thai kỳ.

6. Uống rượu

Rượu là một tác nhân gây hại cho thai nhi và hiện không có mức tiêu thụ rượu nào được xác định là an toàn trong thai kỳ.

Rượu có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển của não và nhiều cơ quan khác, làm tăng nguy cơ rối loạn phổ rượu ở thai nhi. Những ảnh hưởng này có thể kéo dài suốt đời.

3 việc phụ nữ nên làm để giảm nguy cơ dị tật thai nhi

Thứ nhất, kiểm tra sức khỏe trước khi mang thai.

Nên kiểm tra các vấn đề như đường huyết, huyết áp, chức năng tuyến giáp và các bệnh lý nền. Nếu đang sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, kể cả thuốc bôi, hãy hỏi bác sĩ trước khi tiếp tục.

Thứ hai, bổ sung axit folic trước khi mang thai.

Tốt nhất nên bắt đầu bổ sung axit folic theo hướng dẫn của nhân viên y tế trước khi thụ thai. Đồng thời, cả hai vợ chồng nên tránh thuốc lá và rượu.

Thứ ba, khám thai đúng lịch.

Các mốc kiểm tra quan trọng như siêu âm, sàng lọc trước sinh và siêu âm hình thái thai nhi đều nên được thực hiện đúng thời điểm theo chỉ định của bác sĩ.

Theo bài viết, tỷ lệ dị tật bẩm sinh ở trẻ sơ sinh tại Trung Quốc vào khoảng 5,6%.

Nhưng việc nhắc đến những nguy cơ này không phải để khiến các mẹ bầu hoang mang.

Điều quan trọng là phải hiểu rằng không phải mọi dị tật đều có thể phòng ngừa, nhưng rất nhiều yếu tố nguy cơ có thể được hạn chế nếu biết sớm và chủ động tránh xa.

Những gì có thể phòng tránh thì hãy cố gắng phòng tránh. Những gì cần kiểm tra thì hãy kiểm tra đầy đủ. Còn những điều nằm ngoài khả năng kiểm soát, hãy để bác sĩ đồng hành và đừng tự trách bản thân.